انتشار گسترده مطالب درباره باز شدن مرز اسپانیا هزاران مراکشی را به سوی سبته روانه کرد و ضعف جدی کنترل را نشان داد. چند مهاجر میگویند به آنها گفته شده بود میتوانند عبور کنند و این مافیاها نبودند که آنها را به آنجا بردند.
همهچیز با پستهایی در اینستاگرام آغاز شد که از باز بودن مرز اسپانیا با مراکش خبر میدادند. پس از آن، کاربران فیسبوک با رصد گشتهای گارد ساحلی و انتشار ویدئوهای تیکتاک که مسیرهای شنا را نشان میداد، به این موج دامن زدند. در پی انتشار انبوهی از پستها و نظرها، هزاران مراکشی قانع شدند که اروپا ناگهان در دسترس قرار گرفته است.
آگهی
آگهی
در عرض چند ساعت، جوانان راهی مرز با شهر اسپانیایی سئوتا در شمال آفریقا شدند. اتوبوسهای مملو از مسافر به شهر مراکشی همجوار، فنیدق، میرسیدند و قطارهای حومه و تاکسیها نیز پر از مسافر بودند.
وقتی مقامها واکنش نشان دادند، برآورد میشد حدود ۶۰ هزار نفر تنها در چند روز خود را به سئوتا رسانده باشند؛ بزرگترین موج مهاجرت میان مراکش و اسپانیا در سالهای اخیر. به گفته مقامها، بیش از ۸۰ مهاجر در دو سوی مرز جان خود را از دست دادند؛ برخی در دریا غرق شدند و برخی دیگر در ازدحام جمعیت.
تقریباً همه مهاجرانی که جان سالم به در بردند، خیلی زود بازگشتند، اما پیامدهای رویدادهای هفته گذشته همچنان باقی خواهد ماند.
شایعات از شبکههای اجتماعی آغاز شد
در شهر مراکشی لاراش، در حدود ۱۵۰ کیلومتری سئوتا، سه دوست ویدئویی را دیدند که حسابی در اینستاگرام با نام Haraga Ceuta منتشر کرده بود و ادعا میکرد مرز باز خواهد بود. «حرگا» در گویش مراکشی به جوانان مهاجری گفته میشود که مدارک هویتی خود را از بین میبرند و میکوشند بهطور غیرقانونی وارد اروپا شوند. این پست، انس امرانی، یحیی حرک و اسماعیل عطیک را قانع کرد که خطر این سفر را به جان بخرند.
برای مهاجرانی که امیدوار بودند به خاک اسپانیا برسند، رایجترین مسیر از فنیدق آغاز میشود؛ جایی که بسیاری تلاش میکنند حدود پنج کیلومتر در امتداد موجشکن مرزی شنا کنند. عدهای دیگر نیز از روستای نزدیک بلیونش حرکت میکنند.
یک ویدئوی تیکتاک مسیر دقیق شناگران را نشان میداد. در گروههای فیسبوکی مانند Fnideq Bab Sebta، کاربران اسکرینشاتهایی از پلتفرمهای ردیابی کشتیها را به اشتراک میگذاشتند تا زمانهایی را پیدا کنند که گشتهای گارد ساحلی کمتر در منطقه حضور داشتند. برخی درباره استفاده از قایقهای بادی مشورت میخواستند و برخی دیگر از فروش لباسهای نئوپرن خبر میدادند.
عمر دنبر، نوجوان ۱۷ ساله اهل فنیدق، که خسته در امتداد ساحل در حال بازگشت بود، گفت: «در اینترنت دیدم که مرز باز است و تصمیم گرفتم بروم.»
هنوز مشخص نیست چه کسانی پشت ادعاهای مربوط به باز بودن مرز بودند و چه کسانی بسیاری از این حسابهای کاربری را اداره میکردند؛ چند مورد از این حسابها اندکی پس از این عبورها حذف شدند. خبرگزاری آسوشیتدپرس (AP) با چند حساب تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نکرد.
