ایران میگوید که حملات اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه ۹۳۵ کشته برجای گذاشته؛ نبردی که در جریان آن، اسرائیل با هواپیماهای جنگی و موشک و پهپاد به ایران حمله کرد. با این وجود آمار کشتهشدگان در آن جنگ، بسیار کمتر از رقم کشتههایی است که اکنون درجمهوری اسلامی ظرف دو هفته بر جای مانده است.
در میان خبرها و تصاویری که با وجود قطع اینترنت در ایران به سراسر جهان مخابره میشود، برخی عکسها و خبرها احتمالا برای همیشه در خاطرات باقی میماند؛ در خاطره سیاسی یک ملت.
یکی از این تصاویر، تصویر دختری است که جسد دوستش را در آغوش گرفته و در کنار او آرمیده است.
داستان غمانگیز این دو، یکی از هزاران داستان زندگی است که هم اکنون در خیابانهای ایران رقم میخورد و به تلخی پایان مییابد.
ایران از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ میلادی (۷ دی ۱۴۰۴) درگیر بزرگترین اعتراضات مدنی دهههای اخیر خود است اعتراضاتی که به دلیل سرخوردگی از تورم بیسابقه، قیمت مواد غذایی و کاهش ارزش پول آغاز شد و به سرعت به جنبشی گستردهتر تبدیل شد که خواستار پایان دادن به عمر رژیم فعلی بود.
این وقایع، بزرگترین قیام مردم ایران از زمان انقلاب سال ۱۹۷۹ توصیف شده است.
آمار کشتهها و بازداشتیهای اعتراضات؛ اعترافات اجباری آغاز شد
سازمان حقوق بشری هرانا (HRANA) روز سهشنبه اعلام کرد اعتراضاتی که تا کنون در بیش از ۱۸۷ شهر در تمام ۳۱ استان ایران گزارش شده، دستکم ۲ هزار ۴۰۳ کشته برجای گذاشته است.
با این وجود برخی رسانههای فارسیزبان خارج از کشور و فعالین سیاسی، آمار «قتلعام حکومتی» را از ۱۲ تا ۱۵ هزار کشته اعلام میکنند که در صورت صحت، یکی از بزرگترین قتلعامها در تاریخ مدرن ایران خواهد بود. این میزان بهادعای شبکه سی بی اس حدود ۱۲ هزارنفر است. این شبکه آمریکایی آمار خود را مستند به دو منبع خبری داخلی کرده است.
به نوشته «سازمان حقوق بشر ایران» مستقر در ژنو، دستکم ۱۶۰۰ جانباخته اعتراضات ضدحکومتی، تنها در پزشکی قانونی شهر اصفهان ثبت شده است.
ممانعت جمهوری اسلامی از انجام تحقیقات بیطرفانه در داخل ایران، باعث شده است که راستیآزمایی این گزارشها بسختی ممکن باشد. با این وجود برآوردهای رسانههای بینالمللی نیز رقمی بسیار بیشتر از ۲ هزار کشته است. این درحالیست که با توجه به تداوم قطعی اینترنت و میزان اخبار وصولی از ایران، صحت و سقم و میزان دقت این آمار نیازمند تحقیقات مستقل وسیعتری است.
نشریه تایم در ۱۱ ژانویه نوشت که گروهی از دانشگاهیان و متخصصان خارجی، بر اساس گزارشهای بیمارستانها (و بدون احتساب اجسادی که مستقیما از خیابانها به سردخانهها منتقل شدهاند)، تعداد کشتهشدگان را ۶ هزار نفر تخمین زدهاند. یک شاهد عینی نیز به روزنامه گاردین گفته که «صدها جسد» را در سراسر تهران دیده است.
گزارشها همچنین از دستگیری دستکم ۱۸ هزار و ۴۳۴ نفر حکایت دارند و تا کنون ۹۷ اعتراف اجباری نیز در رسانههای حکومتی ایران پخش شده است.
مقایسه آمار کشتهشدگان اعتراضات ایران با قربانیان جنگ غزه، جنگ اوکراین، جنگ ۱۲ روزه اسرائیل
شمار غیرنظامیان کشته شده در جریان جنگ اوکراین (از فوریه ۲۰۲۲ میلادی تا کنون) حدود ۱۴ هزار نفر اعلام شده است. به این ترتیب و با فرض صحت نهایی برآوردهای اولیه، در دو هفته اخیر تقریبا به اندازه کل قربانیان غیرنظامی جنگ تمام عیار روسیه در اوکراین، در ایران انسان کشته شده است.
طی دو سال جنگ غزه که از اکتبر ۲۰۲۳ میلادی آغاز شد، حدود ۷۱ هزار نفر کشته شدند. چنانچه رقم ۱۲ هزار کشته را برای اعتراضات اخیر ایران مبنا قرار دهیم، آنگاه دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی در دو هفته اخیر معادل ۱۷ درصد از کل قربانیان جنگ غزه، کشته بر جای گذاشته است.
