سرزمین اصلی اسپانیا در آستانه تجربه نخستین خورشیدگرفتگی کامل خود پس از بیش از صد سال است؛ مسیر کلیت ۱۲ اوت ایسلند و گرینلند را هم در بر میگیرد و نمایش سال بعد حتی طولانیتر خواهد بود.
برای نخستین بار در بیش از یک قرن، یک خورشیدگرفتگی کامل در سرزمین اصلی اسپانیا رخ میدهد؛ و تابستان آینده، دنبالهای حتی طولانیتر خواهد داشت.
آگهی
آگهی
این رویداد وقتی شگفتانگیزتر میشود که به این واقعیت توجه کنیم که آخرین خورشیدگرفتگی کامل در اسپانیا، بدون احتساب جزایر قناری، دو روز پیش از غرق شدن کشتی تایتانیک در سال ۱۹۱۲ رخ داده بود.
از آنجا که آن خورشیدگرفتگی هیبریدی نادر ترکیبی از خورشیدگرفتگی حلقهای موسوم به «حلقه آتش» و تنها چند ثانیه مرحله کامل برای اسپانیا بود، برخی سال ۱۹۰۵ را آخرین خورشیدگرفتگی بزرگ و تمامعیار این کشور میدانند.
اگر به این رویداد یک شهابباران روبهاوج و رژه شش سیاره در همان روز را هم اضافه کنیم، آسمان سرشار از نمایشهای دیدنی خواهد شد.
۱۲ اوت، درست همزمان با آغاز غروب خورشید، آسمان بر فراز شبهجزیره ایبری تیره میشود و بخشهایی از گرینلند و ایسلند هم همان منظره را تجربه میکنند؛ وقتی خورشید، ماه و زمین در یک خط کامل قرار میگیرند.
تا رسیدن سایه کامل ماه به اسپانیا نیز زمان لازم است. سایه کامل ماه (امبرا) که خورشید را کاملا میپوشاند، در حدود یک ساعت و نیم مسافت ۸۲۶۰ کیلومتر را میپیماید؛ عمده این مسیر بر فراز آبهای خالی اقیانوس اطلس است.
این نمایش کیهانی در نزدیکی قطب شمال آغاز میشود و سپس به سمت جنوب حرکت میکند؛ مرحله کامل خورشیدگرفتگی در برخی نقاط تا دو دقیقه و ۱۸ ثانیه طول میکشد و بیشترین مدتزمان آن در سواحل غربی ایسلند روی میدهد.
این منظره در نهایت بر فراز مدیترانه پایان مییابد.
شکارچیان خورشیدگرفتگی آماده تماشای این رویداد میشوند
صدها میلیون نفر دیگر که خارج از مسیر اصلی قرار دارند نیز از این رویداد بینصیب نخواهند ماند.
یک خورشیدگرفتگی جزئی تا دوردستهای آلاسکا و سیبری قابل مشاهده خواهد بود و بخشهایی از کانادا، شمال ایالات متحده، بخش بزرگی از اروپا و غرب آفریقا را در بر میگیرد.
هرچه به مسیر مرحله کامل نزدیکتر باشیم، بخش بیشتری از قرص خورشید پشت ماه پنهان میشود؛ از جمله پوشش ۹۴ درصدی در دوبلین و ۸۳ درصدی در اسلو. در مونترال حدود ۱۸ درصد خورشید تاریک میشود، این میزان در نیویورک به ۹ درصد و در نورفکِ ویرجینیا به ۲ درصد میرسد.
استفاده از عینکهای ویژه خورشیدگرفتگی، حتی وقتی تنها نواری باریک از خورشید دیده میشود، کاملا ضروری است.
برای تکمیل شگفتی کیهانی، این روز با قوسگرفتن شش سیاره همسایه پیش از طلوع آفتاب آغاز میشود و با اوج شهابباران برساوشی پس از فرارسیدن شب، در آسمانی تاریک زیر ماه نو، پایان مییابد.
کدام نهادها برنامههای تماشای جمعی و آزمایشهای علمی برگزار میکنند
آژانس فضایی اروپا (ESA) قصد دارد پخشزندهای از رصدخانه اخترفیزیک جاوالامبر در اسپانیا و یک مراسم عمومی در شهر لئون برگزار کند. ناسا نیز پوشش اختصاصی خود را ارائه خواهد کرد و پروژه تلسکوپ مجازی مستقر در ایتالیا و نهادهای دیگر هم به آن میپیوندند.
کارول ماندل، مدیر بخش علمی آژانس فضایی اروپا، گفت: «برای من، این فقط یک لحظه علمی نیست و تنها یک همترازی شگفتانگیز اجرام آسمانی به شمار نمیآید؛ این همچنین لحظهای بسیار انسانی است. این یک ارتباط انسانی واقعی میان ماست؛ میان ما که پاهایمان روی زمین است و میان ما و کیهان.»
تیمهای پژوهشی دانشگاهی در آمریکا نیز مشارکت میکنند و بیش از ۶۰ بالن ارتفاعبالا را از اسپانیا و ایسلند به هوا میفرستند تا در زمان خورشیدگرفتگی، وقتی دما برای لحظاتی کاهش مییابد، جو زمین و سایر تغییرات را بررسی کنند.
این تعداد، ۱۰ برابر بالنهایی است که در جریان خورشیدگرفتگی کامل سال ۲۰۲۴ که آمریکای شمالی را مجذوب خود کرد، به پرواز درآمد.
آنجلا دژاردین، از دانشگاه ایالتی مونتانا و سرپرست پروژه بالنهای مورد حمایت ناسا، گفت: «چند دقیقه زمان زیادی به نظر نمیرسد، اما برای تاثیر گذاشتن بر جو و ایجاد آن سایه سرد و تاریک ماه بر فراز زمین کاملا کافی است.»
نمایشهای آسمانی بیشتری در راه است
در سال ۲۰۲۷ یک خورشیدگرفتگی کامل بهطور استثنایی طولانی در پیش است که تقریبا سه برابر زمان رصد بیشتری فراهم میکند.
جنوبیترین نقطه اسپانیا در دوم اوت ۲۰۲۷ در کانون توجه قرار خواهد بود؛ جایی که مرحله کامل خورشیدگرفتگی تا ۶ دقیقه و ۲۳ ثانیه ادامه مییابد و سایه آن به مراکش، الجزایر، لیبی، مصر، عربستان سعودی، یمن و سومالی نیز کشیده میشود.
سپس در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۸ یک خورشیدگرفتگی حلقهای موسوم به «حلقه آتش» سومین بخش این سهگانه آسمانی در اسپانیا را کامل میکند؛ موضوعی که به گفته ماندل «یک همزمانی خوشیمن» است.
آندری ژوکوف از رصدخانه سلطنتی بلژیک میگوید، فارغ از طول یا منشأ خورشیدگرفتگیها، از تماشای آنها سیر نمیشود.
ماموریت علمی او با نام «پروبا-۳» طی دو سال گذشته بیش از ۶۰ خورشیدگرفتگی کامل شبیهسازیشده ایجاد کرده است؛ طولانیترین آنها ۵ ساعت و ۳۸ دقیقه دوام داشته و توسط دو ماهواره که در آرایش پروازی حرکت میکنند تولید شده است.
ژوکوف گفت: «ما مشتاق رخداد خورشیدگرفتگیهای بیشتری هستیم؛ طبیعی یا مصنوعی.»