شروع فصل فوتبال در اسپانیا دوباره مسدودسازی گسترده آدرسهای آیپی را که لیگ لالیگا به نام مبارزه با دزدی محتوا و با مجوز قضایی انجام میدهد فعال کرده است. اما هر بار که مسابقهای شروع میشود هزاران نفر میبینند سایتها و سرویسهایشان از کار میافتد.
با آغاز هر فصل فوتبالی، یکی از تهاجمیترین سازوکارهای فیلتر دیجیتال در اروپا هم دوباره فعال میشود. لالیگا، نهاد برگزارکننده لیگ که خاویر تباس ریاست آن را بر عهده دارد، با تکیه بر احکام قضایی به اپراتورهای اسپانیایی دستور میدهد در زمان واقعی صدها نشانی آیپی را که ظاهرا به پخش غیرقانونی مسابقات مرتبط است مسدود کنند.
آگهی
آگهی
هدف اولیه مهار دزدی محتوای تلویزیونی است اما واقعیت چیز دیگری است: اینترنت به این شکل کار نمیکند که هر وبسایت سرور اختصاصی خودش را داشته باشد، بنابراین با قطع یک آیپی، مجموعهای از خدمات که هیچ ارتباطی با فوتبال ندارند هم همراه آن از دسترس خارج میشوند. به بیان دیگر، لالیگا اختیار قضایی دارد که مجموعهای از آیپیها را اعلام و در اسپانیا مسدود کند و این بهروشنی اصل بیطرفی شبکه را نقض میکند.
مشکل از آنجا آغاز میشود که هر صفحه وب یا هر سرویس آنلاین، آیپی مجزای خودش را بهعنوان یک شناسه ندارد. برخی خدمات میزبان دهها و صدها وبسایت زیر یک نشانی مادر واحد هستند و دقیقا همینجا دردسر شروع میشود، چون با مسدود کردن آن نشانی که دهها سرویس و وبسایت زیر آن آویزان است، همه آنها هم از کار میافتند. این همان خسارت جانبی است برای هر کاربر اینترنتی که بخواهد هنگام برگزاری مسابقه به این سایتها سر بزند.
برای روشن شدن موضوع، تصور کنید مادرید (بهعنوان سرویس میزبانی) شهری است که میان میلیونها ساکن آن فقط یک نفر برق را میدزد (معادل همان کسی که سیگنال لالیگا را با آیپیتیوی قاچاق میکند) و دستور قطع برق برای کل شهر مادرید صادر شود.
خاویر تباس در یک مصاحبه حتی مدعی شد که مسدودسازیهای گستردهای انجام نمیشود و شکایتهایی که دریافت میکنند «از چهار فریک» است. با این حال واقعیت روشن است: این مسدودسازیها به خدمات طرفهای ثالث هم ضربه میزند و بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ آیپی در هر بازی مسدود میشود.
مسدودسازیها چگونه انجام میشود؟
مسدودسازی کمی پیش از شروع مسابقهها آغاز میشود و با پایان پخش بازی برداشته میشود. لالیگا نشانیهای آیپی مرتبط با خدمات غیرقانونی را شناسایی میکند و از اپراتورها میخواهد در آن بازه زمانی آنها را قطع کنند. در نخستین هفته فصل فوتبالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، در ۱۵ اوت ۲۰۲۶، حدود ۵۵۰ نشانی آیپی بهطور همزمان مسدود شد. از آن زمان به بعد، در هر روز برگزاری مسابقه این مسدودسازیها ادامه دارد.
سازمان Open Observatory of Network Interference (OONI) برآورد کرده است که در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، ۷۴۴۱ نشانی متعلق به ۳۶ ارائهدهنده مختلف از جمله آمازون AWS، کلودفلر، آکامی، علیبابا کلاد، مایکروسافت و متا مسدود شده است.
لالیگا میگوید اینها مسدودسازیهای پویاست که نه گسترده است نه کور، و این اقدام را با استناد به زیان سالانهای توجیه میکند که آن را بین ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون یورو بهدلیل دزدی سیگنال پخشهای خود برآورد میکند. با این حال در عمل بسیاری از افراد بیگناه تاوان این روش را میدهند.
مشکل اصلی این است که شیوه کار اینترنت مستقیما با روشی که لالیگا بهعنوان راهحل پیشنهاد میکند در تعارض است و برخلاف ادعای این نهاد، هر بار که در اسپانیا مسابقهای برگزار میشود، هزاران وبسایت در معرض آسیب قرار میگیرند. در واقع سرویس آنلاینی وجود دارد که میتوان با آن بررسی کرد آیا چنین قطعیهایی در جریان است یا نه: hayahora.futbol (منبع به زبان اسپانیایی).
یک شبکه توزیع محتوا (CDN) مانند کلودفلر (منبع به زبان اسپانیایی) هزاران محتوای متعلق به خدمات مستقل را زیر یک نشانی آیپی واحد کش میکند. این ساختار سرعت بارگذاری را با ارائه محتوا از نقاط نزدیکتر و با تاخیر کمتر برای کاربر نهایی بالا میبرد و همچنین مشکلات ناشی از حملات DDoS را کاهش میدهد.