ایران میگوید که حملات اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه ۹۳۵ کشته (نظامی و غیرنظامی) برجای گذاشته است؛ نبردی که در جریان آن، اسرائیل با هواپیماهای جنگی و موشک و پهپاد به ایران حمله کرد. با این وجود آمار کشتهشدگان در آن جنگ تمامعیار نیز بسیار کمتر از رقم ۱۲ هزار کشتهای است که اکنون تنها ظرف دو هفته در ایران بر جای مانده است.
ادعاهای حکومت: داعش مسئول قتل عام معترضان است
یک مقام رسمی دولت ایران با استناد به گزارشهای داخلی، رقم حدود ۲ هزار کشته (شامل شهروندان و نیروهای امنیتی) را تایید کرده است. با این وجود او «تروریستها» را مسئول این کشتار میداند.
حکومت ادعا میکند که تا کنون ۱۴۷ نفر از نیروهای نظامی و حامیان حکومت نیز در جریان این اعتراضات کشته شدند.
تلویزیون دولتی ایران، دهها کیسه جسد را روی زمین در پزشکی قانونی تهران نشان داده و ادعا کرده که کشتهشدگان، قربانی حوادثی هستند که توسط «تروریستهای مسلح» ایجاد شده است.
ایران همچنین روز سهشنبه، ایالات متحده و اسرائیل را به اعزام اعضای گروه تروریستی داعش به داخل این کشور برای انجام حملات علیه غیرنظامیان و پرسنل امنیتی متهم کرد.
عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران گفت که این اقدام، در پی به ادعای او «شکست واشنگتن و تلآویو در جنگ ۱۲ روزه علیه ایران» انجام شده است. موسوی گفت به «تروریستها» اجازه فعالیت در خیابانها را نخواهند داد.
با این وجود فیلمها و گزارشهای مستقل نشان میدهند که خشونت عمدتا از سوی نیروهای نظامی، انتظامی و شبهنظامیان طرفدار حکومت اعمال شده است.
از اعدامهای فراقضایی تا «تیر خلاص» و بریدن سر معترضان
اگر در گذشته معترضان در جریان عملیات سرکوب رژیم، با سلاح گرم یا ضربات باتون به قتل رسیدند، اکنون خبرها از «سربریدن» معترضان در برخی مناطق حکایت دارد.
عباس مسجدی، رئیس سازمان پزشکی قانونی ایران اعلام کرد که «تروریستها و آشوبگران، برخی افراد را با فجیعترین وضع کشتهاند» و گفت: «خانمهایی داشتیم که گلویشان را بریدند و تعداد زیادی داشتیم که با چاقو و اسلحه شکاری دلور کشته شده بودند و حتی "پوکه" در گردن آنها وجود داشت.»
غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه ایران نیز تایید کرد که برخی «در خیابانها سر مردم را بریدند یا آدم سوزاندند».
در موضوع اعدامهای فراقضایی برخی مجروحان بازداشتشده ، گزارشهای رسیده به سازمان حقوق بشر ایران نشان میدهد بسیاری از کشتهشدگان که برخی از آنها با گلولههای ساچمهای زخمی شده بودند، درنهایت با اصابت گلوله جنگی به سر یا گردن جان باختهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران روز دوشنبه، در سخنانی «تیر خلاص» زدن به برخی مجروحان را تایید کرد؛ اما آن را به «عوامل تروریستی وابسته به دشمن» نسبت داد.
روایتهای سازمان حقوق بشری داخلی و خارجی
تحقیقات انجام شده از سوی دیدهبان حقوق بشر و عفو بین الملل تایید کرده که در جریان این اعتراضات، نیروهای امنیتی ایران از سلاح واقعی و گلولههای فلزی برای سرکوب معترضان استفاده کردهاند.
بر اساس شواهد جمعآوریشده توسط این دو سازمان حقوق بشری، استانهای لرستان، ایلام، چهارمحال و بختیاری، فارس و کرمانشاه که محل سکونت اقلیتهای قومی کرد و لر هستند، شاهد مرگبارترین سرکوبها بودند.
به نوشته این سازمانها، استفاده از تفنگهای ساچمهای نیز آسیبهای گستردهای در ناحیه سر و چشم معترضان بر جای گذاشته است.
حمله ماموران به بیمارستانها
این سازمانها به حضور گسترده نیروهای امنیتی در بیمارستانها اشاره دارند که بسیاری از معترضان مجروح را از مراجعه به پزشک منصرف کرده و خطر مرگ آنها را افزایش داده است.
