دادگاه عمومی اتحادیه اروپا عنوان نگهبان در قانون بازارهای دیجیتال را برای فیس بوک مارکتپلیس لغو کرد، هرچند این حکم عمدتا تشریفاتی است چون کمیسیون یک سال پیش این وضعیت را از پلتفرم گرفته بود.
دادگاه عمومی اتحادیه اروپا تصمیم کمیسیون اروپا مبنی بر معرفی فیسبوک مارکتپلیس به عنوان «دروازهبان» را باطل کرد و اعلام کرد قوه مجریه اتحادیه نتوانسته این عنوان را به شکل کافی توجیه کند.
آگهی
آگهی
رای این دادگاه که روز چهارشنبه در لوکزامبورگ صادر شد، بخشهایی از تصمیم سپتامبر ۲۰۲۳ کمیسیون را که در آن متا به عنوان یک دروازهبان معرفی شده بود، لغو میکند؛ تصمیمی که این غول فناوری به طور مشخص در مورد مسنجر و مارکتپلیس آن را به چالش کشیده بود.
این تصمیم چه معنایی دارد؟
در قانون بازارهای دیجیتال اتحادیه اروپا (DMA)، «دروازهبانی» به کنترل بر نقطه ورود کسبوکارها برای دسترسی آنلاین به مشتریان اشاره دارد.
برای مثال، اگر کسبوکار کوچکی باشید که میخواهد کالاهای دستدوم را به صورت آنلاین بفروشد و فیسبوک مارکتپلیس آن قدر مسلط باشد که عملا مجبور باشید برای رسیدن به مشتریان خود از آن استفاده کنید، در آن صورت متا دروازهبان است. این شرکت دروازه دیجیتال میان شما و خریداران احتمالیتان را در اختیار دارد و میتواند شرایط عبور شما از این دروازه را تعیین کند.
قانون بازارهای دیجیتال برای جلوگیری از سوءاستفاده این دروازهبانان از موقعیت خود طراحی شده است.
این حکم شکست قابل توجهی برای کمیسیون اروپا محسوب میشود؛ نهادی که این قانون را به عنوان ابزار پرچمدار خود برای مهار قدرت بزرگترین پلتفرمهای سیلیکونولی معرفی کرده است.
با این حال تاثیر عملی لغو وضعیت دروازهبانی مارکتپلیس محدود است. کمیسیون پیشتر در آوریل ۲۰۲۵ پس از آنکه تغییرات اعمالشده متا در این پلتفرم باعث شد دیگر معیارهای مربوط به تعداد کاربران تجاری لازم برای این عنوان را احراز نکند، مارکتپلیس را از فهرست دروازهبانان خود حذف کرده بود.
بنابراین حکم روز چهارشنبه عمدتا ناشی از خطا در استدلال و تحلیل حقوقی است.
این که یکی از عناوین اصلی کمیسیون به دلیل خطاهای خود این نهاد و نه به این خاطر که مارکتپلیس دروازهبان نیست، توسط دادگاههای اتحادیه اروپا تا حدی لغو میشود، پرسشهایی را درباره دقت ارزیابیهای اولیه کمیسیون و توانایی آن برای مقاومت در برابر چالشهای حقوقی شرکتهای ثروتمند فناوری برمیانگیزد.
به گفته دادگاه، کمیسیون اروپا در تصمیم اولیه خود اطلاعات جدید مربوط به تغییراتی را که متا در سال ۲۰۲۳ در مارکتپلیس اعمال کرده بود در نظر نگرفت و تنها بر دادههای سه سال گذشته فعالیت این سایت تکیه کرد.
همچنین در این تصمیم تحلیل کافی و مشخصی از نحوه کارکرد مارکتپلیس پس از اجرایی شدن این تغییرات، بهویژه این که آیا کسبوکارها میتوانند کالا و خدمات خود را در این سایت به مصرفکنندگان عرضه کنند یا نه، ارائه نشده بود.
دادگاه اما تصمیم مربوط به این که متا از طریق مسنجر همچنان یک پلتفرم «دروازهبان» است را تایید کرد.
اکنون چه میشود؟
بر اساس قانون بازارهای دیجیتال، اعطای عنوان دروازهبان مجموعهای از تعهدات را فعال میکند که میتواند به طور اساسی نحوه کار یک پلتفرم را تغییر دهد و عدم رعایت این تعهدات میتواند به جریمههایی تا سقف ۱۰ درصد از گردش مالی سالانه جهانی یک شرکت و در صورت تکرار تخلف تا ۲۰ درصد منجر شود.
برای متا که در سال ۲۰۲۴ درآمدی ۱۶۴.۵ میلیارد دلاری (۱۵۰ میلیارد یورو) گزارش کرده است، این امر میتواند به معنای جریمههایی در حد دهها میلیارد باشد.
متا پیشتر طعم سختگیری این قواعد را چشیده است. در ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، کمیسیون اروپا این شرکت را به دلیل نقض تعهدات قانون بازارهای دیجیتال در قالب مدل «رضایت بده یا پول بده» ۲۰۰ میلیون یورو جریمه کرد؛ مدلی که به تشخیص کمیسیون به کاربران امکان انتخاب واقعی درباره نحوه استفاده از دادههای شخصیشان نمیداد.
در همان روز اپل نیز به دلیل تخلفات جداگانه ۵۰۰ میلیون یورو جریمه شد.
دادگاه حکم نکرد که مارکتپلیس دروازهبان نیست، بلکه تنها اعلام کرد کمیسیون نتوانسته است استدلال خود را به درستی بنا کند. اگر شمار کاربران این پلتفرم دوباره افزایش یابد، کمیسیون همچنان اختیار دارد بار دیگر آن را دروازهبان اعلام کند.
این تفاوت مهم است، زیرا از یک سو راه را برای تلاش تازهای برای اعطای این عنوان باز میگذارد و از سوی دیگر نقشه راه دقیقی در اختیار وکلای متا قرار میدهد تا بدانند تصمیم اولیه دقیقا در کجا کوتاهی داشته است.
باقی ماندن عنوان دروازهبانی مسنجر هم دلخوشی کوچک و بیاهمیتی نیست. مسنجر با حدود یک میلیارد کاربر یکی از پرکاربردترین پلتفرمهای ارتباطی جهان است و وضعیت دروازهبان بودن آن متا را موظف میکند این سرویس را با خدمات پیامرسان رقیب قابل تعامل کند؛ الزامی که دستکم روی کاغذ میتواند در نهایت این امکان را فراهم کند که کاربران واتساپ، سیگنال یا سایر برنامهها بدون ترک پلتفرم خود برای مخاطبان مسنجر پیام بفرستند.
یورونیوز نکست برای دریافت نظر کمیسیون اروپا و متا با آنها تماس گرفت اما پاسخی فوری دریافت نکرد.