یک میوی دلخراش، خرخر بامزه یا نگاه معصوم با چشمان درشت؛ بهنظر میرسد گربهها خوب میدانند چگونه توجه انسانها را جلب کنند. پژوهشهای علمی نشان میدهد آنها از راهبردهای ارتباطی شگفتانگیز و ظریفی برخوردارند.
پژوهشگران دریافتهاند که گربهها به شکل شگفتانگیزی در جلب توجه انسان و تطبیق شیوههای ارتباطیشان با ما ماهر هستند. آنها برای این کار از ترکیبی از صدا، تماس چشمی و زبان بدن استفاده میکنند. و ما انسانها؟ به نظر میرسد با کمال میل فریب این ترفندها را میخوریم.
خرخر کردن با درخواست پنهان
بهویژه یک پژوهش در دانشگاه ساسکس در سال ۲۰۰۹ جالب است. کارن مککوم، پژوهشگر، و تیمش بررسی کردند گربهها وقتی غذا میخواهند چگونه از خرخر کردن استفاده میکنند.
آنها در این میان با نوع ویژهای از خرخر کردن روبهرو شدند: آنچه «Solicitation Purring» یا خرخرِ درخواستکننده نامیده میشود. گربه در این حالت از یک حقه صوتی استفاده میکند که روی همخانه انسانیاش بهطور شگفتآوری خوب اثر میگذارد.
در خرخرِ درخواستکننده، علاوه بر غرغر بمِ معمول، یک صدای زیر با فرکانس بالا وجود دارد که یادآور گریه نوزاد است. شرکتکنندگان در آزمایش این نوع خرخر را فوریتر و کمتر آرامبخش از خرخر معمولی توصیف کردند. به نظر میرسد ما بهویژه نسبت به صداهایی حساس هستیم که به فریاد کمکخواهی نوزاد شباهت دارند.
چشمکِ دوستانه: زبانِ بدن هم جزو ابزارهای ارتباطی است
گربهها فقط از صدای خودشان بهطور ماهرانه استفاده نمیکنند، چشمهایشان هم در ارتباط نقش مهمی دارد.
یک پژوهش در سال ۲۰۲۰ که در نشریه تخصصی Scientific Reports منتشر شد، به آنچه «پلک زدن آهسته» نامیده میشود پرداخت. در این رفتار، گربهها ابتدا کمی چشمان خود را تنگ میکنند و سپس آنها را برای لحظهای کوتاه میبندند.
گربهها همچنین به پلک زدن آهستهِ انسانهایشان واکنش نشان دادند و اغلب خودشان هم در پاسخ پلک زدند. علاوه بر این، آنها بیشتر به انسانها نزدیک میشوند وقتی انسانها به این شیوه به آنها چشمک زده باشند.
بنابراین، پلک زدن آهسته بهعنوان نوعی سیگنال دوستانه در زبان گربهها شناخته میشود. هرکس بخواهد به گربهاش یک «دوستت دارم» مهربانانه بگوید، میتواند این کار را با یک پلک زدن نرم و آرام امتحان کند.
گربهها همینطور بیهدف میو نمیکنند، آنها مشخصا انسانها را خطاب قرار میدهند
اینکه گربهها تا چه حد هوشمندانه از صدای خود استفاده میکنند، در یک مطالعه جدید در دانشگاه سائو پائولو در برزیل نشان داده شده است. در این آزمایش، پژوهشگران ۳۸ گربه خانگی را زیر نظر گرفتند که مقابل یک جعبه پلاستیکیِ بسته حاوی غذای مورد علاقهشان نشسته بودند. حیوانات میتوانستند بوی غذا را حس کنند، اما قادر نبودند جعبه را خودشان باز کنند. هر گربه بهمدت یک دقیقه در دو وضعیت مشاهده شد: یک بار در حضور انسانی هوشیار و یک بار بهتنهایی.
نتیجه این بود که وقتی انسانی در اتاق حضور داشت، پژوهشگران در مجموع ۸۶ صدای میو ثبت کردند. بدون حضور انسان، این تعداد فقط ۲۰ مورد بود. علاوه بر این، گربهها هنگام میو کردن اغلب بهدنبال تماس چشمی بودند و نگاهشان را بهطور متناوب میان انسان و جعبه غذا جابهجا میکردند.
