در آستانه انتخابات میاندوره‌ای آمریکا و سالگرد اشغال سفارت آمریکا در تهران، سایه سنگین جنگ یا توافق بر منطقه سایه افکنده است. تلاش‌های دیپلماتیک و پیشنهاد بازگشایی تنگه هرمز در جریان است، اما پافشاری تهران بر مواضع هسته‌ای و تهدیدات متقابل نظامی، چشم‌انداز ۴۸ ساعت آینده را به شدت بحرانی کرده است.
سایه سنگین تقابل مجدد نظامی یا دستیابی به یک توافق دیپلماتیک ظرف ۴۸ ساعت آینده، منطقه را در یکی از حساس‌ترین برهه‌های تاریخی خود قرار داده است. سه‌شنبه شب انتخابات میاندوره‌ای در ایالات متحده برگزار می‌شود؛ داغ بودن تبعات اقتصادی جنگ در خلیج فارس و جهش قیمت‌ها این احتمال را به‌شدت تقویت کرده که جمهوری‌خواهان اکثریت خود را در کنگره از دست بدهند.
آگهی
آگهی
اعلام تدریجی نتایج انتخابات در روز چهارشنبه (۱۳ آبان) مصادف است با سالگرد اشغال سفارت آمریکا در تهران در سال ۱۹۷۹؛ رویدادی که طی آن ۵۲ دیپلمات آمریکایی به مدت ۴۴۴ روز به گروگان گرفته شدند و در نهایت زمینه‌ساز قدرت‌گیری رونالد ریگانِ جمهوری‌خواه و خروج دمکرات‌ها از قدرت شد.
این مناسبت که در رسانه‌های حکومتی ایران از آن با عنوان «تسخیر لانه جاسوسی» یاد می‌شود، به عنوان «روز مبارزه با استکبار جهانی» (Global Arrogance) نام‌گذاری شده و انتظار می‌رود راه‌پیمایی‌های گسترده حکومتی در سراسر کشور علیه آمریکا و شخص دونالد ترامپ برگزار شود.
طی روزهای اخیر پایتخت ایران شاهد برگزاری پرفورمانس‌هایی و نصب بیلبوردهایی با ماهیت «تحقیر» دونالد ترامپ و نشان‌دادن او پشت میله‌های زندان بوده است.
در سوی دیگر، هنوز تکلیف نخست‌وزیر آینده اسرائیل مشخص نیست. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد که به احتمال زیاد بنیامین نتانیاهو موفق به حفظ سمت خود نشود، هرچند باید منتظر ماند و دید آیا ائتلاف‌های محتمل روی کاغذ در عمل نهایی می‌شوند یا «بی‌بی» بار دیگر مامور تشکیل کابینه خواهد شد.
دونالد ترامپ شامگاه یکشنبه به خبرنگاران گفت که او و بنیامین نتانیاهو روز شنبه گفتگوهای «بسیار خوبی» داشته‌اند. وی گفت که آنها درباره ایران گفتگو کرده‌اند اما جزئیات بیشتری ارائه نداد؛ نتانیاهو و دفتر نخست وزیری اسرائیل هم واکنشی به این دیدار نداشته‌اند.
از زمان انتخابات سه‌شنبه گذشته، نخست‌وزیر اسرائیل تنها درباره رای‌گیری به طور عمومی اظهارنظر کرده است.
دیپلماسی در دقیقه نود؛ شرط‌گذاری تهران و رایزنی‌های منطقه‌ای
در میان این تحولات، تحرکاتی برای تسهیل گفتگوها در جریان است. کاظم غریب‌آبادی برای تسهیل مذاکرات با آمریکایی‌ها در سفری کوتاه امروز دوشنبه به دوحه رفت و قرار است تنظیم پیش‌نویس توافق با میانجی‌گری قطر انجام شود.
همچنین وزیر خارجه ایران در گفتگوبا الجزیره اعلام کرد تهران حاضر است ظرف دو روز تنگه هرمز را باز کند، به شرط آنکه آمریکا شرایط ایران را بپذیرد. در همین راستا، خبرگزاری چین از تاکید مشترک پکن و مسقط بر لزوم از سرگیری دریانوردی عادی و ایمن در تنگه هرمز خبر داد و اعلام کرد چین و عمان از واشنگتن و تهران خواسته‌اند به «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» بازگردند.
همچنین وزارت خارجه چین از اعزام قریب‌الوقوع فرستاده ویژه خود، ژای جون، به ایران، عمان و عربستان برای تشویق طرفین به توقف درگیری‌ها و کاهش تنش خبر داده است. شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین نیز روز دوشنبه تاکید کرد که خاورمیانه و خلیج فارس نباید به عرصه رقابت قدرت‌های بزرگ و منازعات ژئوپلیتیکی تبدیل شوند.
با این حال، مواضع رسمی در تهران نشان‌دهنده خطوط قرمز پررنگ است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در نشست خبری روز دوشنبه تصریح کرد که «تسلیم شدن» در قاموس ایرانی‌ها نیست. او با تاکید بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای و التزام ایران به ان‌پی‌تی، شایعات مربوط به موافقت تهران با خروج اورانیوم ۶۰ درصد غنی‌شده به کشور ثالث را رد و مطرح شدن آن در مذاکرات قطر را تکذیب کرد.
