با بستهشدن حریم هوایی و اختلال در پروازها بر فراز ایران، اسرائیل و قطر در ماههای اخیر، از کارشناسان پرسیدیم که صنعت هوانوردی چگونه ایمنی شما را تضمین میکند.
هر وقت تنشها در درگیریهای مختلف در سراسر جهان بالا میگیرد، شوخی رایجی در اینترنت این است که کاربران فورا آنلاین میشوند تا «اوضاع را رصد کنند».
این معمولا یعنی باز کردن X، لایو بلاگ وبسایت خبری مورد علاقهتان و البته فلایترادار۲۴.
وقتی حریم هوایی بسته میشود، پروازها سریع از منطقه خارج میشوند و در نهایت با صفی از هواپیماها روبهرو میشویم که همه همان مسیر را دنبال میکنند و بهنظر میرسد فاصله بسیار کمی با یکدیگر دارند.
اما آن هواپیماهای زردِ فشرده روی صفحه نشان نمیدهند چه حجم کاری برای اینکه پروازها روان و ایمن برقرار بمانند انجام میشود.
شرکتهای هواپیمایی چگونه مسیر خود را انتخاب میکنند؟
لیندیلی کرکمن، رئیس منطقهای عملیات، مدیریت ترافیک هوایی و زیرساخت برای آفریقا و خاورمیانه در انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (IATA)، توضیح میدهد: «مسیرهای هوایی مثل جادههای روی نقشهاند و بین هر دو شهر در جهان چندین مسیر وجود دارد».
تصمیمگیری درباره اینکه کدام مسیر هوایی یا جاده را باید رفت به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله آبوهوا یا کاهش انتشارها، اما مهمترین عامل ایمنی و امنیت است.
کرکمن میگوید: «اگر این دو تامین نشوند، هیچیک از عوامل دیگر مطرح نمیشود».
او ادامه میدهد: «یک شرکت هواپیمایی همیشه ارزیابی ایمنی و ارزیابی امنیت را در حال انجام دارد. چه در ابتدای کار و در مرحله بسیار راهبردی، و سپس در هر بخش از فرایند تا رسیدن به اجرای پرواز، ارزیابیهای مختلفی انجام میشود. همچنین معیارهای مشخصی دارند که میگوید «اجرای پرواز» یا «عدم اجرا» و هر شرکت هواپیمایی این معیارها را برای خود تعریف کرده است».
در برخی موارد ممکن است حریم هوایی بسته نباشد، اما یک شرکت هواپیمایی بنا بر شاخصهای خود تصمیم بگیرد عبور از آن منطقه ریسک زیادی دارد و آن را دور بزند.
وقتی حریم هوایی بسته میشود چه رخ میدهد؟
هر کشور بهطور انحصاری بر حریم هوایی خود کنترل دارد؛ موضوعی که در ماده ۱ کنوانسیون ۱۹۴۴ هوانوردی غیرنظامی بینالمللی تصریح شده است.
اگر کشوری تصمیم به بستن حریم هوایی خود بگیرد، یک نوتام (اطلاعیه هوانوردی) صادر میشود. شرکتهای هواپیمایی همزمان با کنترلر ترافیک هواییِ مسئول حریمی که در آن هستند و نیز با کنترلرهای حریمهای مجاور در ارتباط خواهند بود تا مشخص کنند هواپیما بهطور ایمن به کجا هدایت شود.
تصاویری که در فلایترادار۲۴ دیده میشود شاید آشفته بهنظر برسد، اما این چیزی است که صنعت هوانوردی هر روز با آن سر و کار دارد.
کرکمن اضافه میکند: «تعادلسازی تقاضا و ظرفیت بخشی از کنترل روزمره ترافیک هوایی است و چیز غیرمعمولی نیست».
او میگوید: «برای مدیریت تعداد هواپیماهایی که در حال عبور هستند باید تعداد کافی کنترلر در یک حریم هوایی حضور داشته باشد. اگر هواپیماها بیشتر باشند، یعنی تقاضا از ظرفیت بیشتر شود، میتوان آن را بهصورت تاکتیکی مدیریت کرد».
در این حالت میتوان فاصلهگذاری پروازها را افزایش داد؛ برای مثال پذیرش ترافیک در بازههای ۱۰ دقیقهای. یا با خارج کردن اندکی از مسیر، به یک هواپیما مسافت بیشتری در مسیر داد تا مدت بیشتری از معمول در هوا بماند.
