نفوذ فزاینده صنعت دخانیات در نهادهای اتحادیه اروپا، برنامههای این اتحادیه برای ارتقای سلامت عمومی را با چالشی جدی روبهرو کرده و حتی مسیر برخی طرحهای مهم قانونگذاری درباره مالیات و کنترل دخانیات را تغییر داده است.
بر اساس دادههای پایگاه Integrity Watch متعلق به سازمان شفافیت بینالملل، دیدار میان نمایندگان صنعت دخانیات و اعضای پارلمان اروپا بهطور چشمگیری افزایش یافته است. شمار این دیدارها از میانگین ۱۴.۷ مورد در ماه به ۲۳ مورد در ماه تا ژوئن ۲۰۲۶ رسیده؛ افزایشی معادل ۵۷ درصد.
آگهی
آگهی
این دادهها که بر اساس دیدارهای ثبتشده و اعلامشده از سوی نمایندگان پارلمان اروپا گردآوری شدهاند، نشان میدهند شرکتهای دخانیات و سازمانهای نزدیک به آنها، طیف گستردهای از موضوعات را هدف گرفتهاند؛ از ویپ و تنباکوی گرمشده گرفته تا مالیات، محصولات نیکوتینی جدید و سیاستهای کنترل دخانیات.
۸ تا ۱۰ میلیون یورو برای اثرگذاری بر سیاستهای اروپا
همزمان با آنکه اتحادیه اروپا در چارچوب برنامه «مبارزه با سرطان» هدف ایجاد «نسل عاری از دخانیات» تا سال ۲۰۴۰ را دنبال میکند، صنعت دخانیات به یکی از قدرتمندترین و پردرآمدترین نیروهای لابیگر در بروکسل تبدیل شده است.
برآوردها نشان میدهد این صنعت سالانه حدود ۸ تا ۱۰ میلیون یورو صرف لابیگری مستقیم در نهادهای اتحادیه اروپا میکند و بیش از ۱۰۰ لابیگر ثبتشده در اختیار دارد.
این رقم البته شامل شرکتهای روابط عمومی، مؤسسات حقوقی، شرکتهای مشاورهای و اندیشکدههایی که از سوی صنعت دخانیات حمایت میشوند، نمیشود.
گروههای مدافع سلامت عمومی معتقدند چنین حجم گستردهای از دسترسی، توازن میان منافع تجاری و دغدغههای سلامت عمومی را برهم زده است.
برای نمونه، در یکی از دورههای مهم قانونگذاری، سازمانهای مردمنهاد حوزه سلامت عمومی تنها ۱۲ دیدار با نمایندگان بانفوذ پارلمان اروپا داشتند؛ در حالی که فیلیپ موریس اینترنشنال بهتنهایی ۱۲۱ دیدار برگزار کرده بود.
رافائل کرگونو، مسئول ارشد سیاستگذاری در دفتر اتحادیه اروپاِ سازمان شفافیت بینالملل، به یورونیوز گفت: «اگر به ۲۰ هدف اصلی لابیگری صنعت دخانیات نگاه کنیم، تقریبا هیچ سازمان مردمنهادی در میان آنها دیده نمیشود. بنابراین، آنها قطعا دسترسی بیشتری دارند.»
غولهای دخانیات پشت درهای پارلمان اروپا
در مرکز این شبکه لابیگری، بزرگترین شرکتهای دخانیات جهان قرار دارند؛ از جمله فیلیپ موریس اینترنشنال، بریتیش امریکن توباکو، ژاپن توباکو اینترنشنال و ایمپریال برندز.
در کنار این شرکتها، انجمنهای صنفی مانند Tobacco Europe و گروههای مدافع محصولات ویپ، از جمله World Vapers’ Alliance نیز فعال هستند.
کرگونو میگوید حجم بالای این دیدارها خود بهروشنی نشان میدهد که هدف، اثرگذاری بر روند قانونگذاری است.
به گفته او، ویپ یکی از مهمترین محورهای فعالیت این شبکه است و در بسیاری از دیدارهای ثبتشده، موضوع تنظیم مقررات مربوط به ویپ بارها تکرار شده است.
خواستههای صنعت البته به ویپ محدود نمیشود. شرکتهای دخانیات بهطور کلی خواهان مالیات کمتر و مقررات سبکتر برای محصولات جدید نیکوتینی مانند تنباکوی گرمشده، دستگاههای ویپ و کیسههای نیکوتین هستند.
در مقابل، آنها با اقداماتی مانند ممنوعیت طعمدهندهها، بستهبندی ساده و یکسان، سامانههای سختگیرانهتر رهگیری محصولات و افزایش مالیات بر سیگارهای سنتی مخالفت میکنند.