اگر دستور مسدودسازی آیپی یک CDN صادر شود، محتوای هزاران سرویس و وبسایت عملا مسدود میشود و سامانه فعلی نمیتواند تشخیص دهد کاربر بهدنبال همان پخش غیرقانونی بوده یا بهدنبال وبسایتی مانند سایت آکادمی سلطنتی زبان اسپانیا (RAE)، عفو بینالملل، صلح سبز، یونیسف، آکنور یا کارییتاس، دادگاهها، دانشگاهها و پروژههایی مانند Hugging Face که مدلهای زبانی هوش مصنوعی را میزبانی میکند یا حتی برخی وبسایتهای متعلق به باشگاههای فوتبال و حامیانشان. این خود نوعی طعنه به روش فعلی مسدودسازی است.
گزارش OONI که اندازهگیریهای انجام شده در اسپانیا میان ژانویه و ژوئن ۲۰۲۶ را با فهرستی شامل ۹٫۲ میلیون دامنه تطبیق داده، برآورد میکند که بیش از ۵۵۴ هزار دامنه مشروع در مقطعی تحت تاثیر قرار گرفتهاند. کلودفلر بیشترین آسیب را متحمل شد: با آنکه تنها ۳۰ درصد آیپیهای مسدود شده متعلق به این شرکت بود، ۹۰ درصد دامنههای متاثر، یعنی بیش از ۵۰۱ هزار دامنه، زیر چتر آن قرار داشت.
در اسپانیا یکی از شناختهشدهترین موارد، سرویس پرداخت Redsys است که در روزهای برگزاری مسابقات لالیگا بارها دچار اختلال در تایید پرداختهای آنلاین شده، بدون آنکه خود فروشگاهها بدانند مشکل از کجاست. سرویس WikiDex، بزرگترین دانشنامه پوکمون به زبان اسپانیایی، نیز در برخی موارد با اختلال در دسترسی به سرورهای تصاویر خود روبهرو شده است.
یک مورد عملی در جریان بازی رئال مادرید در ۱۵ سپتامبر
در مورد شخصی خودم، با اینترنت فیبر شرکت DIGI، در بازیهای قبلی هنگام دانلود مدلهای باز LLM روی سرور خانگیام از سایت Hugging Face (که معمولا روی AWS میزبانی میشود)، هنگام استفاده از خدمات یک عینک هوشمند (Halliday) یا حتی برای باز کردن برخی سایتها، مسدودسازی را تجربه کردهام. اگر کسی رابطه این وبسایتها یا خدمات را با دزدی سیگنالهایی که لالیگا از آن صحبت میکند پیدا کرده است، لطفا به من هم بگوید.
پس از آغاز بازی الچه سیاف - رئال مادرید، تعداد مسدودسازیها بالا رفت و آیپیهای متعلق به کلودفلر توسط پنج اپراتور اصلی اینترنت در اسپانیا مسدود شد.
در شب برگزاری مسابقه، برخی وبسایتها کاملا غیرقابل دسترس میشوند؛ برای مثال mandalaweb.es که طرحهای ماندالا برای رنگآمیزی ارائه میکند یا todopuntodecruz.com که فروشگاه کیتها و الگوهای بافت طرحهای صلیبی است.
اگر از خارج از اسپانیا با استفاده از یک ویپیان به اینترنت متصل شویم، سایتهای mandalaweb.com یا todopuntodecruz.com بدون مشکل بارگذاری میشوند؛ سایتهایی که هیچ ارتباطی با دزدی سیگنال IPTV مسابقات لالیگا ندارند.
تباس گفته است شکایتها از سوی افراد کمی مطرح میشود و آنها را فریک نامیده، اما دامنهها نه کماند و نه فقط دامنههای کوچک. وبسایتهایی مانند linuxmint.com، سایت سوپرمارکت froiz.es یا وبسایت مرکز تحقیقاتی زیستپزشکی در شبکه نیز در مقاطعی غیرقابل دسترس بودهاند. نتیجه روشن است: این یک مسدودسازی سراسری از طریق اپراتور اینترنت است؛ در مورد من، شرکت DIGI.
نمونه دیگر، روز بعد یعنی چهارشنبه ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، زمانی بود که تلاش کردم مدل زبانی Qwen 3.8 27b را از طریق Ollama روی سرورم دانلود کنم. در طول مسابقات آن روز، در ساعت ۱۹:۴۱، درخواستها بهدلیل انقضای زمان دریافت گواهی TLS با خطا مواجه میشد. مدلهای Ollama روی کلودفلر میزبانی میشوند و بدیهی است که یک مدل زبانی هوش مصنوعی هیچ ارتباطی با فوتبال ندارد.
