کمیسیون ۴ فوریه فرایند مشورت درباره برنامه «قانونگذاری بهتر» را پایان داد؛ بیشتر ۲۸۶ شرکتکننده بر حفظ ارزیابیهای اثر و ابزارهای مشورت قوی تاکید کردند.
کمیسیون اروپا در ۴ فوریه فرایند مشورت خود با افکار عمومی اروپا درباره چارچوب قانونگذاری بهتر را که در آن نظرها درباره چگونگی بهبود این چارچوب خواسته شده بود، به پایان رساند.
در میان ۲۸۶ پاسخ دریافتشده، اکثریت قاطع شرکتکنندگان که نماینده بخشهای مختلف بودند (صنعت، نمایندگان مصرفکنندگان و بخش عمومی و نیز مدافعان خودخوانده شفافیت) خواستار آن شدند که سازوکارهای مشورتی موجود و ارزیابیهای اثرات تضعیف نشود.
این پیام مهمی از سوی افکار عمومی اروپاست، چون یکی از اهداف سیاسی بهروزرسانی چارچوب قانونگذاری بهتر این است که امکان اتخاذ تصمیمها با سرعت بیشتری فراهم شود.
پیشنهادهای شرکتکنندگان درباره نحوه برخورد با مشکلات متفاوت بود؛ برخی راهحلهای مشخصی برای تضمین مشارکت فعال و هدفمند ذینفعان مطرح کردند، در حالی که برخی دیگر از این مشورت به عنوان فرصتی برای انتقاد از کمیسیون به خاطر رویکرد اومنبیوس آن استفاده کردند.
از سال ۲۰۲۱ تاکنون چند معافیت درخواست شده است؟
در پاسخ سازمان مادر ما، مرکز انتخاب مصرفکننده اروپا (CCCE)، پیشنهاد دادیم که کمیسیون با اقداماتی جسورانه تضمین کند امکان درخواست معافیت از چارچوب قانونگذاری بهتر در آینده بیش از حد مورد استفاده قرار نگیرد؛ از جمله با اعلام عمومی تعداد معافیتهایی که از سال ۲۰۲۱ تاکنون از مراحل قانونگذاری بهتر درخواست شده است، چرا که هیچ چیز به اندازه شواهد مبتنی بر واقعیت اروپاییها را ترغیب نمیکند.
در حال حاضر، در دستورالعملهای قانونگذاری بهتر یک صندوق پستی اختصاصی فهرست شده است که میتوان از طریق آن به دلیل «الزام سیاسی برای پیشبرد سریع کار»، شرایط اضطراری، «لزوم رعایت ضربالاجلهای مشخص» یا ملاحظات امنیتی، درخواست معافیت از این دستورالعملها را مطرح کرد.
فارغ از استدلالهای مربوط به امنیت و محرمانگی، استناد به الزامات سیاسی یا نزدیک بودن ضربالاجلها به عنوان توجیهی برای رعایت نکردن اصول و دستورالعملهای قانونگذاری بهتر، به شکلگیری فرهنگی برای جستوجوی روزنههای قانونی منجر شده است، چون تقریبا هر ابتکاری را میتوان یک فورس ماژور سیاسی معرفی کرد.
آیا در روششناسی مشورتهای عمومی «میدان برابر» وجود دارد؟
موضوع دیگری که پیشتر نیز مورد انتقاد قرار گرفته، رویه منفی طراحی پرسشهای مشورتهای عمومی به شکلی عمدتا یکطرفه است؛ روشی که در آن، پاسخدهندگان امکان برابر برای توضیح دیدگاه خود نسبت به قوانین در دست تدوین پیدا نمیکنند.
به عنوان مثال، در مشورت عمومی درباره قانون انصاف دیجیتال (Digital Fairness Act) برای کسانی که معتقد بودند به مقررات جدید نیاز است، پرسشها و گزینههای پاسخ فراوانی در نظر گرفته شده بود، در حالی که مخالفان با گزینههای بسیار محدودی برای توضیح موضع خود روبهرو بودند.
برای تغییر این وضعیت، کمیسیون اروپا باید استانداردهای سختگیرانهتری را در طراحی روششناسی مشورتهای عمومی به کار بگیرد و مطمئن شود همه طرفها امکان ارائه پاسخهای مشروح و منعکسکننده مواضع خود را دارند.
