«علی خامنهای رهبر مادامالعمر و مطلقالعنان استبداد دینی حاکم به جای جاریکردن جوی خون باید صدای شما مردم عاصی و بیپناه ایران ... را بشنود ، استعفا دهد یا برکنار شود تا راه برای یک حکومت سکولار ... و نوشتن یک قانون اساسی جدید باز شود.»
اخیرا جمعی از نواندیشان دینی، بیانیهای با عنوان «دادنامۀ جمعی از چهرههای ملی گذارطلب» منتشر کردند که در آن ضمن محکوم کردن «کشتار هولناک و قتلعام بیرحمانه» مردم معترض ایران در وقایع ۱۸ و ۱۹ دیماه، «خطاب به مردم مظلوم ایران» نوشته بودند: «علی خامنهای رهبر مادامالعمر و مطلقالعنان استبداد دینی حاکم به جای جاریکردن جوی خون باید صدای شما مردم عاصی و بیپناه ایران ... را بشنود ، استعفا دهد یا برکنار شود تا راه برای یک حکومت سکولار ... و نوشتن یک قانون اساسی جدید باز شود.» سروش دباغ، عبدالعلی بازرگان، رضا علیجانی و حسن یوسفی اشکوری، جزو امضاکنندگان این بیانیه بودند. متن زیر، پاسخهای سروش دباغ، دینپژوه و رواندرمانگر، به سؤالهای یورونیوز در خصوص بیانیه مذکور است.
یورونیوز: شما و جمعی از همفکرانتان، خواستار استعفا یا برکناری علی خامنهای از رهبریِ جمهوری اسلامی شدهاید. آیا واقعا به احتمال استعفا یا برکناری او امیدی دارید، یا اینکه بیانیهتان صرفا نوعی اعلام موضع برای صبت در تاریخ بوده؟
سروش دباغ: اینکه آیا ما واقعا به احتمال استعفا یا برکناری آقای خامنهای امیدی داریم، باید بگویم که ناامید هم نیستیم به طور کامل. توجه داریم که چنین چیزی در شرایط کنونی احتمال چندانی ندارد اما وقتی که فعالان سیاسی دیگری مثل آقای قدیانی از این امر سخن میگویند، به نظرم طرح این موضوع از سوی جمع ما نیز در راستای بدلکردن آن به یک گفتمان مؤثر است. حتی برخی از نخبگان سیاسی و کسانی که طی دهههای گذشته در کشور کارهای اجرایی هم کردهاند، به این جمعبندی رسیدهاند و حتی در کار اقدام طرح این خواسته هم هستند. یعنی طرح ایدۀ استعفا و برکناری آقای خامنهای. اینکه اعلان موضع ما، برای ثبت در تاریخ بوده، بله، ولی چنانکه عرض کردم احتمالی هم میدهیم که بدل به یک گفتمان شود. و ضرورتش این است که کمهزینهترین راه برای برونرفت از این بحرانی است که کشور را در بر گرفته است، پس از این قتلعام خونینی که متاسفانه صورت گرفته و هزاران تن از هموطنان ما در خاک و خون غلتیدهاند. به این معنا، هم سخنگفتن راجع به استعفای رهبر جمهوری اسلامی و هم اینکه اگر چنین خواستهای محقق شود، هزینهاش در قیاس با هزینۀ جنگ، که به کشور و ملک و ملت میتواند وارد شود، البته کمتر است و به همین دلیل ما در این باب سخن گفتیم و در بیانیهمان به صراحت این امر را خواستار شدیم.