هرجومرج در موجشکن
وقتی مهاجران به سواحل سئوتا رسیدند، در موجشکن باریک بتنی که بسیاری میکوشیدند از آنجا خود را به خشکی برسانند، هرجومرج کاملی به وجود آمد.
به گفته شماری از مهاجرانی که با آسوشیتدپرس گفتوگو کردند، مردم همزمان به سوی صخرههای لغزنده هجوم میبردند، یکدیگر را هل میدادند و از روی هم بالا میرفتند. چند نفر گفتند دیدهاند که برخی به آب افتادند و زیر دستوپای دیگران گیر کردند و هنگامی که مهاجران برای رسیدن به خشکی تقلا میکردند، دیگر نتوانستند سر از آب بیرون بیاورند.
لحسن کلوش، مهاجر مراکشی که به سئوتا رسیده و سپس در حالی که از نظر روحی بهشدت آسیب دیده بود به کشورش بازگشته است، گفت: «هنگام بیرون آمدن پا روی صورت مردهای گذاشتم. خدا من و همه کسانی را که جنازههایشان پیدا شد، ببخشد.»
دستکم ۷۲ نفر در سمت اسپانیایی مرز کشته شدند و ۱۱ نفر دیگر نیز در سمت مراکشی جان باختند.
دهها هزار مهاجر از آن زمان به مراکش بازگشتهاند؛ یا اخراج شدهاند یا به دلیل نبود سرپناه، غذا و آب در سئوتا، خودشان تصمیم گرفتهاند بازگردند.
برخی تدابیر جدید مهاجرتی اسپانیا را بد تعبیر کردند
برخی مهاجران، تغییرات اخیر در قوانین مهاجرتی اسپانیا را به اشتباه تفسیر کردند؛ از جمله تدابیر دولت پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، برای ساماندهی وضعیت مهاجران و همچنین حکمی قضایی که توانایی مقامها را برای بازگرداندن فوری مهاجرانی که با شنا خود را به سئوتا میرسانند، محدود میکند.
اقدامهای اخیر دولت سانچز برای قانونی کردن اقامت مهاجران، تنها شامل افرادی میشد که پیش از اول ژانویه در اسپانیا ساکن بودند؛ بیشتر آنها نیز شهروندان کشورهای آمریکای لاتین بودند که بهصورت قانونی وارد اسپانیا شده اما بیش از مدت اعتبار ویزای خود در این کشور مانده بودند. با این حال، برخی در مراکش این سیاست را بهگونهای دیگر تعبیر کردند و تصور کردند که آنها نیز اجازه اقامت خواهند گرفت. این برداشت نادرست بهسرعت در اینترنت گسترش یافت.
آدم اسیل، مهاجر اهل کازابلانکا، گفت: «پدرو سانچز دروغگو است. به ما گفت اگر بیاییم، کار و مدارک میگیریم، اما ما را برگرداندند.» این در حالی است که سانچز هرگز چنین وعدهای نداده بود.
اگرچه تلاش برای رسیدن به سئوتا موضوع تازهای نیست، فعالان حامی مهاجران تأکید کردند این بار ماجرا به دلیل شیوه انتشار شایعات در اینترنت متفاوت بود؛ شایعاتی که بهجای آنکه مهاجران را در گروههای کوچک و پراکنده راهی کند، هزاران نفر را همزمان روانه این برونگان اسپانیایی کرد.
کاستیها در دو سوی مرز بود
مقامهای مراکشی گفتهاند موج مهاجرت خودجوش نبوده است. وزارت کشور مراکش «استفاده ابزاری از فضای دیجیتال» و «گسترش اطلاعات نادرست» را عامل این رویداد دانست. مقامها مدرکی در این زمینه ارائه نکردند، اما گفتند تحقیقات آغاز شده است. دولت اسپانیا نیز اظهاراتی مشابه مطرح کرد.
مسئولان سئوتا تأکید کردند که پیش از هجوم گسترده روز پنجشنبه، درباره افزایش شمار ورودها به دولت اسپانیا هشدار داده بودند. با این حال، وزارت کشور اسپانیا روز دوشنبه اعلام کرد هیچ «گزارش یا هشداری» درباره ورود گسترده افراد به سئوتا دریافت نکرده و در عین حال، همکاری مقامهای مراکشی در بازگرداندن بیشتر مهاجران را ستود.
