انتخاب رژیم غذایی مناسب با شرایط و نیازهای هر فرد کار سادهای نیست. اما یافتههای یک مطالعه جدید از دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن (WashU Medicine) تصویر روشنتری از تفاوت میان رژیمهای غذایی رایج ارائه میدهد.
نتایج این مطالعه که روز پنجشنبه در نشریه علمی Cell Metabolism منتشر شد، نشان میدهد همه رژیمهای غذایی در کاهش خطرات متابولیک و قلبیعروقی مرتبط با چاقی عملکرد یکسانی ندارند.
آگهی
آگهی
این کارآزمایی بالینی تصادفی، سه الگوی غذایی رایج شامل رژیم کتوژنیک، رژیم مدیترانهای و رژیم گیاهمحور را بررسی کرد. نتایج نشان داد کاهش وزن با هر سه رژیم، سلامت متابولیک افراد مبتلا به چاقی را که هم قند خون بالایی داشتند و هم از تجمع چربی در کبد رنج میبردند، بهبود میدهد. با این حال، محدود کردن کربوهیدراتها در رژیم کتوژنیک مزایای بیشتری برای سلامت کبد و کنترل قند خون به همراه داشت.
بسیاری از افراد دچار چاقی با مشکلات متابولیکی مانند مقاومت به انسولین و تجمع چربی در کبد مواجهاند که در صورت درمان نشدن، این مشکلات میتوانند به دیابت نوع ۲، بیماری مزمن کبدی و مشکلات قلبیعروقی منجر شود.
سه رژیم، کاهش وزن یکسان
کاهش وزن معمولا مهمترین معیار برای کاهش خطرات ناشی از چاقی در نظر گرفته میشود، اما همیشه مشخص نبوده است که کدام نوع رژیم غذایی میتواند بیشترین تاثیر را بر سلامت متابولیک داشته باشد.
ماکس سی. پیترسن، پزشک و پژوهشگر و نویسنده اصلی این مطالعه، گفت که پژوهشگران با توجه به این دیدگاه رایج که «بهترین رژیم غذایی همان رژیمی است که فرد بتواند به آن پایبند بماند»، تصمیم گرفتند شرایطی ایجاد کنند که میزان پایبندی به رژیمهای مختلف تا حد امکان یکسان باشد.
پژوهشگران ۵۵ فرد بزرگسال مبتلا به چاقی ناسالم از نظر متابولیک را بهصورت تصادفی در سه گروه قرار دادند. همه این افراد در مرحله پیشدیابت بودند و کبد چرب داشتند. شرکتکنندگان به مدت پنج ماه یکی از سه رژیم زیر را بهطور دقیق دنبال کردند: رژیم کمکربوهیدرات و پرچرب کتوژنیک، رژیم پرکربوهیدرات، کمچرب و گیاهمحور و در نهایت، رژیم مدیترانهای که ترکیبی متعادل از این دو الگو بود.
نکته مهم این بود که تمام غذای مصرفی شرکتکنندگان در طول مطالعه توسط پژوهشگران تامین میشد. آنها همچنین هر هفته با یکی از متخصصان تغذیه تیم پژوهشی جلسه داشتند تا به رعایت دقیق رژیم کمک شود.
به گفته پیترسن، همین تامین کامل غذا یکی از نقاط قوت اصلی مطالعه بود، زیرا پژوهشگران دقیقا میدانستند هر شرکتکننده چه چیزی مصرف میکند و میتوانستند تاثیرات فیزیولوژیک هر رژیم را با دقت بیشتری بررسی کنند.
نتیجه در مورد کاهش وزن تقریبا یکسان بود: شرکتکنندگان در هر سه گروه حدود ۱۰ درصد از وزن اولیه خود را از دست دادند. همچنین حساسیت سلولهای عضلانی آنها به انسولین نسبت به ابتدای مطالعه حدود ۵۰ درصد افزایش یافت.
تفاوت اصلی در سلامت کبد
با وجود شباهت نتایج سه رژیم در کاهش وزن، تفاوت قابلتوجهی در عملکرد کبد مشاهده شد.
حساسیت سلولهای کبدی به انسولین در گروه کتوژنیک در مقایسه با دو گروه دیگر سه برابر بیشتر بهبود یافت.
مهمتر از آن، رژیم کتوژنیک طی پنج ماه میزان چربی کبد را ۶۷ درصد کاهش داد؛ در حالی که این کاهش در دو رژیم دیگر حدود ۴۵ درصد بود.
پیترسن گفت که کبد چرب حدود ۷۵ درصد از بزرگسالان مبتلا به چاقی را در سراسر جهان درگیر کرده و به یکی از سریعترین علل رو به رشد بیماری مزمن کبدی و سیروز تبدیل شده است. به گفته او، یافتههای این مطالعه نشان میدهد رژیم کتوژنیک کمکربوهیدرات ممکن است در افراد مبتلا به چاقی و کبد چرب به کاهش این مشکل کمک کند.
کتوژنیک در کنترل قند خون هم عملکرد بهتری داشت
رژیم کتوژنیک، برنامه غذایی با کربوهیدرات بسیار کم، پروتئین متعادل و چربی زیاد، در زمینه کنترل قند خون نیز نتایج بهتری نشان داد. این رژیم میانگین قند خون ۲۴ ساعته شرکتکنندگان را نسبت به ابتدای مطالعه ۲۰ درصد کاهش داد؛ در حالی که کاهش این شاخص در دو رژیم دیگر تنها ۸ درصد بود.
سطح روزانه انسولین نیز در گروه کتوژنیک ۷۴ درصد کاهش یافت. این کاهش در گروه مدیترانهای ۴۴ درصد و در گروه رژیم پرکربوهیدرات ۲۷ درصد بود.
همچنین نیمی از شرکتکنندگان گروه کتوژنیک توانستند وضعیت پیشدیابت خود را معکوس کنند. این رقم در گروه مدیترانهای ۲۹ درصد و در گروه رژیم پرکربوهیدرات تنها ۷ درصد بود.
با این حال، نتایج را نمیتوان به همه تعمیم داد
پژوهشگران تاکید کردند که یافتههای این مطالعه مربوط به گروه مشخصی از بزرگسالان مبتلا به چاقی، پیشدیابت و کبد چرب است و هنوز مشخص نیست افراد فاقد این مشکلات متابولیک نیز از مزایای مشابه رژیم کتوژنیک برخوردار شوند یا خیر.
پیترسن گفت که کاهش وزن، حتی اگر متوسط باشد، برای افراد دارای مشکلات متابولیک بهطور کلی مفید است؛ اما نتایج این مطالعه نشان میدهد انتخاب رژیم غذایی همچنان اهمیت دارد، زیرا نوع رژیم میتواند بر پیامدهای مشخصی از سلامت تاثیر بگذارد که فراتر از کاهش وزن صرف است.
در نهایت، ممکن است همچنان بهترین رژیم غذایی برای بسیاری از افراد همان رژیمی باشد که بتوانند در بلندمدت به آن پایبند بمانند؛ اما یافتههای این مطالعه نشان میدهد برای افرادی که با کبد چرب و مشکلات متابولیک دستوپنجه نرم میکنند، کاهش مصرف کربوهیدراتها میتواند مزایای بیشتری، فراتر از کاهش وزن، داشته باشد.