سازمان ملل متحد در گزارشی تازه هشدار میدهد که هوش مصنوعی میتواند شکاف میان کشورهای فقیر و غنی جهان را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
بر اساس گزارشی تازه سازمان ملل، توسعه هوش مصنوعی ممکن است نابرابری جهانی را تشدید کند و فرصت برای حاکمیت جهانی به منظور مقابله با این روند به سرعت در حال بسته شدن است.
آگهی
آگهی
این یافتهها در گزارش مقدماتی هیئت مستقل بینالمللی علمی در حوزه هوش مصنوعی ارائه شده که بدنهای متشکل از ۴۰ کارشناس از سراسر جهان است و در سال ۲۰۲۵ به ابتکار مجمع عمومی سازمان ملل تشکیل شد.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در نشست خبری روز چهارشنبه گفت: «هرچه هوش مصنوعی بدون قواعد مشترک پیشرفت کند، نقش دولتها و مردم در تعیین نتیجه کمتر خواهد شد.»
گوترش افزود: «پیام ما به دولتها ساده است: منتظر نمانید؛ علم همین حالا در دسترس است. دیگر نمیتوانیم بگوییم نمیدانستیم چه میکنیم.»
گزارش چه یافتههایی دارد؟
گزارش میگوید این صنعت با سرعتی استثنایی در حال حرکت است و هوش مصنوعی مولد اکنون میتواند نرمافزار بنویسد، مجموعهدادههای عظیم را تحلیل کند، تصاویر و ویدئوهای بسیار واقعی تولید کند و در پیشرفتهای علمی کمکرسان باشد.
در گزارش آمده است که هوش مصنوعی عاملی (Agentic AI)، یعنی سامانههایی که در آن عاملهای هوش مصنوعی میتوانند با دخالت حداقلی انسان وظایف پیچیده را به انجام برسانند، حتی فراتر از این پیش میرود.
به گفته این هیئت، سطح دشواری وظایفی که این سامانهها قادر به انجام آنها هستند تقریبا هر چند ماه یک بار دو برابر شده است. با خودکارتر شدن هوش مصنوعی، هیئت هشدار میدهد که بدون استقرار سازوکارهای حفاظتی قویتر، نظارت و کنترل بر این سامانهها به طور فزایندهای دشوار خواهد شد.
گزارش نسبت به خطرهای رو به رشد هشدار میدهد؛ از جمله استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتوای مرتبط با سوءاستفاده جنسی و «دیپفیک»های صریح، که زنان و کودکان به طور نامتناسبی هدف آنها قرار میگیرند.
در گزارش همچنین آمده است که هوش مصنوعی، اطلاعات نادرست را قانعکنندهتر و شناسایی آن را دشوارتر میکند؛ موضوعی که به گفته هیئت، اعتماد عمومی و گفتمان دموکراتیک را فرسایش میدهد.
امنیت سایبری نیز در معرض خطر است؛ چون مجرمان از هوش مصنوعی برای کلاهبرداری و مهندسی اجتماعی استفاده میکنند و این فناوری میتواند به ترویج الگوهای فکری زیانبار در میان کاربران آسیبپذیر کمک کند و به بحرانهای سلامت روان، از جمله خودکشی، دامن بزند.
گزارش همچنین خاطرنشان میکند که مراکز دادهای که هوش مصنوعی را تغذیه میکنند، به منبع رو به رشدی از انتشار گازهای گلخانهای تبدیل شدهاند.
مزایای هوش مصنوعی
با این حال، گزارش تنها بر جنبههای تاریک تمرکز ندارد. از جمله مزایایی که برشمرده شده، این است که مدلهای هوش مصنوعی ساختار بیش از ۲۰۰ میلیون پروتئین را نقشهبرداری کردهاند؛ دستاوردی که روند کشف دارو، تحقیق روی واکسنها و کار روی مقاومت آنتیبیوتیکی را تسریع کرده است.
در گزارش آمده است که این فناوری به شناسایی زودهنگام ناامنی غذایی، پیش از تبدیل شدن آن به یک بحران تمامعیار، کمک میکند و دسترسی به آموزش، حمایت در حوزه سلامت روان و ابزارهای کمکی برای افراد دارای معلولیت را گسترش میدهد.
میدان نابرابر رقابت
هوش مصنوعی نیز به طور برابر در سراسر جهان توزیع نشده است. برآورد گزارش این است که ایالات متحده حدود سه چهارم ظرفیت محاسباتی پشت ابررایانههای پیشرو هوش مصنوعی در جهان را در اختیار دارد و سهم چین نزدیک به ۱۵ درصد است.
به این ترتیب، این دو کشور حدود ۹۰ درصد این ظرفیت را در اختیار دارند و پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی توسط شرکتهایی ساخته میشوند که مقر آنها در همین دو کشور است.
در مقابل، کشورهای در حال توسعه فاقد استعداد انسانی، زیرساخت و منابع مالی لازم برای ساخت یا ارزیابی سامانههای هوش مصنوعیای هستند که از آنها استفاده میکنند.
این هیئت هشدار میدهد که اگر برای پر کردن این شکاف تلاشی جدی صورت نگیرد، هوش مصنوعی خطر آن را دارد که نابرابری جهانی را عمیقتر کند.
چالشهای تنظیمگری
گزارش در مورد تدوین مقررات هوش مصنوعی به «معضل شواهد» اشاره میکند؛ به این معنا که قانونگذاران برای نوشتن قواعد موثر به دادههای محکم نیاز دارند، اما هوش مصنوعی معمولا پیش از آنکه این دادهها گردآوری شوند، از آنها جلو میزند.
امروزه بیش از ۴۰ چارچوب حکمرانی هوش مصنوعی در جهان وجود دارد، اما این هیئت آنها را پراکنده، ناسازگار و به ندرت آزمودهشده از نظر میزان کارآمدی توصیف میکند.
بخش زیادی از آزمونهای ایمنی موجود همچنان توسط همان شرکتهایی انجام میشود که خودشان این فناوری را توسعه میدهند؛ موضوعی که پرسشهایی درباره استقلال این ارزیابیها ایجاد میکند.
این هیئت خواستار تقویت ارزیابیهای مستقل، هماهنگی بیشتر بینالمللی و استانداردهای مشترک، همراه با سرمایهگذاری برای کمک به کشورها در ایجاد تخصص و زیرساخت لازم برای حکمرانی بر هوش مصنوعی بر اساس اولویتهای خودشان است.
یافتههای این هیئت قرار است در «گفتوگوی جهانی درباره حکمرانی هوش مصنوعی» سازمان ملل که ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ در ژنو آغاز میشود، مورد استفاده قرار گیرد؛ جایی که کشورهای عضو درباره رویکردهای هماهنگ بینالمللی برای مدیریت این فناوری بحث خواهند کرد.