فروش پاکتهای نیکوتین طعمدار که در شبکههای اجتماعی تبلیغ میشوند و عملا بدون نظارت است میان جوانان اوج گرفته است. نهاد جهانی ناظر بر صنعت دخانیات STOP هشدار میدهد این روند میتواند موج تازه اعتیاد به نیکوتین را رقم بزند.
سازمان STOP در یک گزارش کوتاه (منبع به زبان انگلیسی) که سهشنبه منتشر شد هشدار داد که بازار کیسههای نیکوتین ـ کیسههای کوچک حاوی نیکوتین که بین لثه و لب قرار میگیرند ـ به لطف خلاهای مقرراتی و شگردهای بازاریابی از جمله کارزارهای شبکههای اجتماعی، طعمدهندهها و حامیگریهای ورزشی به سرعت در حال گسترش است و جوانان به طور ویژه در برابر آن آسیبپذیرند.
آگهی
آگهی
بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۴ میلیارد کیسه نیکوتین در جهان فروخته شده که نسبت به سال ۲۰۲۰ افزایشی ۶۶۰ درصدی داشته است. پیشبینی میشود ارزش این بازار جهانی تا سال ۲۰۲۷ به نزدیک ۱۶ میلیارد دلار (۱۳٫۸ میلیارد یورو) و تا سال ۲۰۲۸ به ۲۵ میلیارد دلار (۲۱٫۶ میلیارد یورو) برسد.
سوفی برزنل، پژوهشگر و هماهنگکننده در گروه پژوهشی کنترل دخانیات دانشگاه بث در بریتانیا و از نویسندگان این گزارش، در یک نشست خبری گفت: «این بازار فوقالعاده سودآور است.» به گفته او، این بازار در اختیار بزرگترین تولیدکنندگان سیگار جهان از جمله فیلیپ موریس اینترنشنال (PMI) و بریتیش امریکن توباکو (BAT) است که هر یک در سال ۲۰۲۵ حدود یکسوم بازار جهانی این کیسهها را در دست داشتند.
خورخه آلدای، مدیر STOP و همنویسنده این گزارش، گفت: «رونق این بازار تصادفی نیست.»
او استدلال میکند که شرکتهای دخانیات با بهرهبرداری از خلاهای قانونی، این محصولات را به شکل تهاجمی هم به مصرفکنندگان فعلی نیکوتین و هم به مصرفکنندگان جدید، از جمله جوانان، بازاریابی کردهاند.
نمونههای رایگان یک محصول اعتیادآور
برزنل گفت کیسههای نیکوتین حاوی مواد سرطانزای زیانآور، مواد سمی و نیکوتین اعتیادآور هستند. با وجود این خطرها، گزارش شواهدی از فروش آنلاین، تبلیغات در نزدیکی مدارس و توزیع رایگان نمونه این کیسهها در چند کشور یافته است.
به گفته این گزارش، در بریتانیا برندهای کیسه نیکوتین از جمله «ولو»، «نوردیک اسپیریت» و «زین» از طریق فروشگاههای آنلاین خود، رویدادها و نمایندگانی که در مرکز شهرها آنها را پخش میکردند، نمونههای رایگان به مصرفکنندگان عرضه کردهاند.
آلدای گفت: «تصور کنید شرکتی فکر کند اشکالی ندارد نمونه رایگان یک محصول اعتیادآور را در اختیار مردم بگذارد. این همان چالشی است که نظام سلامت عمومی با آن روبهرو است.»
شرکتها همچنین این کیسهها را با طعمهایی از نعناع و میوه تا قهوه، ادویه و تنباکو عرضه و تبلیغ میکنند. آلدای گفت حتی در بازارهایی که طعمها محدود شدهاند، تولیدکنندگان با معرفی نامهای جایگزینی مانند «راش»، «بلاست»، «فراست»، «اگزاتیک بلک» و «اوربان وایب» این محدودیتها را دور زدهاند.
از دیگر شگردها، پیوند دادن این کیسهها با دوستی، سبک زندگی فعال، عشق و موفقیت از طریق کارزارهای بازاریابی است که به میلیونها نفر، از جمله کودکان و نوجوانان، میرسد.
آلدای با اشاره به حامیگریهای فرمول یک توسط PMI و BAT گفت: «این نوع بازاریابی به صدها میلیون هوادار فرمول یک میرسد، از جمله میلیونها کودک و نوجوانی که مسابقهها را تماشا میکنند و محتوای سرگرمی و شبکههای اجتماعی مرتبط را مصرف میکنند.»
اینفلوئنسرهای شبکههای اجتماعی نیز بهویژه در میان جوانان در ترویج کیسههای نیکوتین نقش داشتهاند. بر اساس این گزارش، بازاریابی شبکههای اجتماعی برای کیسههای نیکوتین برند ولو متعلق به BAT بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ به بیش از ۱۰ میلیون نوجوان زیر ۱۸ سال دسترسی پیدا کرده است.
آلدای گفت: «اگر بخواهید به جوانان دسترسی پیدا کنید، شبکههای اجتماعی البته ابزاری بسیار کارآمد و قدرتمند است. BAT، PMI و ژاپن توباکو همگی از اینفلوئنسرهای شبکههای اجتماعی با دنبالکنندگانی بین ۲۴ هزار تا ۱۲ میلیون نفر برای تبلیغ کیسههای نیکوتین استفاده کردهاند.»
این گزارش همچنین استدلال میکند که ماهیت نامحسوس کیسههای نیکوتین آنها را برای جوانان بهویژه جذاب میکند، چون میتوان از آنها در مکانهایی استفاده کرد که سیگار کشیدن یا ویپکردن در آن ممنوع است.
آلدای گفت: «این استراتژی بازاریابی جواب میدهد. هدف این است که با مصرف بیشتر و بیشتر نیکوتین از طریق طیف گستردهای از محصولات، پول بیشتری هم به جیب شرکتها برود.»
خلا نظارتی
رونق بازار کیسههای نیکوتین، سرعت وضع مقررات در اروپا و فراتر از آن را پشت سر گذاشته و به شرکتهای دخانیات اجازه میدهد فروش خود را در میان مصرفکنندگان، از جمله جوانان، گسترش دهند.
در برخی کشورها استفاده از این کیسهها نه صراحتا مجاز است و نه ممنوع؛ وضعیتی که خلا نظارتی ایجاد میکند. آلدای گفت: «صنعت میتواند از این ابهامها استفاده کند، وارد کشورها شود و پیش از آن که تنظیمگران بتوانند خود را با آن تطبیق دهند، بذر اعتیاد را بکارد.»
گزارش همچنین شرکتهای دخانیات را متهم میکند که با لابیگری با سیاستمداران و استفاده از وعدههای سرمایهگذاری، مشوقهای اقتصادی و هشدار درباره تجارت غیرقانونی، در تلاش برای جهتدهی به بحثهای مقرراتی بودهاند.
STOP از دولتها میخواهد کیسههای نیکوتین را تحت نظارت سختگیرانهتری قرار دهند، از جمله با اعمال محدودیتهای سنی، ممنوعیت تبلیغات، الزام به بستهبندی ساده، ممنوعیت طعمدهندهها، تعیین سقف غلظت نیکوتین و افزایش مالیات.
این توصیهها به طور کلی با رهنمودهای سازمان جهانی بهداشت همسو است و در شرایطی مطرح میشود که سیاستگذاران اتحادیه اروپا در حال نهاییکردن نحوه تنظیمگری محصولات نوظهور نیکوتین هستند.