پلتفرم از دل کنجکاوی شکل گرفت. دو بنیانگذار سویدی، میکایل روبرتسون و اولوو لیندبرگ، که سایت مقایسه قیمت پرواز داشتند، دو گیرنده خریدند و یک آنتن روی پشتبام در استکهلم نصب کردند.
هر وقت تنشهای سیاسی اوج میگیرد یا فاجعهای رخ میدهد، میلیونها نفر سراغ یک اپلیکیشن میروند تا ماجرا را لحظهبهلحظه دنبال کنند: فلایترادار ۲۴.
آگهی
آگهی
این پلتفرم ردیابی پرواز به هر کسی اجازه میدهد حرکت هواپیماها را روی یک نقشه دیجیتال و به صورت زنده دنبال کند و ارتفاع، سرعت، مسیر و نوع هواپیما را نشان میدهد.
پشت این سرویس، شبکهای جهانی با حدود ۵۸ هزار گیرنده قرار دارد که بسیاری از آنها را داوطلبان میزبانی میکنند و به طور مداوم سیگنالهای ADS-B را که هواپیماهای تجاری مخابره میکنند دریافت میکنند. دادههای ماهوارهای هم نقاط کور بر فراز اقیانوسها و مناطق دورافتاده را پر میکند.
در جریان تنشهای اخیر نظامی در خاورمیانه، با بسته شدن بخشی از حریمهای هوایی و تغییر مسیر پروازها در برخی از شلوغترین کریدورهای هوایی جهان، ترافیک این سرویس جهش پیدا کرد.
برای متخصصان هوانوردی، از جمله خلبانان تجاری مثل کریس لوماس، این ابزار حالا به وسیلهای اجتنابناپذیر تبدیل شدهاست. او میگوید تقریبا هیچکس را در بخش عملیات هوانوردی نمیشناسد که از این سرویس استفاده نکند و این پلتفرم آنقدر در کار روزمره آنها تنیده شده که جدایی از آن قابل تصور نیست.
این پلتفرم از دل کنجکاوی به دنیا آمد. میکائل روبرتسون و اولوو لیندبرگ، دو بنیانگذار سوئدی که یک وبسایت مقایسه قیمت بلیت هواپیما را اداره میکردند، دو گیرنده خریدند و آنتنی را روی پشتبام ساختمانی در استکهلم نصب کردند و خیلی زود فهمیدند ردیاب پروازی که ساختهاند به مراتب از کسبوکار اصلیشان محبوبتر است.
در این سامانه، هواپیماها روی نقشهای دیجیتال و به صورت زنده حرکت میکنند و اطلاعاتی مانند ارتفاع، سرعت، مسیر و نوع هواپیما به نمایش درمیآید.
لوماس میگوید ابزارهایی از این دست حالا در سراسر صنعت هوانوردی رایج شدهاست.
این خلبان تجاری که خود از کاربران اپلیکیشنهای ردیابی پرواز است تاکید میکند این پلتفرم به طور گسترده میان حرفهایهای هوانوردی استفاده میشود.
به گفته او، بر اساس تجربه، عملا همه کسانی که در صنعت هوانوردی و دستکم در بخشهای عملیاتی کار میکنند به نوعی از فلایترادار ۲۴ بهره میبرند.
او میگوید این اپلیکیشن به ایجاد چیزی کمک میکند که خلبانان آن را «آگاهی موقعیتی» مینامند.
لوماس توضیح میدهد که برای او به عنوان یک حرفهای هوانوردی و اکنون به عنوان خلبان، این سرویس بیش از هر چیز یک ابزار آگاهی موقعیتی است و در کل، آگاهی موقعیتی از مهارتهای کلیدی برای خلبانان و خدمه پروازی به شمار میرود و هر ابزار اضافی که کمک کند تصویر روشنتری از آنچه در اطراف میگذرد به دست بیاورند، بسیار سودمند است.
او میافزاید یکی از مثالهای ساده این است که اگر هواپیمای شما با تاخیر روبهرو شده و منتظر رسیدن آن هستید، میتوانید حدود محل کنونی آن را ببینید و تخمین بزنید تاخیرتان چقدر خواهد بود. به همین ترتیب، اگر به فرودگاهی پرواز میکنید که باد و در نتیجه باند فعال آن در حال تغییر است، با نگاهی سریع به فلایترادار ۲۴ میتوانید حدس بزنید در حال حاضر از کدام باند استفاده میشود.
پشت این اپلیکیشن، شبکهای جهانی از گیرندهها قرار دارد که سیگنالهای مخابرهشده از هواپیماها را جمعآوری میکنند.
بیشتر هواپیماهای مدرن تجاری به طور مداوم موقعیت خود را با سامانهای به نام ADS-B که در انگلیسی مخفف عبارت Automatic Dependent Surveillance Broadcast است مخابره میکنند.
ترانسپاندر هواپیما دادههایی مانند موقعیت، ارتفاع، سرعت و شناسه هواپیما را ارسال میکند.
این سیگنالها توسط گیرندههای زمینی در شعاعی حدود ۳۰۰ کیلومتر دریافت میشود.
فلایترادار ۲۴ دادههای دریافتی از حدود ۵۸ هزار گیرنده در سراسر جهان را تجمیع میکند؛ بسیاری از این گیرندهها را داوطلبانی میزبانی میکنند که آنتنها را در خانه یا محل کار خود نصب کردهاند.
روبرتسون میگوید شرکت هر روز چند صد درخواست از افرادی دریافت میکند که میخواهند میزبان گیرنده باشند و به این شبکه بپیوندند.
این اطلاعات در کنار دادههای ماهوارهای، تصویر زندهای از ترافیک هوایی جهان میسازد.
