یک رویداد گرمشدن ناگهانی استراتوسفر که بهطور غیرمعمول زودهنگام رخ داده، گردباد قطبی را دگرگون کرده و تحلیلگران را نگران افزایش قیمت انرژی کرده است.
اروپاییها خود را برای زمستانی که امسال ممکن است بهطور ویژه سرد باشد آماده میکنند؛ پس از آنکه رخداد غیرمعمول و زودهنگامِ «گرمایش ناگهانی استراتوسفر» اساسدبلیو (SSW) جهت گردش گردباد قطبی را معکوس کرد.
«گردباد قطبی» حلقهای از بادهای غربی است که هوای یخزده قطبی را در ارتفاع حدود ۳۰ کیلومتری از سطح زمین، بر فراز قطب شمال، محبوس نگه میدارد.
گاهی موجهای بزرگ جوی این گردش را مختل میکنند و باعث میشوند بادها بهطور چشمگیری تضعیف شوند یا حتی جهتشان معکوس شود. این روند میتواند دمای استراتوسفر را بهسرعت افزایش دهد.
وقتی هوای سردِ لایههای بالایی استراتوسفر پراکنده میشود، با فرو رفتن آن از استراتوسفر به تروپوسفر بر شکل جریان جت اثر میگذارد؛ تروپوسفر لایهای از جو است که از سطح زمین تا ارتفاع متوسط حدود ۸ تا ۱۵ کیلومتری امتداد دارد.
کاهش ذخایر گاز اروپا
بهگفته شرکت ارائهدهنده اطلاعات بازار مونتل (منبع به زبان انگلیسی) (Montel)، هواشناسان هشدار میدهند که این وضعیت «احتمال دماهای سردتر»، طوفانهای بیشتر، باد شدیدتر و افزایش تقاضا برای گرمایش در سراسر قاره را در ماه آینده بالا میبرد.
با این حال، تحلیلگران میگویند برای آنکه این پدیده در طول زمستان اثر پایدار داشته باشد، باید «رویدادی تکرارشونده» باشد، زیرا رخدادهای منفردِ اساسدبلیو ذاتا «کوتاهمدت» هستند.
موج شدید سرما میتواند ذخایر گاز را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد؛ پس از آنکه اتحادیه اروپا هشدار داده است ممکن است ناچار شود مصرف گاز خود را در زمستان امسال ۷ درصد کاهش دهد، زیرا ذخایر به پایینترین سطح ثبتشده در این مقطع از سال رسیدهاند.
کاهش ذخایر گاز که عمدتا بهدلیل جنگ علیه ایران و محاصره پس از آن در تنگه هرمز، یکی از بزرگترین مسیرهای حملونقل سوختهای فسیلی جهان، رخ داده است، قرار است پیش از اجرای کامل ممنوعیت واردات گاز طبیعی مایعشده روسیه الانجی از ژانویه ۲۰۲۷ میلادی نیز تشدید شود.
کلاس دوزمان، پیشبینیکننده انرژی در شرکت برینچایلد کامودیتی اینتلیجنس، گفت که این رخداد زودهنگامِ اساسدبلیو «ممکن است کمی مردم را نگران کند» و افزود که «بیشتر هواشناسان هنوز در مورد اینکه طی هفتههای آینده چه پیامدهایی خواهد داشت سردرگم هستند».
آیا پمپهای حرارتی میتوانند این زمستان خانوادهها را از قبضهای سرسامآور انرژی نجات دهند؟
فناوری سبز تا حدودی اروپا را از بحران جاری سوختهای فسیلی مصون نگه داشته و برای شمار بیشتری از خانوارها امنیت انرژی و قبضهای پایینتر فراهم کرده است.
انرژی خورشیدی، برای مثال، از آغاز جنگ تحت رهبری آمریکا علیه ایران که از روز ۲۸ فوریه آغاز شد، با جلوگیری از واردات گاز، تا کنون ۴۴.۶ میلیارد یورو برای اتحادیه اروپا صرفهجویی بههمراه داشته است.
اما با کوتاهتر و تاریکتر شدن روزها، این پمپهای حرارتی هستند که آرامش نسبی در برابر افزایش سرسامآور قیمت انرژی فراهم خواهند کرد.
پمپهای حرارتی که با جذب انرژی از هوا، آب یا زمین و تبدیل آن به گرما یا هوای سرد کار میکنند، معمولا در ازای هر ۱ کیلوواتساعت برق مصرفی، بین ۳ تا ۴ کیلوواتساعت گرما تحویل میدهند.
