با نزدیک شدن زمستان و قرار گرفتن ذخایر گاز در پایینترین سطح تاریخی خود، دولتهای اتحادیه اروپا خود را برای هزینههای سرسامآور و رقابت با خریداران آسیایی جهت تامین گاز و جلوگیری از قطع برق آماده میکنند.
اتحادیه اروپا در حالی به استقبال فصل زمستان میرود که ذخایر گاز آن در سطح پایینی قرار دارد؛ وضعیتی که باعث شده بروکسل در مورد بحران قیمت انرژی در این بلوک و تبدیل آن به بحران تأمین گاز هشدار دهد.
آگهی
آگهی
کمیسر انرژی اتحادیه اروپا در نامهای اخیر به پایتختهای اتحادیه اروپا که به رويت یورونیوز رسیده است، اعلام کرده که سطح ذخیرهسازی گاز همچنان «استثنائا پایین» ماندهاست، آن هم به دلیل تابستانی که با هوای گرم و خشک گذشت و کشورهای عضو را وادار کرد تا برای تولید برق گاز بیشتری بسوزانند. این وضعیت مقدار گاز قابل استفاده برای پر کردن دوباره مخازن زیرزمینی را کاهش دادهاست.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در همین حال، بازار جهانی همچنان بهشدت تحت تاثیر جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران است؛ جنگی که جریان گاز طبیعی مایع از تنگه حیاتی هرمز را به تنها ۱۵ تا ۲۵ درصد سطح پیش از جنگ رسانده است.
روز دوشنبه، قطرِ اعلام کرد وضعیت اضطراری را برای ارسال محمولههای گاز مایع به مشتریان آسیایی و اروپایی یک ماه دیگر تمدید میکند و تحویل محمولهها به مشتریان اروپایی قرار است در ماه دسامبر از سر گرفته شود.
نتیجه آن که کشورهای اتحادیه اروپا همچنان در تلاشاند پیش از فرارسیدن زمستان بدون روبهرو شدن با قبضهای نجومی، سطح ذخایر خود را پر کنند.
ذخیرهسازی گاز چیست؟
طبق قوانین اتحادیه اروپا، کشورهای عضو موظفاند زمانی که گاز بهطور فراوان در دسترس و قیمتها نیز نسبتا مطلوب است، گاز طبیعی را در زیر زمین و معمولا در تاسیسات بزرگ زیرزمینی مانند میدانهای تخلیهشده گاز یا حفرههای نمکی ذخیره کنند.
وقتی تقاضا، بهویژه در زمستان، بالا میرود، این گاز دوباره از مخازن خارج میشود و وارد شبکه گاز شده تا خانهها را گرم کند، به کسبوکارها گاز برساند و برق تولید کند.
از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، کشورهای اتحادیه اروپا موظفاند در شرایط عادی سطح ذخایر گاز خود را تا اول نوامبر به ۹۰ درصد برسانند.
با این حال، در پی جهش شدید قیمت گاز طبیعی ناشی از تنشها در خاورمیانه، کمیسیون اروپا در ماه مارس به پایتختهای این کشورها انعطافپذیری لازم را اعطا کرد تا برای جلوگیری از هجوم برای خرید و ایجاد التهاب در بازار، بتوانند سطح ذخایر خود را تنها تا ۷۵ یا ۸۰ درصد تکمیل کنند.
در نامه یورگنسن آمده است: «با نزدیک شدن فصل زمستان، باید به اقدامات آمادگی خود ادامه دهیم. بهرهگیری از انعطافپذیریِ موجود در مقررات ذخیرهسازی گاز و کاهش هدفِ میزان ذخیرهسازی به ۸۰ درصد، میتواند به کاهش فشار فوری بر قیمتها و هزینههای پر کردن مخازن کمک کند.»
