کارکنان اوپناِیآی، آنتروپیک و دیگر آزمایشگاههای برتر از واشنگتن میخواهند سرعت رقابت هوش مصنوعی را تنظیم کند. چین سال را صرف کاهش این فاصله، ایجاد نهاد رقیب حکمرانی و تکیه بر مدلهای متنباز کرده است.
در حالی که سیلیکونولی بر سر این که باید سرعت خود را کم کند یا نه بحث میکند، پکن تا کنون هیچ نشانهای از تمایل به این کار نشان نداده است.
آگهی
آگهی
بیش از ۱۱۰۰ کارمند در برخی از قدرتمندترین شرکتهای هوش مصنوعی جهان طوماری را امضا کردند و از دولت آمریکا خواستند به تنظیم سرعت حرکت این صنعت کمک کند؛ اقدامی که پس از افشای تکاندهنده هفته گذشته صورت گرفت، زمانی که مشخص شد یکی از مدلهای اوپنایآی به طور خودکار به سرورهای پلتفرم رقیب هاگینگفیس نفوذ کرده بود تا در یک ارزیابی تقلب کند.
صحنه چشمگیری است؛ برخی از رقابتیترین شرکتهای سیلیکونولی خود خواستار مهار شدن هستند.
اما شاید پرسش جالبتر این نباشد که آیا واشینگتن گوش میدهد یا نه، بلکه این باشد که آیا پکن چنین میکند، به ویژه با توجه به این که مدلهای پیشرو چینی اکنون تقریبا همسطح همتایان آمریکایی و غربی خود عمل میکنند و در عین حال به صورت متنباز و با وزنهای باز به عنوان گزینههای جایگزین عرضه میشوند.
شکافی که در حال از میان رفتن است
چین سه سال گذشته را صرف جبران فاصلهای کرده که زمانی دستنیافتنی به نظر میرسید.
گزارش «نمایه هوش مصنوعی ۲۰۲۶» دانشگاه استنفورد نشان میدهد شکاف عملکرد میان برترین مدلهای آمریکایی و چینی از بیش از ۱۳۰۰ امتیاز در مه ۲۰۲۳ به تنها ۳۹ امتیاز در مارس ۲۰۲۶ کاهش یافته است و مدل پیشرو آمریکایی، یعنی «کلود اوپوس ۴.۶» شرکت انتروپیک، فقط ۲٫۷ درصد جلوتر از مدل چینی «دولا-سید ۲.۰» است.
چین همچنین در استنادهای پژوهشی حوزه هوش مصنوعی، ثبت اختراع و گسترش رباتیک از آمریکا پیشی گرفته است. چنین زمینهای معمولا شرایطی نیست که یک کشور در آن با کند کردن سرعت خود موافقت کند.
به جای آن که منتظر دعوت برای پیوستن به تلاشهای غربمحور برای تنظیم سرعت باشد، چین سرگرم ساختن مسیر جایگزین خود بوده است.
اوایل ژوئیه، پکن در شانگهای «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی» را راهاندازی کرد؛ نهادی که ۲۹ عضو بنیانگذار آن کشورهایی چون روسیه و برزیل را در بر میگیرند اما به طور قابل توجهی آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا را شامل نمیشوند؛ اقدامی که به گفته ناظران تلاشی آگاهانه برای ایجاد مسیری موازی و تحت رهبری چین در حکمرانی جهانی هوش مصنوعی است.
اما چین همکاریهای ایمنی با غرب را به طور کامل کنار نگذاشته است.
مقامهای چینی اعلامیه بلچلی، نخستین توافق بینالمللی جهان درباره ایمنی هوش مصنوعی که در نوامبر ۲۰۲۳ در نخستین نشست ایمنی هوش مصنوعی بریتانیا با حمایت ۲۸ کشور و اتحادیه اروپا تصویب شد، را امضا کردهاند و در گفتوگوهای بیندولتی ایمنی با واشینگتن مشارکت داشته و همراه با دیگران قطعنامهای در سازمان ملل درباره ایمنی هوش مصنوعی را نیز مشترکا پیشنهاد کردهاند.
اما این همکاریها در کنار تلاش چین برای تدوین استانداردها و شکلدادن ائتلافهای مستقل خود پیش رفتهاند، نه به جای آن.
گشودگی به عنوان پیشفرض
در همین حال، موضع علنی چین آشکارا بیشتر به سوی گشودگی است تا مهار و محدودیت.
صنعت هوش مصنوعی چین به طور مستمر رویکردی مبتنی بر متنباز بودن و معماری باز را دنبال کرده و معتقد است این رویکرد به توسعه جهانی هوش مصنوعی کمک میکند.
