رهبران کشورهای عضو بریکس روز شنبه نسبت در نشست خود در دهلی نو، پایتخت هند، با انتشار بیانیه مشترک حمله به زیرساختهای غیرنظامی و تحریمهای یکجانبه را محکوم کردند.
نشست سران بریکس در دهلینو با حضور مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران و سایر رهبران کشورهای عضو برگزار شد. اعضای این گروه در بیانیه مشترک خود نسبت به «حملات عمدی» علیه زیرساختهای غیرنظامی و تاسیسات هستهای صلحآمیز تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی ابراز نگرانی کردند. آنها تأکید کردند که ایمنی و امنیت هستهای باید در جریان درگیریهای مسلحانه حفظ شود.
آگهی
آگهی
این موضع بهعنوان انتقادی غیرمستقیم از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران ارزیابی شده است.
رهبران بریکس همچنین تحریمهای یکجانبهای را که از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد مجاز نشدهاند، هدف قرار دادند. در بیانیه مشترک نام هیچ کشوری ذکر نشد، اما ایران و روسیه با مجموعهای از تحریمهای کشورهای غربی دست و پنجه نرم میکنند.
در این بیانیه آمده است: «ما خواستار لغو چنین اقدامات غیرقانونی هستیم. اقداماتی که مقررات بینالمللی و اصول و اهداف منشور سازمان ملل متحد را تضعیف میکنند.»
جنگهای اوکراین و خاورمیانه، وحدت بریکس را به چالش کشیدهاند
بریکس در سال ۲۰۰۶ با عضویت برزیل، روسیه، هند و چین تشکیل شد و آفریقای جنوبی نیز در سال ۲۰۱۰ به آن پیوست. این گروه اکنون ۱۱ عضو دارد و کشورهای عضو آن حدود نیمی از جمعیت جهان و سهم قابل توجهی از تولید اقتصادی جهان را تشکیل میدهند.
بریکس در سالهای اخیر خواستار نقش و نمایندگی بیشتر کشورهای در حال توسعه در نهادهای بینالمللی شده و تلاش کرده است تا با حمایت از گزینههایی در برابر نهادهای مالی تحت سلطه غرب، جایگاه خود را بهعنوان صدای کشورهای جنوب جهانی و اقتصادهای نوظهور تقویت کند.
هند میزبان نشست امسال بود و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، شی جینپینگ، رئیس جمهوری چین، مسعود پزشکیان و رهبران هشت عضو دیگر بریکس در آن حضور داشتند.
همزمان نگرانیها درباره احتمال گسترش جنگ ایران که پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد، افزایش یافته است. تشدید درگیریها میان عربستان سعودی و حوثیهای یمن نیز بر این نگرانیها افزوده است.
جنگهای اوکراین و خاورمیانه، در کنار افزایش تنشها میان آمریکا و چین، توانایی بریکس برای دستیابی به موضع مشترک میان کشورهایی با منافع ژئوپلیتیکی متفاوت را بیش از پیش به آزمون گذاشته است.
مودی: بریکس علیه غرب نیست
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در سخنرانی خود تلاش کرد نگرانیها درباره تبدیل شدن بریکس به ائتلافی در مقابل اتحادهای تحت رهبری غرب را کاهش دهد.
او گفت: «بریکس علیه هیچکس نیست» و افزود این گروه به مرحلهای از «بلوغ» رسیده که در آن کشورهای جنوب جهانی باید در حکمرانی جهانی از جایگاه یک «شکلدهنده قواعد» برخوردار شوند.
مودی گفت: «زمان آن رسیده است که وحدت و اجماع خود در بریکس را به نتایج ملموس تبدیل کنیم.»
نخستوزیر هند همچنین پیشنهاد ایجاد یک شبکه دریانوردان بریکس را برای تقویت ایمنی و رفاه کارکنان بخش کشتیرانی مطرح کرد؛ موضوعی که با توجه به افزایش خطرات برای دریانوردان در پی اختلال در تجارت دریایی ناشی از جنگ ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
روسیه و چین به دنبال افزایش نفوذ بریکس
چین و روسیه بریکس را ابزاری برای کاهش سلطه غرب، بهویژه آمریکا، و تقویت همکاری میان اقتصادهای در حال توسعه میدانند.
ولادیمیر پوتین خواستار گسترش شورای امنیت سازمان ملل برای افزایش نمایندگی آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین شد و گفت این اقدام میتواند کارآمدی این نهاد را افزایش دهد.
پوتین در نشست سران بریکس گفت حرکت جهان به سمت نظامی چندقطبی با مقاومت کشورهایی مواجه است که «عادت کردهاند با تفکر استعماری» به مسائل نگاه کنند. او این کشورها را به استفاده از تعرفهها، تحریمها و «زور عریان» برای مهار رقبای در حال ظهور متهم کرد.
رئیس جمهوری روسیه در عین حال تأکید کرد که مسکو همچنان منشور سازمان ملل را اساس حقوق بینالملل میداند.
ایران نیز در شرایطی که با تحریمهای گسترده و محاصره آمریکا مواجه است، بر ایجاد سازوکارهایی برای کاهش وابستگی بریکس به نظام مالی غرب و محافظت از اعضای این گروه در برابر فشارهای اقتصادی تأکید کرده است.
پزشکیان روز جمعه گفت: «یکی از مهمترین اقدامات، گسترش استفاده از ارزهای ملی در تجارت میان اعضا است.»
چین نیز از بریکس برای افزایش نفوذ خود در این گروه و تبدیل آن به وزنهای در برابر قدرت آمریکا استفاده میکند.
شی جینپینگ در نشست سران گفت چین با همکاری اعضای بریکس، «نقش شایسته خود» را برای کمک به برقراری صلح در خاورمیانه ایفا خواهد کرد.
او گفت کشورهای عضو بریکس باید «پیشگامان حفظ صلح و ثبات» باشند و «با نقض حاکمیت دیگر کشورها مخالفت کنند.»
هند میان روسیه، ایران و غرب موازنه برقرار میکند
نشست بریکس برای هند فرصتی است تا تلاش خود را برای حفظ روابط راهبردی با روسیه و ایران و همزمان گسترش روابط با آمریکا و اروپا پیش ببرد.
دهلینو با وجود جنگ اوکراین و تنش میان ایران و آمریکا، روابط نزدیکی با مسکو و تهران حفظ کرده و در عین حال خواستار استفاده از گفتوگو و دیپلماسی برای حل درگیریها شده است.
مودی روز جمعه و پیش از آغاز نشست، بهطور جداگانه با پوتین و پزشکیان دیدار کرد.
هند همچنین امیدوار است بریکس به کاهش تنشهای طولانیمدت میان این کشور و چین کمک کند. انتظار میرود مودی و شی جینپینگ روز شنبه با یکدیگر گفتوگو کنند. انتظار میرود که این دیدار به روند بهبود روابط دو کشور پس از تشدید تنشهای مرزی در سال ۲۰۲۰ کمک کند.
وزرای خارجه کشورهای عضو بریکس در ماه مه نتوانستند بر سر صدور بیانیه مشترک درباره جنگ ایران به توافق برسند و در نهایت هند بهعنوان رئیس دورهای این گروه، به جای بیانیه مشترک، خلاصهای از مباحث نشست منتشر کرد.