هر پمپ حرارتی خانگی نصبشده، در صورتی که مقدار اندک برقی که برای کارکرد خود مصرف میکند از منابع تجدیدپذیر تامین شود، بهطور متوسط سالانه حدود ۱۱۰۰ متر مکعب گاز و ۲ تُن CO2 را جایگزین میکند.
بر اساس تحلیلی از سوی انجمن اروپایی پمپ حرارتی (European Heat Pump Association, EHPA) که در ژوئن منتشر شد، پمپهای حرارتی اروپا به اندازه گاز طبیعی مایعشده حملشده توسط بیش از ۲۰۰ نفتکش گرما تامین میکنند.
این میزان، دو برابر حجم گازی است که در سال ۲۰۲۵ میلادی از خاورمیانه به اتحادیه اروپا رسیده و حدود ۷ درصد از کل واردات سالانه الانجی اتحادیه اروپا را تشکیل میدهد؛ رقمی که سال گذشته با جلوگیری از هزینه واردات، ۹.۷ میلیارد یورو صرفهجویی بههمراه داشته است.
پل کنی، مدیرکل ایاچپیای، گفت: «هر پمپ حرارتی نصبشده یک پیچ دیگر بر درِ امنیت انرژی اروپا است.»
او افزود: «الانجی گرانترین منبع انرژی است و از تامینکنندگان غیرقابل اعتماد میآید، و پمپهای حرارتی میتوانند نیاز ما به آن را بهشدت کاهش دهند.»
با وجود افسانههایی که القا میکنند پمپهای حرارتی در کشورهای سرد کارایی ندارند و یورونیوز ارث در اینجا آنها را رد کرده است، پژوهش جدیدی نشان داده که اگر بهطور موثر استفاده شوند، پمپهای حرارتی هوا منبع میتوانند در یک روز معمولی زمستان، با هزینهای در حد ۱.۸۴ پوند در روز (حدود ۲.۲۰ یورو)، خانهها را گرم کنند.
کارایی بیشتر پمپهای حرارتی نسبت به دیگهای گازسوز
این مطالعه که توسط شرکت بریتانیایی توسعه املاک بارت ردرو انجام شده، نشان داده است پمپهای حرارتی میتوانند از دیگهای سنتی گازسوز کارآمدتر باشند، زیرا دمایی یکنواختتر حفظ میکنند و به جهشهای مقطعیِ گرما متکی نیستند.
ژانپل هارِمان، مدیر در مونتل، به یورونیوز ارث گفت: «پمپهای حرارتی در سرما هم کار میکنند، اما برق بسیار بیشتری مصرف خواهند کرد.»
او افزود: «کارایی پمپ حرارتی از دیگ گازسوز بهتر است، اما اگر قیمت برق بسیار بالا برود، ممکن است در سردترین روزهای سال همچنان هزینههای بالایی دیده شود. با این حال، این دوره معمولا فقط بخشی از زمستان است، بنابراین نباید جهش قیمت را با هزینه کل سال اشتباه گرفت.»
فروش پمپهای حرارتی سال گذشته ۱۳ درصد افزایش یافت و در ۲۱ کشور اروپایی به ۲.۹ میلیون دستگاه رسید. با این افزایش، مجموع موجودی پمپهای حرارتی به ۲۹.۳ میلیون دستگاه رسیده است.
وقتی از هارِمان پرسیده شد که آیا پمپهای حرارتی میتوانند به جبران کاهش ذخایر گاز اتحادیه اروپا کمک کنند، او گفت: «تا حد کمی، بله. ما میبینیم که در بسیاری از کشورها گرمایش در حال برقیشدن است، اما تاثیر کلی آن بر تقاضا چندان بزرگ نیست.»
او افزود: «کاهش تقاضای صنعتی نقش بزرگتری دارد.»
اصطلاح «کاهش تقاضای صنعتی» به افت پایدار یا دائمی مصرف انرژی در بخش صنعت اشاره دارد که بر اثر تداوم قیمتهای بالا یا محدودیتهای عرضه رخ میدهد.
*دادههای ایاچپیای بر پایه اطلاعات ۲۱ کشور عضو اتحادیه اروپا است. میتوانید تحلیل کامل را اینجا بخوانید (منبع به زبان انگلیسی).