در شبهای گرم تابستان، زمانی که گرما خواب را از چشم بسیاری میگیرد، دوش آب یخ اغلب به عنوان سریعترین راه برای خنک شدن پیشنهاد میشود. اما متخصصان فیزیولوژی میگویند این راهکار، دستکم برای افرادی که فقط میخواهند راحتتر به خواب بروند، بهترین انتخاب نیست.
مایک تیپتون، استاد فیزیولوژی انسانی و کاربردی در دانشگاه پورتسموث بریتانیا، در گفتوگو با روزنامه گاردین توضیح میدهد که قرار گرفتن ناگهانی زیر دوش بسیار سرد، بدن را وارد وضعیت هشدار میکند. به گفته او، شوک ناشی از آب سرد باعث ترشح هورمونهای استرس مانند آدرنالین و کورتیزول میشود؛ هورمونهایی که وظیفه دارند بدن را هوشیار و آماده واکنش نگه دارند، نه اینکه آن را برای خواب آماده کنند.
آگهی
آگهی
چرا آب بسیار سرد همیشه بدن را خنکتر نمیکند؟
بدن انسان برای تنظیم دمای خود از طریق جریان خون عمل میکند. زمانی که هوا گرم است، رگهای خونی نزدیک سطح پوست گشاد میشوند تا خون گرم بیشتری به سطح پوست برسد و گرما راحتتر به محیط منتقل شود.
اما تماس با آب بسیار سرد دقیقا واکنش معکوس ایجاد میکند. رگهای خونی سطح پوست منقبض میشوند و جریان خون به پوست کاهش مییابد تا بدن از هدر رفتن گرما جلوگیری کند. در نتیجه، گرمای موجود در بخشهای عمقی بدن برای مدت بیشتری در داخل بدن باقی میماند و روند دفع آن کندتر میشود.
به گفته تیپتون، اگرچه این گرما در نهایت از بدن خارج خواهد شد، اما انتقال آن از مرکز بدن به پوست و سپس به محیط زمان بیشتری میبرد.
چه زمانی آب یخ توصیه میشود؟
کارشناسان تاکید میکنند که آب بسیار سرد در برخی شرایط پزشکی میتواند نجاتبخش باشد. برای مثال، در گرمازدگی شدید که سازوکار طبیعی تنظیم دمای بدن از کار افتاده است، غوطهور کردن فرد در آب بسیار سرد یکی از موثرترین روشها برای پایین آوردن سریع دمای بدن محسوب میشود.
اما این شرایط با فردی که تنها در یک شب گرم تابستانی احساس گرما میکند و قصد خوابیدن دارد، تفاوت اساسی دارد. به گفته این متخصص، استفاده از این روش برای افراد سالمی که فقط میخواهند پیش از خواب خنک شوند، لزوما بهترین انتخاب نیست.
دوش ولرم؛ گزینه مناسبتر برای خواب
به گفته مایک تیپتون، اگر هدف، کاهش دمای بدن و آماده شدن برای خواب باشد، دوش با آب ولرم نتیجه بهتری دارد. آب ولرم اجازه میدهد جریان خون در پوست همچنان حفظ شود و گرمای بدن بهآرامی و به شکل موثرتری به محیط منتقل شود، بدون آنکه واکنش استرسی ناشی از تماس با آب بسیار سرد ایجاد شود.
او میگوید دمای ایدهآل آب برای این منظور در افراد مختلف میتواند متفاوت باشد، اما معمولا در محدوده میانی تا بالای ۲۰ درجه سانتیگراد قرار میگیرد؛ در حالی که آبی با دمای کمتر از ۱۰ درجه سانتیگراد در محدوده آب بسیار سرد یا یخ محسوب میشود.
در نتیجه، برخلاف تصور رایج، اگر هدف تنها خواب راحتتر در یک شب گرم باشد، دوش ولرم احتمالا انتخاب موثرتری از دوش آب یخ است؛ هرچند تحمل گرما و واکنش بدن به دمای آب میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.