شیوههای منحصر به فرد زنان ایران در مبارزاتشان با حکومت از بریدن مو و سوزاندن روسری فراتر رفته است؛ اینبار با لبهای خونین به خیابان میآیند، مقابل ماموران سرکوب حرکات ژیمناستیک انجام میدهند و با آتش عکس خامنهای سیگارشان را روشن میکنند.
امید سرلک، مرد جوان ساکن الیگودرز در غرب ایران، در آبان ۱۴۰۴ (نوامبر ۲۰۲۵ میلادی)، ویدئویی از خود در شبکههای اجتماعی منتشر کرد که او را در حال آتش زدن عکس علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نشان میداد. تنها ساعاتی پس از انتشار این تصاویر، جسد او در حالی که به ضرب گلوله کشته شده بود، در خودروی شخصیاش پیدا شد.
صمد پورشه، زندانی سیاسی پیشین، در همان ماه در اعتراض به کشته شدن «امید سرلک» اقدام مشابهی انجام داد و بار دیگر عکس علی خامنهای را سوزاند. تنها ساعاتی پس از انتشار ویدئوی او، ماموران امنیتی به خانهاش در شهر یاسوج واقع در غرب ایران حمله کردند. او در خانه نبود و دستگیر نشد؛ اما از همان زمان بصورت مخفی زندگی میکند.
پیشتر نیز قاسم بهرامی، شاعر منتقد ایرانی، در شهریور ۱۴۰۰ (سپتامبر ۲۰۲۱) به دلیل به آتش کشاندن عکس علی خامنهای، از سوی ماموران حکومتی شهر مشهد، محل سکونتش دستگیر و به مکان نامعلومی منتقل شد. برای مدت دو ماه کسی از سرنوشت او اطلاعی نداشت.
با این وجود به نظر میرسد واکنش خشن نیروهای امنیتی ایران به این شکل از اعتراض، نهتنها خللی در عزم زنان ایران در اعتراضاتشان ایجاد نکرده بلکه مبارزاتشان را رادیکالتر کرده است.
زیرا در روزهای اخیر و همزمان با دور جدید اعتراضات سراسری در ایران که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ (۷ دی ۱۴۰۴) با خشم مردم نسبت به وضعیت اقتصادی و معیشتی آغاز شد، تصاویر زنان جوانی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که نهتنها عکس رهبر جمهوری اسلامی را میسوزانند، بلکه با آتش آن، سیگارشان را روشن میکنند.
در واقع زنان در این ابتکار، سوزاندن تصویر رهبر جمهوری اسلامی را با عمل سیگار کشیدن ترکیب کردهاند؛ فعالیتی که مدتهاست برای زنان در جامعه ایران، محدود یا منع شده است. به نظر میرسد معترضان خواستهاند با این کار، هم اقتدار سیاسی و مذهبی حکومت، و هم قوانین سختگیرانه اجتماعی علیه زنان (نگاه جنسیتی به سیگار کشیدن) را رد کنند.
کلیپهای این ابتکار اعتراضی، تاکنون هزاران بار در شبکههای اجتماعی در سراسر جهان بازنشر شده و مهار آن (حتی با وجود فعال بودن دستگاه سرکوب رژیم) برای مقامات ایران به طور فزایندهای دشوار شده است.
به این ترتیب، زنان ایرانی که پیش از این در جریان اعتراضات پس از مرگ مهسا-ژینا امینی در سال ۲۰۲۲ میلادی در بازداشتگاه پلیس اخلاق تهران، با اعتراضات سمبلیک خود مانند بریدن موهایشان و سوزاندن روسریهایشان افکار عمومی جهان را تحت تاثیر قرار داده بودند، اکنون قدمی فراتر نهادند.
اگر در آن زمان، اقدامشان «نفی نمادین سیاستهای جنسیتی و استبدادی نظام» تعبیر میشد، اکنون با لبهای خونین در اعتراضات شرکت میکنند، در خیابان مقابل ماموران ژیمناستیک میزنند، و سیگارشان را با آتش عکس خامنهای روشن میکنند و به این ترتیب بار دیگر مقاومت زنان ایرانی را در کانون توجه بینالمللی قرار میدهند.
از عمامه پرانی تا عریان شدن در ملاء عام
پس از مرگ مهسا امینی درسال ۲۰۲۲ میلادی، حکومت اگرچه توانست پس از چهار ماه و کشتن بیش از ۵۰۰ نفر و دستگیری بیش از ۱۹۴۰۰ نفر، معترضان جنبش «زن، زندگی، آزادی» را از خیابانهای ایران دور کند، اما نتوانست به مبارزات زنان ایران برای احقاق حقوق بنیادینشان پایان دهد.
تظاهرات بزرگ خیابانی با زور سرکوب شدند، اما مقاومت به طور فزایندهای به سمت اقدامات نمادین گسترش یافت.
طی سه سال اخیر، جامعه هر روز شاهد رفتار اعتراضی جدیدی از زنان بود، از حضور بدون حجاب در دانشگاهها و خیابانها گرفته تا انداختن عمامه روحانیون در کوچه و بازار، حضور بدون حجاب در مسابقات ورزشی مانند ماراتن و حتی عریان شدن در ملاء عام (آهو دریایی در دانشگاه آزاد تهران-عریان ایستادن زن دیگری روی ماشین پلیس).
اعتراض دختران دانش آموزان و پرداختن بهای مسمومیت
دیگر ویژگی مهم اعتراض زنان ایران این است که به هیچ سنی محدود نمیشود.
پیش از این، اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» حتی به مدارس ایران رسید و دانش آموزان عمدتا دختر در صحن مدارس تحصن کردند و علیه نظام شعار دادند؛ معضلی که در ۵ دهه حکومت جمهوری اسلامی در ایران بیسابقه بود.
حکومت در واکنش، به بازداشت کودکان دانشآموزان روی آورد. با این وجود به نظر میرسد که خشم حکومت از این اقدام دانش آموزان به این سادگیها فروکش نکرد: برای ماههای پس از اعتراضات، اخباری از سراسر ایران درباره مسمومیتهای زنجیرهای در مدارس به گوش میرسید.
دانشآموزان ناگهان مسموم میشدند، هوشیاری خود را از دست میدادند و با مشکلات تنفسی، تپش قلب و بیحسی به بیمارستان منتقل شدند.
گزارشهای تحقیقی حاکی از مسمومیت بیش از ۸۰۰ دانش آموز در مدارس دستکم ۱۵ شهر ایران در سال ۲۰۲۳ بود.
این حادثه برای ماهها در ایران ادامه داشت و وزارت بهداشت ایران حتی تایید کرد که یک «سم بسیار خفیف» باعث این مشکل شده است.
یونس پناهی، معاون وزیر بهداشت نیز در همان زمان گفت که «افرادی دوست داشتند که تمامی مدارس، بهخصوص مدارس دخترانه تعطیل شوند»؛ با این وجود یک روز بعد از بیان این سخنان، حرف خود را پس گرفت.
حکومت ایران هرگونه مسئولیتی در قبال این حادثه را رد کرد و هیچگاه نیز عاملان این مسمومیتها پیدا نشدند.