این شرکت با خرید داده از یک تامینکننده ماهوارهای که ۶۶ ماهواره در مدار دارد، پوشش شبکه را بر فراز اقیانوسها، بیابانها و سایر مناطق دورافتادهای که گیرنده زمینی کمی در آنها وجود دارد گسترش میدهد.
فلایترادار ۲۴ همچنین پایگاهدادهای شامل حدود یک میلیون و دویست هزار هواپیما در سراسر جهان را نگهداری میکند که جزئیاتی مانند سازنده، سن هواپیما و شماره سریال را در بر میگیرد.
این شرکت در سوئد توسط میکائل روبرتسون و اولوو لیندبرگ تاسیس شد؛ دو کارآفرینی که در ابتدا تنها یک وبسایت مقایسه قیمت پرواز را اداره میکردند.
آنها از سر کنجکاوی دو گیرنده خریدند و آنتنی را در استکهلم نصب کردند تا ببینند آیا میتوانند خودشان هواپیماها را ردیابی کنند یا نه.
گیرندهها خیلی زود سیگنالهای ADS-B هواپیماهایی را که در نزدیکی پرواز میکردند دریافت کردند و به گفته روبرتسون، نتیجه هم فوری بود و هم شگفتآور.
در مدت کوتاهی، صفحه ردیابی پرواز آنها از خود سرویس مقایسه قیمت بلیت محبوبتر شد.
امروز این پلتفرم توسط متخصصان هوانوردی، روزنامهنگاران و عموم مردم استفاده میشود و در رویدادهای بزرگ، میزان استفاده از آن جهش میکند.
۲۸ فوریه ۲۰۲۶، زمانی که ایالات متحده و اسرائیل حملاتی را علیه اهدافی در ایران انجام دادند و این حملات با پاسخ موشکی و پهپادی ایران و اعمال محدودیتهای موقت بر بخشهایی از حریم هوایی از سوی چند کشور همراه شد، شرکتهای هواپیمایی به سرعت پروازهای خود در منطقه را تغییر مسیر دادند یا لغو کردند.
پروازها بر فراز ایران، عراق، اسرائیل و کشورهای اطراف متوقف یا منحرف شد، زیرا شرکتهای هواپیمایی تلاش میکردند از مناطق بالقوه خطرناک دور بمانند.
به گفته شرکت، در آن روز ترافیک وبسایت فلایترادار ۲۴ چهار برابر شد و به حدود ۲۰ میلیون بازدید در یک روز رسید، در حالی که این سایت معمولا روزانه حدود ۵ میلیون بازدیدکننده دارد.
میکائل روبرتسون، همبنیانگذار فلایترادار ۲۴، میگوید این درگیریها مسیرهای پروازی بین اروپا و آسیا را به شکلی چشمگیر تغییر دادهاست.
او توضیح میدهد که اگر به وضعیت کنونی و درگیری در خاورمیانه و ایران نگاه کنیم، یکی از نکات جالب کریدوری است که از روی ترکیه، گرجستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان میگذرد.
به گفته او، این کریدور اکنون بسیار باریک شده، چون پیشتر پروازها میتوانستند از فراز ایران و عراق عبور کنند اما حالا این مسیرها عملا بسته است، بنابراین این راهرو اصلی پرواز بین اروپا و آسیا است و مدام تنگتر میشود.
این پلتفرم در درک ابعاد برخی فاجعههای هوایی نیز نقش داشتهاست.
فلایترادار ۲۴ از آن زمان در چند رویداد مهم هوانوردی نقشی کلیدی ایفا کردهاست؛ زمانی که پرواز MH370 در سال ۲۰۱۴ ناپدید شد، دادههای ردیابی کمک کرد جستوجو از آسمان چین به دریا بین مالزی و ویتنام منتقل شود و سال بعد، دادههای ارتفاع مربوط به سقوط جرمنوینگز، روند نزول آرام اما مرگبار هواپیما به سوی کوههای آلپ فرانسه را آشکار کرد.
در جریان حملات اخیر ایالات متحده و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶ نیز، همزمان با تلاش شرکتهای هواپیمایی برای تغییر مسیر پروازها در منطقه، ترافیک این وبسایت در یک روز چهار برابر شد و به ۲۰ میلیون بازدید رسید.
با این حال، این سامانه بینقص نیست. در مناطق درگیری، گاهی سیگنالها دچار اختلال یا جعل میشوند و نتیجه آن خطوط شکسته و زیگزاگی است که روی نقشه دیده میشود.
این یعنی ممکن است هواپیما به طور بالقوه موقعیت نادرست مخابره کند.
روبرتسون توضیح میدهد وقتی هواپیما دادههای اشتباه دریافت میکند، همان دادهها را مبنای محاسبه قرار میدهد و ممکن است هواپیمایی که در واقع در نقطهای مشخص قرار دارد، فکر کند در جای دیگری است و همان موقعیت اشتباه را مخابره کند و سپس ناگهان تصور کند در نقطهای دیگر قرار گرفته، به طوری که روی نقشه به نظر میرسد هواپیما بیهدف در فضا این طرف و آن طرف میرود.
با وجود دهها هزار گیرنده در سراسر جهان، هنوز هم شکافهای پوشش وجود دارد و مناطق بسیار دورافتاده و اقیانوسها همچنان چالش ایجاد میکنند.
برای بهبود پوشش، گیرندهها در نقاط دورافتاده نیز نصب میشوند؛ از جمله دستگاهی مانند همین نمونه که قرار است به جنوبگان فرستاده شود.
از علاقهمندان معمولی گرفته تا حرفهایها، امکان ردیابی لحظهای هواپیماها، شیوه دنبال کردن فرودها، برخاستنها و تغییر مسیر پروازها را در سراسر جهان دگرگون کردهاست.