در آخرین گزارش سازمان حقوق بشر ایران مستقر در ژنو، به شرح وضعیت معترضان مجروحی پرداخته است که با وجود خطر از دست دادن دست و پایشان، از مراجعه به بیمارستانها خودداری میکنند.
حمله به بیمارستانها نهتنها از سوی نیروهای سپاه بلکه توسط نیروهای ارتش ایران نیز روی داده است. در شهر ایلام واقع در غرب ایران و مطابق با فیلمهای منتشر شده، ماموران با گلولههای فلزی و گاز اشکآور به محوطه بیمارستان شلیک کردند، درهای شیشهای را شکستند و بیماران، بستگان بیماران و کادر پزشکی را مورد ضرب و شتم قرار دادند.
دستگیریهای خودسرانه، حتی دستگیری افراد زیر ۱۸ سال سن، همچنین یورشهای شبانه به خانهها ادامه دارد و سازمانهای حقوق بشری، گزارشهای متعددی از ناپدید شدنهای اجباری و بازداشتهای خودسرانه منتشر کرده و هشدار دادهاند که دستگیر شدگان اکنون در معرض شکنجه قرار دارند.
گزارشهای رسیده به سازمان حقوق بشر ایران نشان میدهد، بسیاری از کشتهشدگان که برخی از آنها با گلولههای ساچمهای زخمی شده بودند، درنهایت با اصابت گلوله جنگی به سر یا گردن جان باختهاند.
دادستان کل کشور اعلام کرده است که معترضان «محارب» محسوب میشوند؛ محاربه اتهامی است که براساس قوانین جمهوری اسلامی میتواند به صدور حکم اعدام منجر شود.
او همچنین گفت که به پرونده افراد دستگیرشده در جریان اعتراضات «با تعیین شعب ویژه [دادگاه انقلاب] بهصورت فوقالعاده و خارج از نوبت» رسیدگی میشود.
آینده خانوادههای قربانیان
در کنار غم جانکاه کشته شدن این تعداد از معترضان، معضل روحی بزرگ دیگر که بر جامعه ایران سایه افکنده، سرنوشت بازماندگان این سرکوب خونین است. آنها نهتنها با غم از دست دادن عزیزانشان بلکه با تهدیدهای امنیتی، فشار برای دفن مخفیانه، عدم دسترسی به دادخواهی و سانسور خبرهای مربوط به عزیزانشان روبهرو هستند.
آنها حتی اگر از سوی حکومت (و با ادعای دخالت داعش) نیز قربانی خشونت محسوب شوند، باز هم اجرای عدالت برایشان و احتمال پاسخگویی دستگاه قضایی به رنجشان غیرممکن به نظر میرسد.
در برخی موارد، خانوادهها حتی برای دفن اموات خود با ممانعت نیروهای امنیتی مواجه شدهاند که نشاندهنده ترس حکومت از برگزاری اجتماعات عزاداری و تجمعهای همبستگی است.
الگوهای پساسرکوب: اعدام، بازداشت و محاکمه
رفتار حکومت ایران در سالهای اخیر نشان داده است که پس از پایان مرحله خونین سرکوبهای کنونی، موج گستردهای از بازداشتها، محاکمات سریع و اعدامها آغاز خواهد شد.
اکنون نیز مقامات قضایی ایران به صراحت اعلام کردهاند که قصد دارند محاکمات سریع و اعدامهای قریبالوقوع را علیه بازداشتشدگان آغاز کنند.
سازمان حقوق بشر ایران ضمن هشدار در این باره میگوید: «پس از کشتار گسترده معترضان در خیابانها، موج گسترده دستگیریها باعث خواهد شد که هزاران معترض در بازداشتگاهها و زندانهای جمهوری اسلامی تحت شرایط غیرانسانی و در خطر شکنجه و اعدام بهسر برند. خطر اعدام معترضان پساز دادگاههای صحرایی جدی است، زیرا این حکومت در دهه شصت شمسی (سال ۱۹۸۸ میلادی) هم جنایات مشابهی را در ایران مرتکب شده است.»
در سالهای گذشته، پس از پایان سرکوبها و در کنار اجرای احکام سنگین زندان و تبعید و اعدام، موارد متعددی از خودکشی یا مرگ مشکوک معترضان آزاد شده از زندان نیز گزارش شده بود.
وضعیت خاموشی دیجیتال که حدود ۶ روز است در ایران حاکم است، بر نگرانیهای کنونی بیش از پیش افزوده است.
آخرینبار که سراسر ایران بهطور مشابهی در وضعیت قطع اینترنت قرار گرفت، در آبان ۹۸ (پاییز و زمستان ۲۰۱۹-۲۰۲۰ میلادی در پی مرگ مهسا امینی و ظهور جنبش «زن، زندگی، آزادی») بود که تنها در چند روز حدود ۱۵۰۰ نفر بهدست نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی کشته شدند.