این پلتفرم از دل کنجکاوی شکل گرفت. موسسان سویدی آن، میکایل روبرتسون و اولوو لیندبرگ که یک وبسایت مقایسه قیمت پرواز را اداره میکردند، دو گیرنده خریدند و یک آنتن را روی پشتبامی در استکهلم نصب کردند.
هر وقت تنشها بالا میگیرد یا فاجعهای رخ میدهد، میلیونها نفر برای تماشای ماجرا به صورت لحظهای سراغ یک اپلیکیشن میروند: فلایترادار۲۴.
آگهی
آگهی
این پلتفرم ردیابی پرواز به هر کسی اجازه میدهد حرکت هواپیماها را روی یک نقشه دیجیتال به طور زنده دنبال کند و اطلاعاتی مثل ارتفاع، سرعت، مسیر و نوع هواپیما را ببیند.
پشت این سرویس شبکهای جهانی با حدود ۵۸ هزار گیرنده قرار دارد که بسیاری از آنها را داوطلبان میزبانی میکنند و به طور مداوم سیگنالهای ADS-B را که هواپیماهای تجاری مخابره میکنند دریافت میکنند. دادههای ماهوارهای هم خلاها را بر فراز اقیانوسها و مناطق دورافتاده پر میکند.
در جریان تنشهای اخیر نظامی در خاورمیانه، با بسته شدن بخشهایی از آسمان و تغییر مسیر پروازها در شلوغترین کریدورهای هوایی جهان، ترافیک این سرویس به شدت بالا رفت.
برای متخصصانی مثل کریس لوماس، خلبان تجاری، این ابزار حالا حذفناپذیر است. لوماس میگوید: «فکر نمیکنم کسی را در بخش عملیاتی هوانوردی بشناسم که از آن استفاده نکند. این پلتفرم آنقدر در کار ما تنیده شده که جزو جدانشدنی کارمان است.»
این پلتفرم از دل کنجکاوی به دنیا آمد. میکائیل روبرتسون و اولوو لیندبرگ، بنیانگذاران سوئدی که یک سایت مقایسه قیمت بلیت هواپیما را اداره میکردند، دو گیرنده خریدند و آنتنی را روی پشتبام ساختمانی در استکهلم نصب کردند و خیلی زود فهمیدند ردیاب پروازشان بسیار محبوبتر از کسبوکار اصلیشان است.
این سامانه هواپیماها را که روی نقشهای دیجیتال در حال حرکت هستند به صورت زنده نمایش میدهد و اطلاعاتی مانند ارتفاع، سرعت، مسیر و نوع هواپیما را در اختیار کاربر میگذارد.
لوماس میگوید ابزارهایی از این دست حالا در سراسر صنعت هوانوردی رایج شده است.
لوماس که خود خلبان تجاری و کاربر اپلیکیشنهای ردیابی پرواز است، میگوید این پلتفرم در میان متخصصان هوانوردی کاربرد گستردهای دارد.
لوماس میگوید: «با توجه به تجربهام، فکر نمیکنم کسی را در صنعت هوانوردی، دستکم در بخش عملیاتی، بشناسم که به نوعی از فلایترادار۲۴ استفاده نکند.»
او میگوید این اپلیکیشن به ایجاد چیزی کمک میکند که خلبانها آن را «آگاهی موقعیتی» مینامند.
لوماس میگوید: «به عنوان یک حرفهای حوزه هوانوردی و حالا به عنوان خلبان، این ابزار را پیش از همه چیز برای آگاهی موقعیتی مفید میدانم. آگاهی موقعیتی در کل یکی از مهارتهای کلیدی برای خلبانان و خدمه پروازی است و هر ابزار اضافی که بتوانیم استفاده کنیم و کمک کند تصویر روشنتری از آنچه در اطرافمان میگذرد داشته باشیم، بسیار سودمند است.»
او مثال میزند: «یک نمونه خوب این است که اگر هواپیمای شما تاخیر داشته باشد و منتظر رسیدنش باشید، میتوانیم حدودا ببینیم کجاست و این به ما نشانهای از میزان تاخیر میدهد. به همین شکل اگر به فرودگاهی پرواز کنیم که جهت باد عوض شده و باند در حال تغییر است، با یک نگاه سریع به فلایترادار۲۴ میتوانیم حدس بزنیم در حال حاضر از کدام باند استفاده میشود.»
در پسِ این اپلیکیشن، شبکهای جهانی از گیرندهها قرار دارد که سیگنالهای مخابرهشده از هواپیماها را جمعآوری میکنند.
بیشتر هواپیماهای مدرن تجاری به طور پیوسته موقعیت خود را با سامانهای به نام ADS-B که مخفف Automatic Dependent Surveillance Broadcast است مخابره میکنند.
فرستنده، دادههایی شامل موقعیت، ارتفاع، سرعت و شناسه هواپیما را ارسال میکند.
این سیگنالها را میتوان با گیرندههای زمینی، معمولا در شعاع حدود ۳۰۰ کیلومتری، دریافت کرد.
فلایترادار۲۴ این دادهها را از حدود ۵۸ هزار گیرنده در سراسر جهان تجمیع میکند که بسیاری از آنها را داوطلبانی میزبانی میکنند که آنتنها را در خانه یا محل کار خود نصب کردهاند.
روبرتسون میگوید شرکت هر روز چندصد درخواست از کسانی دریافت میکند که میخواهند یک گیرنده میزبانی کنند و به این شبکه بپیوندند.
این دادهها وقتی با دادههای ماهوارهای ترکیب میشود، تصویری زنده و جهانی از ترافیک هوایی میسازد.