به همین دلیل، پژوهشگران حدس میزنند حیوانات صداهای خود را بهطور هدفمند به سوی انسانهایی میفرستند که از آنها انتظار کمک دارند. با این حال هنوز نمیتوان ثابت کرد که آنها واقعا آگاهانه یک راهبرد مشخص را دنبال میکنند.
به این ترتیب، یک گربه احتمالا بسیار خوب میداند چه زمانی ارزش دارد از انسانی درخواست کمک کند و چه زمانی بهتر است زحمتِ این تلاش را به خود ندهد.
آنها حتی نام خودشان را هم میشناسند
کسی که فکر میکند گربهاش فقط وقتی صحبتِ غذا باشد واکنش نشان میدهد، احتمالا این شکارچیان کوچکِ خانگی را دستکم میگیرد.
یک مطالعه که در سال ۲۰۱۹ در Scientific Reports منتشر شد نشان داد گربههای خانگی میتوانند نام خود را از دیگر واژهها و از نام سایر گربهها تشخیص دهند.
این حیوانات به شنیدن نام خود واکنشی متفاوت از واکنششان به واژههای مشابه نشان دادند. البته این به آن معنا نیست که هر گربهای با صدا کردن نامش فوراً میدود و میآید. در مقایسه با سگها که اغلب فقط با شنیدن نامشان با شادی بهسوی صاحب خود میشتابند، به نظر میرسد گربهها ترجیح میدهند ابتدا این اطلاعات را صرفا ثبت کنند و سپس مطابق میل شخصی خود تصمیم بگیرند که آیا «اطاعت کردن» ارزشش را دارد یا نه.
انسانها همیشه گربهها را درست نمیفهمند
هرچقدر هم که گربهها در ارتباط برقرار کردن ماهر باشند، بهنظر میرسد فهم متقابل آنقدرها هم ساده نیست.
یک پژوهش که در سال ۲۰۲۴ در نشریه Applied Animal Behaviour Science منتشر شد بررسی کرد انسانها تا چه حد قادرند نشانههای گربهها را تشخیص دهند.
برای این کار، از ۶۳۰ نفر خواسته شد ویدئوهایی از گربهها در موقعیتهای گوناگون را ببینند. پژوهشگران مقایسه کردند شرکتکنندگان تا چه اندازه میتوانند حالتهای هیجانی را بر اساس صداها، تصاویر یا ترکیبی از هر دو تشخیص دهند.
نتیجه این بود که وقتی انسانها هم زبان بدن و هم صداهای گربه را میدیدند و میشنیدند، در ۹۱.۸ درصد موارد تشخیص درستی داشتند. اما وقتی فقط نشانههای صوتی در دسترس بود، این رقم به ۷۲.۲ درصد کاهش یافت.
تشخیص نارضایتی در گربهها برای شرکتکنندگان بهویژه دشوار بود.
یک میوِ تنها همیشه به ما نمیگوید در ذهن یک گربه دقیقا چه میگذرد. هرکس بخواهد گربهاش را بهتر بفهمد، باید به گوشها، دم، چشمها و حالتِ بدن او هم توجه کند.
دستکاریِ آگاهانه یا فقط ارتباطی بسیار خوب؟
بهنظر میرسد گربهها در طول نسلهای متعددِ زندگیِ مشترک با انسان، شیوههای ارتباطیای را پرورش دادهاند که برای ما بسیار خوشایند است. با این حال، از نظر علمی هنوز نمیتوان بهسادگی ادعا کرد که گربهها انسانهای خود را عمدا دستکاری میکنند. مطالعات دستکم نشان میدهد آنها در درک توجه انسان و بهکارگیریِ متناسبِ نشانههایشان در این زمینه بهطرز شگفتآوری توانمند هستند.
در نهایت، یک خرخرِ درخواستکننده، یک پلک زدنِ آرام یا یک میوی هدفمند میتواند بیشتر از هر گفتوگوی حتی بسیار قانعکننده اثرگذار باشد.
شاید گربهها فقط بهخوبی دریافتهاند انسانها چگونه عمل میکنند.