قبرس، استونی، فنلاند، یونان, ایرلند، لیتوانی، لوکزامبورگ، مالت و اسلوونی تاسیسات ذخیرهسازی گاز ندارند. با این حال، بر اساس قانون اتحادیه اروپا در زمینه ذخیرهسازی گاز، این کشورها موظفاند برای تأمین ذخایر گاز خود، ترتیبات همبستگی با سایر کشورهای عضو برقرار کنند.
آیا گاز اروپا تمام میشود؟
دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا اظهار داشت که در حال حاضر هیچ خطر فوری امنیت تأمین انرژی را تهدید نمیکند و تأکید کرد که بحران انرژی کنونی با وضعیت سال ۲۰۲۲ یعنی زمانی که اتحادیه اروپا در پی جنگ اوکراین به سرعت واردات گاز روسیه را قطع کرد، «تفاوت بسیاری» دارد. در آن زمان، کشورهای اروپایی با کمبود واقعی گاز یا جیرهبندی اجباری که منجر به قطع گاز خانوارها شود، مواجه نشدند.
با این حال، میزان ذخایر گاز اتحادیه اروپا اکنون پایینتر از سال ۲۰۲۲ است و به طور میانگین در حدود ۷۰ درصد قرار دارد. بر اساس دادههای صنعتی مربوط به ۱۳ سپتامبر، کشورهای لتونی (۴۷٫۱ درصد)، هلند (۵۲٫۱ درصد) و آلمان (۵۵٫۶ درصد) پایینترین سطوح ذخیرهسازی را ثبت کردهاند. این در حالی است که به گفته کمیسیون اروپا، میزان ذخایر گاز اتحادیه اروپا تا نوامبر ۲۰۲۲ به طور میانگین ۹۴٫۹ درصد بود و سال را با رقم ۸۳٫۴ درصد به پایان رساند.
با وجود اینکه سطح ذخایر گاز آلمان بهمراتب پایینتر از میانگین اتحادیه اروپا و ارقام سال گذشته است، وزارت فدرال امور اقتصادی و انرژی در ۲۱ اوت اعلام کرد که انتظار بروز کمبود در فصل زمستان را ندارد.
امیل کنستانتینسکو، تحلیلگر حوزه انرژی و بنیانگذار «انرژی ریسک آیکیو»، خاطرنشان کرد: «ذخایر فیزیکی در حال بهبود است، اما بازار همچنان برای دسترسی آتی به گاز و ریسک تأمین خارجی، حق بیمه قابل توجهی در نظر میگیرد.»
با این حال، قضاوت نهایی در تاریخ ۸ اکتبر صورت خواهد گرفت؛ زمانی که انجمن اپراتورهای سیستم انتقال گاز اروپا/«ENTSO-G» قرار است چشمانداز تأمین گاز برای فصل زمستان را ارائه دهد.
چرا قیمت گاز به عرضه آن گره خورده است؟
وقتی عرضه محدود و تقاضا بالا است، قیمت گاز افزایش مییابد. هرچه حاشیه ذخیرهسازی کوچکتر باشد، پر کردن دوباره مخازن پیش از زمستان دشوارتر و پرهزینهتر میشود.
پیش از تشدید درگیریها در خاورمیانه، قیمت شاخص اصلی گاز اروپا (TTF هلند) در محدوده ۳۰ تا ۳۱ یورو به ازای هر مگاواتساعت معامله میشد. این رقم اکنون در حدود ۷۲ تا ۷۴ یورو به ازای هر مگاواتساعت قرار دارد که بیش از دو برابرِ میزان پیشین است، حال آنکه اوایل ماه سپتامبر نیز برای مدتی کوتاه از مرز ۸۰ تا ۸۹ یورو فراتر رفته بود.
اگرچه مقام ارشد حوزه انرژی اتحادیه اروپا اعلام کرده است که این اتحادیه نسبت به دوران پیش از شوک انرژی سال ۲۰۲۲ آمادگی بهتری دارد، اما پایین بودن سطح ذخایر گاز، قدرت مانور آن را برای مقابله با هرگونه اختلال جهانی دیگر در عرضه، بدون متحمل شدن هزینهای سنگین محدود میسازد.