مدلهای متنباز و با وزنهای باز به گونهای منتشر میشوند که هر کسی بتواند آنها را دانلود، بررسی و بر اساس نیاز خود اصلاح کند، برخلاف مدلهای بستهای مانند چتجیپیتی که فقط از طریق رابط کاربری پولی خود شرکت در دسترس هستند.
در اصطلاح فناوری، مدلهای متنباز و با وزنهای باز شبیه آن است که دستور یک غذا را به طور کامل، با ذکر همه مواد و مقادیر، منتشر کنید تا هر کسی بتواند آن را در خانه خود بپزد.
مدلهای بستهای مانند چتجیپیتی بیشتر به این شبیهاند که همان غذا را در یک رستوران سفارش دهید، یعنی میتوانید از نتیجه لذت ببرید، اما آشپزخانه دستور خود را محرمانه نگه میدارد و شما فقط از طریق درِ ورودی همان رستوران به آن دسترسی دارید.
جنسان هوانگ، مدیر عامل انویدیا، نیز استدلال مشابهی در دفاع از باز نگه داشتن مدلها مطرح کرده است.
به گفته او، گشودگی به جای تضعیف ایمنی، آن را تقویت میکند، چرا که پژوهشگران مستقل میتوانند مدلها را ممیزی کنند، نقاط ضعف را بیابند و برای آنها دفاع ایجاد کنند. او افزود جهانی که در آن فقط یک مدل مسلط و یک نقطه شکست وجود داشته باشد، بسیار شکننده خواهد بود.
سخنان هوانگ وزن ویژهای دارد، زیرا انویدیا حدود ۹۰ درصد پردازندههای گرافیکی تخصصی یا همان واحدهای پردازش گرافیکی (GPU) مورد استفاده در سراسر جهان برای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را طراحی میکند.
پاسخ ویژه پکن
شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای در ۱۷ ژوئیه از «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی» پرده برداشت؛ نهاد بیندولتی تازهای که مقر آن در همین شهر قرار دارد.
۲۹ کشور سند بنیانگذاری را امضا کردند، از جمله روسیه، قزاقستان، لائوس، پاکستان و اندونزی، و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، نیز در مراسم حضور داشت، هرچند هیچ یک از دموکراسیهای بزرگ غربی به این جمع نپیوستند.
شی جینپینگ این سازمان را «یک نقطه عطف مهم در تاریخ توسعه هوش مصنوعی» خواند و وعده داد در پنج سال آینده ۵ هزار فرصت آموزشی در حوزه هوش مصنوعی در اختیار کشورهای در حال توسعه قرار دهد؛ او این ابتکار را پاسخی از سوی پکن به «فراخوان جنوب جهانی» برای نقشآفرینی بیشتر در تدوین قواعد جهانی هوش مصنوعی توصیف کرد.
در همین کنفرانس، شی جینپینگ از کشورها خواست آنچه را که او «فرصت تاریخی» هوش مصنوعی متنباز مینامد، غنیمت بشمارند.
برای پکن، این نهاد تازه چیزی فراتر از یک ژست دیپلماتیک است. چین مقر آن را در شانگهای مستقر میکند، نیروی انسانی آن را از وزارتخانههای دولتی خود تامین میکند و عضویت بنیانگذاری را به کشورهایی فراتر از روند کنونی نشستهای تحت رهبری غرب که تا کنون به میزبانی بریتانیا، کره جنوبی، فرانسه و هند برگزار شدهاند، میگشاید.
در داخل کشور، چین همزمان نظام کنترل مستقل خود را نیز به اجرا میگذارد.
مدلهای هوش مصنوعی چینی پیش از انتشار باید از بازرسیهای دولتی در زمینه ایمنی و محتوا عبور کنند، هرچند این مقررات شامل تغییرات بعدی نمیشود و به گفته ناظران صنعت، بسیاری از آزمایشگاههای چینی که توان محاسباتی لازم برای آموزشهای گسترده در حوزه ایمنی را ندارند، به جای آن بر ایجاد توان خام تمرکز کردهاند.
واشینگتن نیز به نوبه خود ظاهرا قصد دارد در رقابت هوش مصنوعی دست بالا را داشته باشد.
گزارش اختصاصی رویترز در هفته گذشته نشان داد که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در تلگرافی به تاریخ ۱۶ ژوئیه به دیپلماتهای آمریکایی دستور داده است در برابر بحثها درباره «کلید قطع» فناوری آمریکا مقاومت کنند و با استدلالهای مربوط به «حاکمیت هوش مصنوعی» که در اروپا در حال گسترش است مقابله کنند.
در این تلگراف از دیپلماتها خواسته شده بود محصولات هوش مصنوعی آمریکایی را به عنوان بهترین ابزارهای موجود تبلیغ کنند و تلاشها برای ساخت سامانههای رقیب هوش مصنوعی از صفر را اتلاف وقت و منابع بنامند.