صنعت هوانوردی چگونه با مناطق درگیری برخورد میکند
بسته شدن حریمهای هوایی از کامل تا جزئی متفاوت است و در درگیریهای ادامهدار ممکن است بسیار بیش از چند ساعت طول بکشد.
تهاجم روسیه به اوکراین باعث شده کشورهایی مانند لهستان، استونی و لتونی به دلیل جعل سیگنال و اخلال در سامانههای GNSS با کاهش حریمهای هوایی مواجه شوند و کشورهایی مانند آذربایجان بار اضافی ترافیک را جذب کنند چون هواپیماها از مناطق ناامن منحرف میشوند.
انریکو پارینی، مدیر امور اروپایی در سازمان خدمات ناوبری هوایی غیرنظامی (CANSO) که نهاد نماینده ارائهدهندگان خدمات ناوبری هوایی است، میگوید صنعت برای مدیریت وضعیتهای ژئوپولیتیک در اروپا بهخوبی تجهیز شده است.
او میگوید: «فکر نمیکنم هیچجا در اروپا یا جای دیگری در جهان واقعا انتظار اختلالاتی در این سطح را داشت».
او ادامه میدهد: «نمیتوانیم بگوییم آن زمان آماده بودیم، اما ثابت شد آمادهایم، چون سطح تمهیدات و تابآوریای که پیشتر ایجاد کرده بودیم به ما اجازه داد این وضعیت را مدیریت کنیم».
او اضافه میکند: «متاسفانه به نقطهای رسیدهایم که این وضعیت عملا استاندارد شده و ما کاملا با آن آشنا هستیم و میتوانیم فعالیتهایمان را بدون تاثیر بر ایمنی انجام دهیم».
در برخی درگیریهای ادامهدار، مانند سودان، مسیرهای اضطراری تعیین شده که به هواپیماها اجازه میدهد با پیروی از مسیری غیرمعمول از بخشهای امن کشور عبور کنند.
با دور نزدن کامل حریم هوایی، شرکتهای هواپیمایی از ساعتهای اضافه پرواز پرهیز میکنند و در عوض فقط با تاخیری حدود ۳۰ دقیقه روبهرو میشوند.
در خاورمیانه که درگیریها ممکن است با اخطار کوتاه از سر گرفته شود، تعیین مسیرهای اضطراری همیشه امکانپذیر نیست.
در عوض اگر احتمال وقوع رویدادی باشد، یک تیم هماهنگی اضطراری تشکیل میشود.
این تیم به رهبری سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی (ICAO) با سازمانهای کنترل ترافیک هوایی در سراسر منطقه تحت تاثیر و همچنین با انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (IATA) هماهنگ میکند و IATA بهطور مستقیم با شرکتهای هواپیمایی ارتباط خواهد داشت.
این تیم تلاش میکند تا حد امکان اطلاعات را از پیش بهدست آورد تا بداند کجا باید انتظار بار اضافی ترافیک را داشته باشد و کشورها بتوانند از پیش برای مدیریت افزایش تقاضا برنامهریزی کنند.
اگر در زمان بسته بودن حریم هوایی سفر میکنید چه باید انتظار داشته باشید؟
اگر پروازتان معمولا از حریمی عبور میکند که اکنون بسته است، مهمترین چیزی که باید انتظار داشته باشید تاخیر است نه لغو پرواز.
کرکمن به یورونیوز تراول میگوید: «لزومی ندارد انتظار لغو داشته باشید، بهویژه در شرایطی که وضعیت ادامهدار است».
او ادامه میدهد: «لغوها بهطور کلی مطلوب نیست چون روی همه تاثیر میگذارد. گاهی مسیرهای طولانیتری پرواز میکنند، بنابراین ممکن است زمان پروازتان افزایش یابد؛ در برخی موارد بسیار و در برخی دیگر کمتر».
برای هر بهروزرسانی، نخستین مرجع شما همیشه شرکت هواپیمایی خواهد بود.
او اضافه میکند: «شرکت هواپیمایی همیشه ایمنی و امنیت مسافران را در اولویت دارد. با شرکت در ارتباط بمانید تا اگر تاخیری رخ داد از آن مطلع باشید».