یورونیوز: اگر برکناری خامنهای از طریق مجلس خبرگان ممکن نشود، آیا با برکناری او از طریق کودتای احتمالیِ مقامات نظامی و سیاسیِ ناراضی از عملکردش موافقید؟
سروش دباغ: نه، برای اینکه اگر چنین اقدامی در حالوهوای کنونی کشور صورت بگیرد، به احتمال زیاد سپاه آن را انجام میدهد. و اگر این طور شود، معلوم نیست این کار در راستای مطالباتی باشد که ما در این بیانیه پیشنهاد کردیم؛ یعنی تشکیل مجلس مؤسسان و برگزاری رفراندوم قانون اساسی و تحقق «خیر عمومی» و «شادکامی شهروندان» و نهادینهشدن سازوکارهای دموکراتیک در فضا و ساختار سیاسی کشور. از این حیث، ما تردیدهای جدی داریم و به همین دلیل با کودتا موافق نیستیم و از آن استقبال نمیکنیم. هر مسیری که در راستای برگزاری رفراندوم و تشکیل مجلس موسسان نباشد، از نظر ما معطوف به منافع ملک و ملت نیست.
یورونیوز: اگر خامنهای استعفا کند یا از مقامش عزل شود، قانونا باید رهبر جدیدی از سوی مجلس خبرگان جانشین او گردد. آیا به این مجلس خبرگان امیدوارید برای انتخاب یک رهبر میانهرو و نسبتا خردمند، که بتواند ایران را از بحران کنونی عبور دهد؟
سروش دباغ: اگر منظور این است که به مجلس خبرگان کنونی امیدواریم که بتواند یک رهبر میانهرو بر سر کار بیاورد، جواب منفی است؛ چون عملکرد این مجلس را طی سالیان دیدهایم که در راستای تحکیم استبداد دینی بوده. در عین حال، این امر شدنی است که در یک وضعیت بحرانی، کسانی از عقلای قوم، یعنی مقامات سیاسی مشهور و کسانی که در کشور کار کردهاند و تجربهای دارند، بعد از استعفای یا برکناری رهبری به تشکیل شورای گذار کمک کنند و این شورا رهبر بعدی را برای مدتی خاص انتخاب کند تا کشور از ورطۀ کنونی عبور کند؛ ورطهای که در آن خطر جنگ هم خیلی زیاد است. چنین انتظاری میتوان داشت، اما نه از مجلس خبرگان کنونی. شرایط اضطراری اقتضائات خودش را دارد و صاحبمنصبان و مدیران پیشین، افرادی که از وجهۀ عمومی برخوردارند، سرمایۀ اجتماعیای دارند و سالها کار سیاسی کردهاند و تجربه دارند، میتوانند بیایند و کمک کنند به عبور کشور از شرایط بحرانی فعلی. با یک چنین سازوکاری میتوان به نتیجه امیدوار بود. هر چه این کار زودتر صورت بگیرد، یا هر وقت که انجام شود، میتواند از تلاطم و آسیب بیشتر به مرز و بوم و مردمان بکاهد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
یورونیوز: آیا در درخواست برکناری خامنهای، نوعی تمایل به حفظ نظام جمهوری اسلامی نهفته است یا کنار رفتن خامنهای را گام اول در مسیر مد نظرتان برای عبور از جمهوری اسلامی میدانید؟
سروش دباغ: نه، برکناری آقای خامنهای گام اول در راستای تشکیل مجلس موسسان و برگزاری رفراندوم است. همان گذار امن خشونتپرهیزی که گذارطلبانی مثل ما به آن اعتقاد دارند، و در بیانیه هم خودمان را با عنوان «جمعی از گذارطلبان ملی» توصیف کردهایم. ما خواستار تغییر قانون اساسی از طریق تشکیل مجلس موسسان هستیم. این اقدام گام اول است و به شیوهای انجام میشود که خونریزی و درد و رنج کمتری برای شهروندان در بر دارد؛ در قیاس با آلترناتیوهای موجود. ما خواهان نوشتن یک قانون اساسی جدید هستیم و در بیانیهمان هم آوردهایم که به تشکیل یک حکومت سکولار، به معنای تفیک نهاد دین از نهاد دین از نهاد حکومت، باور داریم. این مقصد و مقصود ماست که فکر میکنیم قاطبۀ مردم ایران در داخل و خارج کشور، با توجه به تجربۀ حکومت دینی و کارنامۀ استبداد دینی در حدود پنجاه سال گذشته، به این موضع رسیدهاند.