نبرد بر سر مالیات دخانیات؛ قانونی که به بنبست رسید
این فشارهای سیاسی و لابیگری در نهایت بر سر دو چارچوب مهم قانونگذاری اتحادیه اروپا نیز خود را نشان داده است: دستورالعمل مالیات بر دخانیات (TTD) و چارچوب جدید کنترل دخانیات.
در ۱۷ ژوئن، پارلمان اروپا با ۴۳۹ رای موافق در برابر ۱۸۱ رأی مخالف، متن دستورالعمل مالیات بر دخانیات را رد کرد؛ متنی که از نگاه نمایندگان، دیگر انسجام لازم را نداشت.
یکی از عوامل موثر در این وضعیت، گزارش توماس کوبین، نماینده حزب «میهنپرستان برای اروپا» و گزارشگر این پرونده بود؛ گزارشی که بهشدت مورد انتقاد سازمانهای سلامت عمومی قرار گرفت.
در این گزارش پیشنهادهایی برای کاهش قابل توجه حداقل نرخ مالیات بر ویپ و کیسههای نیکوتین مطرح شده بود.
ارین رومن، مدیر «شراکت برای اروپا بدون دود»، معتقد است این رویکرد عملا به تضعیف پیشنهاد کمیسیون اروپا منجر شده است.
او میگوید متن مذکور با طرح ایده «آسیب کمتر، مالیات کمتر»، روایت دیرینه صنعت دخانیات درباره «کاهش آسیب» را تقویت کرده، در حالی که شواهد مستقل درباره اعتیاد به نیکوتین، افزایش مصرف در میان جوانان و خطرات محصولات جدید را نادیده گرفته است.
رومن تاکید میکند که رد این متن، دستکم این فرصت را ایجاد کرده است تا اتحادیه اروپا بار دیگر به هدف اصلی خود در زمینه سلامت عمومی بازگردد؛ یعنی افزایش معنادار قیمت محصولات دخانی، نزدیکتر شدن سیاستهای مالیاتی کشورهای عضو و اعمال مالیات موثر بر تمامی محصولات دخانی و نیکوتینی.
روایت متفاوت صنعت: مالیات بیشتر، لزوما به معنای مصرف کمتر نیست
اما توماس کوبین، گزارشگر پرونده، روایت دیگری دارد.
او در گفتوگو با یورونیوز استدلال کرده است که افزایش مالیات لزوما به معنای کاهش مصرف سیگار نیست و ممکن است به کاهش درآمدهای مالیاتی دولتها و افزایش قاچاق و کالاهای تقلبی منجر شود.
با این حال، متن نهایی که به صحن علنی پارلمان اروپا رسید، پس از ماهها مذاکره فاصله زیادی با پیشنهاد اولیه کمیسیون اروپا داشت.
پیشنهاد اصلی در جریان مذاکرات بارها تغییر کرد و افزایش مالیات، بهویژه برای محصولات جدیدی مانند سیگارهای الکترونیکی، تنباکوی گرمشده و کیسههای نیکوتین، تدریجیتر شد.
سازمانهای سلامت عمومی معتقدند این تغییرات عملا به محصولات جدید نیکوتینی امتیاز بیشتری داده و رویکرد «آسیب کمتر، مالیات کمتر» را وارد سیاست مالیاتی اروپا کرده است.
اکنون با رد دستورالعمل مالیات بر دخانیات در پارلمان اروپا، این پرونده در وضعیت بنبست قرار گرفته است.
کمیسیون اروپا باید یا پیشنهاد قانونی کاملا جدیدی ارائه کند، یا منتظر بماند تا شورای اتحادیه اروپا و کشورهای عضو، در دوره ریاست آینده یکی از کشورها، مذاکرات بر سر احیای این طرح را از سر بگیرند.
پشت پرده یک نبرد بزرگتر
آنچه در بروکسل در جریان است، صرفا اختلافی بر سر نرخ مالیات سیگار نیست. صنعتی چندمیلیاردی در برابر یکی از بلندپروازانهترین برنامههای سلامت عمومی اتحادیه اروپا قرار گرفته است.
در یک سو، شرکتهایی قرار دارند که سالانه میلیونها یورو برای دسترسی به سیاستگذاران و شکل دادن به قوانین هزینه میکنند؛ در سوی دیگر، سازمانهای سلامت عمومی تلاش میکنند سیاستهای اتحادیه اروپا را بر پایه شواهد مستقل درباره اعتیاد، مصرف جوانان و پیامدهای محصولات نیکوتینی بنا کنند.
سوال اصلی اکنون این است: آیا هدف اروپا برای رسیدن به «نسل عاری از دخانیات» تا سال ۲۰۴۰ میتواند در برابر نفوذ گسترده صنعت دخانیات دوام بیاورد؟