همانطور که در ادامه دیده میشود، در پی برگزاری مسابقات لالیگا مجموعه دیگری از مسدودسازیها نیز ثبت شده است. این موارد شامل دامنههای میزبانیشده روی کلودفلر است. در روز ۱۵ سپتامبر، قطعیهای روز قبل حدود ساعت ۲۱:۲۰ آغاز شد و پس از ساعت ۰۰:۰۰ پایان یافت؛ یعنی تقریبا ۳ ساعت مسدودسازی.
روز چهارشنبه ۱۶ سپتامبر، مسدودسازی از ساعت ۱۸:۴۵ شروع شد و اندکی پیش از ۰۰:۰۰ پایان یافت، بنابراین میتوان از ۵ تا ۶ ساعت مسدودسازی سخن گفت. در این دو مورد، هر دو روز در میانه هفته بودند و در آخر هفته نیز در بهترین حالت، مدت زمان مشابهی ثبت میشود.
گزینههای فنی، چارچوب حقوقی و تاریخ انقضا
امروز راههای دقیقتری از خاموش کردن کامل یک آیپی وجود دارد؛ میتوان مستقیما سراغ دامنه، نشانی اینترنتی (URL)، حساب کاربری یا سرور مشخصی رفت که سیگنال غیرقانونی را توزیع میکند و از ارائهدهنده مربوط خواست آن را از دسترس خارج کند.
قاعده باید این باشد که خود محتوای ناقض قانون مسدود شود، نه زیرساخت مشترک، زیرا حجم خسارت ناشی از این روش قابل محاسبه نیست و خدمات و کاربرانی را تحت تاثیر قرار میدهد که در طول مسابقات فوتبال دیگر نمیتوانند بهطور عادی از اینترنت و برنامههایشان استفاده کنند. چندین وبسایت از زیانهایی که به سرویسها و سایتها تحمیل شده گزارش دادهاند. قطعهای لالیگا تاکنون بیش از ۳٫۱ میلیون یورو خسارت برجا گذاشته است.
منشا حقوقی این مسدودسازیها، حکم دادگاه بازرگانی شماره ۶ بارسلونا است که در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴ صادر شد و طی آن به دعوای مشترک لالیگا و شرکت Telefónica Audiovisual Digital رسیدگی شد.
این حکم، توقف فوری دسترسی به آیپیهای شناساییشده را مجاز میکند و اجازه بهروزرسانی پویا و هفتگی آنها را میدهد، حتی در جریان مسابقات، بدون آنکه برای هر نشانی جدید نیاز به دستور قضایی تازهای باشد. اپراتورهای موویستار، وودافون، DIGI و MásOrange با این روند همراه شدند و عملا بدون اعتراض حقوقی، این تدابیر را پذیرفتند.
در کنگره اسپانیا نخستین حرکت سیاسی انجام شده، هرچند هنوز ضمانت قانونی ندارد: در ۲۹ آوریل ۲۰۲۶ پیشنهاد غیرالزامآوری برای اصلاح قانون خدمات دیجیتال (منبع به زبان اسپانیایی) به ابتکار حزب ERC و با توافق با حزب سوسیالیست (PSOE) و حمایت احزابی چون سومار، بیلدو، پانوی و کومپرومیس تصویب شد. حزبهای مردمی (PP) و ووکس مخالفت کردند و حزب خونتس در رایگیری حاضر نبود. در صورت پیشرفت این اصلاح، معیارهایی از قبیل تناسب و محدودیت برای احکام قضایی پیشبینی میشود تا دادگاهها مدیریت فهرستهای مسدودسازی را بدون نظارت به نهادهای صنفی واگذار نکنند.
در واکنش به این قطعیها، بخشی از کاربران به استفاده از شبکههای خصوصی مجازی (VPN) برای دور زدن مسدودسازیها روی آوردهاند؛ ابزاری که دستگاه قضایی اروپا آن را نرمافزاری خنثی و با استفاده مشروع میداند.
لالیگا در مقابل میگوید ویپیانها بهعنوان واسطه فناورانه، در برابر محتوایی که از زیرساخت آنها عبور میکند نیز مسئولیت دارند و یادآوری میکند که دادگاه بازرگانی کوردوبا پیشتر در این باره تدابیر احتیاطی صادر کرده است.
رمزگذاری ECH که با ابتکار کلودفلر و اپل برای پنهان کردن دامنه مقصد کاربر معرفی شده نیز تا کنون نتوانسته جایگزین مسدودسازی آیپی بهعنوان ابزار اصلی مقابله شود.
فصل ۲۰۲۷/۲۰۲۶ در هر صورت آخرین فصلی خواهد بود که تحت پوشش حکم فعلی قرار دارد، حکمی که ۲۰ ژوئن ۲۰۲۷ و همزمان با پایان لیگ دسته دوم به پایان میرسد.
پیشبینی میشود لالیگا و تلفونیکا برای ادامه این «بازی» که چند سالی است آن را بردهاند درخواست تمدید کنند. با این حال، فضای حقوقی و مقرراتی نسبت به دو سال پیش تغییر کرده و این وضعیت تردید واقعیای ایجاد کرده است که آیا بار دیگر چنین مجوز گستردهای برای آنها صادر خواهد شد یا نه.