مصطفی ازایتراوی، جغرافیدان مراکشی و متخصص پویاییهای مهاجرت، گفت: «هیچکس توضیح نداده است که این افراد چگونه توانستند از مرز عبور کنند. اگر یک گروه بزرگ از مردم بتوانند در چنین شرایطی از مرز بگذرند، نشان میدهد مشکل امنیتی گستردهتری وجود دارد که هنوز بهطور علنی به آن اذعان نشده است.»
مهاجران اتهام قاچاق را که دولت مطرح میکند رد میکنند
هم مراکش و هم اسپانیا بحران سئوتا را به قاچاقچیان انسان و شبکههای قاچاق نسبت دادند و اعلام کردند گروههای جنایتکار سازمانیافته این عبورهای جمعی را تشویق کردهاند. اما بیشتر مهاجران مراکشی که پس از بازگشت با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتوگو کردند، این توضیح را نپذیرفتند.
کلوش گفت: «هیچکس مرا قاچاق نکرد. خودم خواستم بروم، اما آن کشور ارزش این همه فداکاری را ندارد.»
دنبر، که لباسهایش هنوز از سفر بازگشت خیس بود، گفت: «هیچ مافیایی در کار نبود. مرز باز بود و من عبور کردم، اما حالا پشیمانم.»
وزارت کشور اسپانیا اعلام کرد تحقیقات درباره شبکههای قاچاق همچنان ادامه دارد و یادآور شد که اسپانیا و مراکش پیشتر نیز عملیات مشترکی علیه گروههای قاچاقچی انجام دادهاند. وزارت کشور مراکش نیز به پرسشها درباره این شبکهها پاسخی نداد.
کمبود شغل عامل اصلی است
پیشبینی میشود اقتصاد مراکش امسال ۴.۵ درصد رشد کند؛ کشوری با کارخانههای بزرگ، بنادر پیشرفته و جاهطلبی برای تبدیل شدن به قطب منطقهای صنعت خودرو.
اما برای بسیاری از جوانان مراکشی، این تحولات هنوز به فرصتهای شغلی پایدار تبدیل نشده است. نرخ بیکاری جوانان همچنان بالاست و ۳۷ درصد افراد ۱۵ تا ۲۴ ساله بیکار هستند. در میان فارغالتحصیلان دانشگاهی نیز نرخ بیکاری به حدود ۲۰ درصد میرسد. رؤیای مهاجرت اغلب با داستانهای بستگانی تقویت میشود که مهاجرت کردهاند و با خودرو، لباسهای نو و ارز خارجی به کشور بازمیگردند.
یکی از افرادی که از مرز عبور کرد، نوجوانی ۱۶ ساله بود که در چند ده کیلومتری سئوتا بزرگ شده است. اروپا برای او همیشه رؤیایی بود که آنقدر نزدیک به نظر میرسید که میشد آن را دید، اما در عین حال آنقدر دور بود که دستنیافتنی باشد.
به همین دلیل، وقتی پستی در فیسبوک دید که ادعا میکرد مرز باز است و هزاران نفر موفق به عبور شدهاند، او نیز به موج جمعیت پیوست. چند روز بعد، در سوی مراکشی مرز، در حالی که گریه میکرد، از رهگذران پول میخواست تا کرایه تاکسی بازگشت به خانه را فراهم کند.
این نوجوان که به شرط فاش نشدن هویتش با آسوشیتدپرس گفتوگو کرد، زیرا میترسید پس از تلاش ناموفق برای عبور از مرز با انگ اجتماعی روبهرو شود، گفت: «به سمت من گاز اشکآور شلیک کردند و با باتوم زدند. آنجا چیزی برای من نبود.»
او در حالی که اشکهایش را پاک میکرد، افزود: «فقط میخواستم بتوانم خرج مادرم را بدهم.»