پیش‌تر نیز علی نیکزاد، نایب‌رئیس مجلس، تأکید کرده بود که ملت ایران تحت هیچ فشاری تصمیمی برای مذاکره هسته‌ای ندارد و فرصت‌های قبلی تنها به عهدشکنی و بمباران غیرقانونی بخشی از تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز انجامیده است.
تشدید خط‌ونشان‌های نظامی و بی‌اعتمادی منطقه‌ای
همزمان، سخنگوی وزارت خارجه ایران هشدار داد هر کشوری که در «تجاوز» علیه ایران با آمریکا و اسرائیل همکاری یا همراهی کند، از پاسخ مقتدرانه ایران در امان نخواهد بود و ابراز امیدواری کرد همسایگان اجازه استفاده از قلمرو هوایی، خاکی یا آبی خود را علیه ملت ایران ندهند.
این در حالی است که عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، مدعی شده بود ایران صرفا پایگاه‌های نظامی و اهداف آمریکایی را هدف قرار داده و به غیرنظامیان در کشورهای همسایه حمله نکرده است؛ ادعایی که بلافاصله با واکنش سنتکام مواجه شد. فرماندهی مرکزی آمریکا در پستی در شبکه ایکس، ایران را متهم کرد که عمدا تاسیسات، مناطق مسکونی، مراکز غیرنظامی در کشورهای همسایه و ملوانان غیرنظامی در آب‌های آزاد را هدف قرار داده و با حملات خود دستکم ۲۰ نفر را طی ماه‌های اخیر کشته است.
از سوی دیگر انور قرقاش، مشاور رئیس امارات، در کنفرانس منامه بحرین با اشاره به همسایگی و فضای ژئوپلیتیکی مشترک با ایران تأکید کرد که ابوظبی خواهان بحران طولانی‌مدت در ایران نیست، اما اذعان کرد که «اعتماد از بین رفته است».
قرقاش با اشاره به روابط فعلی تهران و کشورهای منطقه گفت: «اعتماد آسیب دیده است و این آسیب از سوی ما ایجاد نشده است؛ بلکه در پی حمله ایران به ما، اعتماد آسیب دیده است.»
در همین حال، احتمال حملات گسترده‌تر از سوی واشنگتن و تل‌آویو همچنان مطرح است. یکی از گزینه‌های ترامپ و نتانیاهو می‌تواند هدف قرار دادن تسیسات هسته‌ای، موشکی، نیروگاه‌ها و سایر زیرساخت‌های ایران باشد.
در مقابل، سپاه پاسداران دامنه تهدیدات خود را بر اساس استراتژی جدیدی که گفته می‌شود از سوی مجتبی خامنه‌ای به فرماندهان ارشد دیکته شده، گسترش داده است. محافل رسانه‌ای نزدیک به سپاه از هدف قرار دادن سریع و سنگین زیرساخت‌های انرژی منطقه و حتی کابل‌های اینترنت کف تنگه هرمز و خلیج فارس در صورت بروز جنگ جدید سخن می‌گویند.
همزمان، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران روز شنبه اعلام کرده بود که تحقق شروط ایران از سوی آمریکا لازمه آغاز مذاکرات پایان جنگ است. این مقام عالیرتبه نظامی-امنیتی جمهوری اسلامی با تصریح بر اینکه نامه جی دی ونس را دریافت کرده ولی هنوز به آن پاسخی نداده است طی سخنانی«ایهام‌آمیز» گفت: برخی‌های می‌پرسند چرا روی تنبیه آمریکا اصرار دارید؟ چیزی در دست‌تان است که نمی‌خواهید رو کنید؟ بله ما یک چیزی داریم!
او در ادامه تهدید کرده بود: «فقط بگذارید جنگ شروع شود تا شاخ‌های آمریکا را یک‌جوری بشکنیم که تبدیل به یک گاو بدون شاخ در دنیا شود.»
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
از سوی دیگر در میدان دیپلماسی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی با تاکید بر اینکه «توپ اکنون در زمین آمریکا است»، خاطرنشان کرد: «هیچ توافقی حاصل نخواهد شد و تنگه هرمز نیز بازگشایی و امن نخواهد گردید، مگر آنکه محاصره دریایی آمریکا لغو شده و خواسته‌های مشروع ایران به طور کامل برآورده شود.»
ساعات پیش‌رو مرز باریک میان دیپلماسی فشرده دوحه و خطر انفجار نظامی در حوزه خلیج فارس را مشخص خواهد کرد. با توجه به هم‌زمانی محاسبات سیاسی در واشنگتن، تغییرات احتمالی ساختار قدرت در تل‌آویو و مانورهای رسمی در تهران، باید دید آیا تلاش‌های میانجی‌گرانه بین‌المللی با محوریت قطر مانع از خروج اوضاع از کنترل خواهد شد یا منطقه وارد مرحله جدیدی از بی‌ثباتی فراگیر می‌گردد.
آندریاس کریگ، استاد کینگ‌کالج لندن، در شبکه اجتماعی ایکس به احتمالات مطرح شده در مورد حمله هسته‌ای آمریکا به ایران تحت فشار اسرائیل واکنش نشان داد. این تحلیلگر مسائیل خاورمیانه نوشت: «بن‌بست موجود در خلیج فارس میان آمریکا و ایران، در واقع تقابلی میان قطر و اسرائیل است. قطر با حمایت منطقه خستگی‌ناپذیر برای یافتن یک راهکار دیپلماتیک تلاش می‌کند، در حالی که اسرائیل به دنبال راه‌های نظامی است تا منطقه را به ورطه نابودی بکشاند.»