منتقدان میگویند مشورتهای عمومی بر پایه ارزیابیهای تناسب (fitness checks) و مشورتهای قبلی بنا شده است و بنابراین نظر منتقدان در مراحل پایانی آنچنان تعیینکننده نیست. با این حال، همین ارزیابیهای تناسب و مشورتهای مرتبط نیز اغلب به شکلی طراحی میشوند که گاه بیشتر شبیه تقلید از گفتوگو است تا تمرینی برای گردآوری دیدگاههای متفاوت و بازتاب عادلانه آنها در مرحله بعد.
بازخورد آماری بدون نیاز به انتظار دو ماهه
همچنین پیشنهاد کردهایم که خلاصههای آماری در درگاه «Have Your Say» (نظر خود را بگویید) فقط به آمارهای پایه مانند کشور مبداء پاسخدهندگان و نوع سازمان آنها محدود نشود، بلکه اطلاعات کلی درباره این که آیا پاسخدهندگان با پیشنهادهای کمیسیون موافق، مخالف یا نسبت به آنها بیطرف هستند را نیز دربر بگیرد.
در عصر هوش مصنوعی، به کار گرفتن چنین ابزاری نسبتا ساده است و بعدا میتوان آن را تا سطح سازمانهای مشخص و پیشنهادهایشان فیلتر کرد. به این ترتیب، هم سیاستگذاران و هم ذینفعان میتوانند بدون آن که مجبور باشند دو ماه برای جمعبندیهای کمیسیون منتظر بمانند، که خود میتواند با تفسیری جانبدارانه ارائه شود، از جهتگیری کلی افکار عمومی آگاه شوند.
خلاصههای کوتاهتر با تفکیک روشن و خوانا از رایجترین استدلالها
بخش ۵.۳.۱ دستورالعملهای قانونگذاری بهتر با عنوان «خلاصه نتایج مشورت» تصریح میکند که باید به ذینفعان اطلاع داده شود که نظرات آنها چگونه و تا چه حد در نظر گرفته شده و چرا برخی پیشنهادها مورد توجه قرار نگرفته است.
به نظر ما، وقت آن رسیده است که کمیسیون اروپا تضمین کند هر شرکتکننده در مشورتهای عمومی و فراخوانهای ارائه شواهد، گزارش این خلاصه را از طریق ایمیل و مرتبط با حساب کاربریاش در درگاه کمیسیون دریافت کند.
درست است که کمیسیون نمیتواند درباره تکتک پیشنهادها اظهار نظر کند، چون برخی از آنها تا حد زیادی خارج از موضوع هستند؛ با این حال دستکم باید یک خلاصه کلی، همراه با تفکیک رایجترین استدلالها و پاسخهای روشن کمیسیون، به شکلی روان و بیدردسر در اختیار شرکتکنندگان قرار گیرد. در حالت ایدهآل، کمیسیون باید روی کوتاهتر و خواناتر کردن این خلاصهها نیز کار کند.
شفافیت بیشتر برای همه فعالیتهای مشورتی
در نهایت، برای تضمین شفافیت کامل، کمیسیون نباید فقط خلاصههای مستند مشورتهایی را که در درگاه «Have Your Say» انجام میشود منتشر کند، بلکه باید از همه فعالیتهای مشورتی فراتر از آن نیز خلاصههای مستند منتشر کند؛ از جمله صورتجلسه نشستهای ذینفعان، جمعبندی مشورتهای هدفمند و موارد دیگر.
در حال حاضر، دستورالعملهای قانونگذاری بهتر مقرر میکند که حداکثر ظرف هشت هفته پس از پایان مشورت عمومی باید یک خلاصه مستند منتشر شود و همچنین تاکید میکند که «این نیز رویه خوبی است که در وبسایت مشورت، خلاصهای کوتاه و مستند از مهمترین مسائلی که در هر یک از فعالیتهای مشورتی هدفمند پیشبینیشده در راهبرد مشورت مطرح شده است (برای مثال گزارش غیررسمی، صورتجلسه نشست با ذینفعان و/یا فهرست یا جدول مشارکتها) منتشر شود».
به نظر ما، این موارد باید به اصلی پایهای و الزامی تبدیل شود، نه صرفا یک «رویه خوب»، در غیر این صورت تصمیمها میتواند پشت درهای بسته و با دسترسی بسیار محدود یا بدون دسترسی برای عموم گرفته شود و بیاعتمادی نسبت به اتحادیه اروپا و نهادهای آن را بیشتر دامن بزند.
این مقاله در اصل در EU Tech Loop منتشر شده و بر اساس یک توافق در یورونیوز بازنشر شده است.