این شرکت با خرید داده از یک تامینکننده ماهوارهای که ۶۶ ماهواره در مدار دارد، شبکه خود را تکمیل میکند تا پوشش بر فراز اقیانوسها، صحراها و دیگر مناطق دورافتادهای را که گیرنده زمینی در آنها کم است گسترش دهد.
فلایترادار۲۴ همچنین پایگاه دادهای با حدود ۱٫۲ میلیون هواپیما در جهان دارد که جزئیاتی مانند سازنده، سن هواپیما و شماره سریال را در بر میگیرد.
این شرکت را میکائیل روبرتسون و اولوو لیندبرگ در سوئد بنیان گذاشتند؛ همان دو نفری که در ابتدا یک وبسایت مقایسه قیمت بلیت هواپیما را اداره میکردند.
آنها از سر کنجکاوی دو گیرنده خریدند و در استکهلم آنتنی نصب کردند تا ببینند آیا میتوانند خودشان حرکت هواپیماها را ردیابی کنند یا نه.
گیرندهها سیگنالهای ADS-B هواپیماهایی را که در اطراف پرواز میکردند، دریافت کردند و روبرتسون میگوید نتیجه فوری و شگفتآور بود.
خیلی زود صفحه ردیابی پروازشان از سرویس اصلی مقایسه قیمت بلیت محبوبتر شد.
امروز این پلتفرم در میان متخصصان هوانوردی، روزنامهنگارها و عموم مردم استفاده میشود و در جریان رویدادهای بزرگ، میزان استقبال از آن جهش میکند.
وقتی ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ حملاتی را به اهدافی در ایران انجام دادند و ایران در پاسخ حملات موشکی و پهپادی انجام داد و چند کشور محدودیتهای موقت بر حریم هوایی خود اعمال کردند، شرکتهای هواپیمایی با سرعت پروازها را در منطقه تغییر مسیر دادند یا لغو کردند.
پروازها بر فراز ایران، عراق، اسرائیل و کشورهای اطراف متوقف شد یا تغییر مسیر داد، چون شرکتهای هواپیمایی میکوشیدند از مناطق بالقوه خطرناک دور بمانند.
به گفته شرکت، ترافیک وبسایت فلایترادار۲۴ در آن روز چهار برابر شد و به حدود ۲۰ میلیون بازدید در یک روز رسید، در حالی که این سایت به طور معمول حدود ۵ میلیون بازدید روزانه دارد.
میکائیل روبرتسون، همبنیانگذار فلایترادار۲۴، میگوید این درگیری مسیرهای پروازی بین اروپا و آسیا را به شکلی چشمگیر تغییر داده است.
روبرتسون میگوید: «اگر به آنچه اکنون در جریان درگیری در خاورمیانه و ایران رخ میدهد نگاه کنیم، یکی از جالبترین نکات کریدوری است که از روی ترکیه، گرجستان، آذربایجان و ارمنستان میگذرد.»
او میگوید: «این مسیر خیلی باریک شده، چون قبلا پروازها از روی ایران و عراق انجام میشد که حالا امکانش را ندارد. بنابراین این کریدور اصلی پرواز بین اروپا و آسیاست و مدام تنگتر و تنگتر میشود.»
این پلتفرم در درک تراژدیهای هوانوردی هم نقش داشته است.
فلایترادار۲۴ از آن زمان در رویدادهای بزرگ هوانوردی نقش کلیدی ایفا کرده است. وقتی پرواز MH370 در سال ۲۰۱۴ ناپدید شد، دادههای ردیابی به جابهجایی محل جستجو از چین به دریا میان مالزی و ویتنام کمک کرد. سال بعد، دادههای ارتفاع در سقوط هواپیمای جرمنوینگز، نزول یکنواخت و هولناک هواپیما به رشتهکوههای آلپ فرانسه را آشکار کرد.
در جریان حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶، همزمان با تلاش شرکتهای هواپیمایی برای تغییر مسیر پروازها در منطقه، ترافیک سایت در یک روز چهار برابر شد و به ۲۰ میلیون بازدید رسید.
این سامانه بینقص نیست. در مناطق درگیر جنگ، این سیگنالها گاهی دچار اختلال یا جعل میشوند که به مسیرهای زیگزاگی منجر میشود که روی نقشهها دیده میشود.
این یعنی هواپیما ممکن است موقعیت نادرستی را مخابره کند.
روبرتسون توضیح میدهد: «وقتی سامانه داده بد دریافت میکند، همان داده بد را محاسبه میکند. هواپیمایی که ممکن است در این نقطه باشد، فکر میکند اینجای دیگر است و آن موقعیت را مخابره میکند و در ادامه پرواز، ناگهان فکر میکند در نقطه دیگری است. نتیجه این است که روی نقشه انگار هواپیما در تمام فضا این طرف و آن طرف میرود.»
حتی با وجود دهها هزار گیرنده در سراسر جهان، هنوز هم شکافهایی در پوشش وجود دارد و مناطق دورافتاده و اقیانوسها همچنان چالش ایجاد میکنند.
برای بهبود پوشش، گیرندهها در نقاط دورافتاده نصب میشوند، از جمله گیرندهای مانند همین دستگاه که قرار است به جنوبگان ارسال شود.
از علاقهمندان هوافضا تا متخصصان، امکان دنبال کردن لحظهای پروازها شیوهای را که مردم در سراسر جهان نشست و برخاستها یا تغییر مسیر هواپیماها را زیر نظر میگیرند دگرگون کرده است.