استینتیه فان فلدهوفن، وزیر اقلیم هلند اعلام کرد که این کشور خواهان پایان یافتن الزامات اتحادیه اروپا مبنی بر پر کردن اجباری مخازن گاز طبیعی پس از انقضای قوانین فعلی در سال ۲۰۲۷ است؛ استدلال او این است که اجبار کشورها به پر کردن ذخایر گاز تا سطوح تعیینشده، باری ناعادلانه بر دوش آنها تحمیل میکند.
شرکت گازونی (Gasunie)، شرکت هلندی فعال در زمینه زیرساخت و انتقال گاز طبیعی که در هلند فعالیت میکند، نیز نگرانی مشابهی را مطرح کرده و به افزایش وابستگی این کشور به جریانهای گاز وارداتی از بازارهای بینالمللی اشاره کرده است.
گازونی اخیرا اعلام کرد: «ما توصیه میکنیم برای بحرانی آماده شویم که ممکن است چند ماه ادامه داشته باشد. در نهایت، این سیاستگذاران هستند که باید تعیین کنند هلند حاضر است چه سطحی از ریسک را بپذیرد.»
سناریوی بدبینانه با زمستانی سرد و بسته ماندن هرمز چیست؟
تحلیلگران بازار انرژی میگویند اگر اروپا با زمستانی بسیار سرد مواجه شود و همزمان بسته ماندن تنگه هرمز ادامه پیدا کند، قیمت جهانی گاز طبیعی مایعشده ممکن است تقریبا دو برابر قیمتهای کنونی شود و اروپا را وادار کند برای خرید گاز آمریکا، با پیشنهاد قیمتهای بالاتر، بهشدت با بازارهای آسیایی رقابت کند.
در نهایت، کمبود گاز میتواند به بحران برق تبدیل شود؛ دلیل آن نیز نحوه طراحی شبکههای برق و بازارهای انرژی است. از آنجا که بسیاری از نیروگاهها برای تولید برق به گاز طبیعی متکی هستند، کاهش عرضه گاز میتواند بهسرعت قیمت برق را افزایش دهد و فشار بیشتری بر شبکه وارد کند.
رونالد پینتو، تحلیلگر ارشد بینش بازار در شرکت اطلاعات بازار کپلر گفت در حال حاضر کمبود گاز پیشبینی نمیشود. با این حال، در صورت وقوع چنین شرایطی، بخش تولید برق احتمالا بیشترین تأثیر را احساس خواهد کرد.
پینتو در گفتوگو با یورونیوز گفت: «گاز اغلب، بهویژه در فصل زمستان، به تولیدکننده نهایی و تعیینکننده قیمت در بازار تبدیل میشود؛ کمبود گاز میتواند موجب جهش قیمت در بازار تیتیاف شود و این امر نیز به نوبه خود میتواند قیمت برق را در سراسر اروپا افزایش دهد. اگر این وضعیت همزمان با دمای پایین و تولید اندک برق بادی رخ دهد، شرایط میتواند وخیمتر شود.»
بحران انرژی اروپا در بدترین زمان ممکن برای کشورهای عضو اتحادیه اروپا رخ میدهد؛ کشورهایی که پیش از این برای مهار افزایش شدید قیمتها، اقداماتی مانند کاهش مالیات، پرداخت یارانه و استفاده از ابزارهای مبتنی بر بازار را به اجرا گذاشتهاند و همزمان با محدودیتهای مالی داخلی دستوپنجه نرم میکنند.
وخیمتر شدن شرایط میتواند کمیسیون اروپا را به هماهنگی برای خرید مشترک گاز ترغیب کند تا قیمتهای پایینتر و توزیع مناسبتر گاز تضمین شود؛ اقدامی که اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۲ نیز انجام داد.
امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، نیز اخیرا از بروکسل خواسته است این اقدام را بار دیگر مورد بررسی قرار دهد.