ایران بازگشایی تنگه هرمز و آغاز دور تازه مذاکرات با آمریکا را به اجرای مجموعه‌ای از خواسته‌های امنیتی و اقتصادی گره زده است؛ شروطی که از پایان محاصره دریایی و آزادسازی دارایی‌ها تا توقف جنگ در جبهه‌های منطقه‌ای را در بر می‌گیرد.
مقام‌های ایرانی در طول هفته‌های اخیر بارها از «هفت شرط» برای دستیابی به توافق با آمریکا سخن گفته‌اند. شبکه الجزیره در گزارشی و به نقل از عباس عراقچی این شروط را معرفی کرده است.
آگهی
آگهی
پیش از آن البته محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، روز ۳۱ اکتبر در شبکه ایکس نوشته بود: «بارها گفته‌ایم؛ هفت شرط اعلامی از سوی ایران باید تحقق پیدا کند. اگر شروط محقق شود، راه دیپلماسی باز است.»
تهران برای بازگشایی هرمز چه می‌خواهد؟
بر اساس توضیحات عراقچی در مصاحبه با شبکه الجزیره، ایران برای اجرای مرحله نخست توافق، چند خواسته مشخص دارد. این موارد در اظهارات مختلف مقام‌های ایرانی مطرح شده‌اند، اما تهران تاکنون یک فهرست رسمی و شماره‌گذاری‌شده از «هفت شرط» منتشر نکرده است.
نخستین شرط، پایان جنگ در همه جبهه‌ها، به‌ویژه در لبنان است. ایران می‌خواهد حملات نظامی آمریکا و اسرائیل متوقف شود و درگیری‌های منطقه‌ای نیز به پایان برسد.
تهران همچنین خواستار آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در خارج از کشور است. عراقچی به‌طور مشخص به حدود شش میلیارد دلار دارایی ایران در قطر اشاره کرده و گفته است راه‌حل‌های مربوط به آزادسازی این منابع باید در چارچوب توافق مشخص شود.
رفع محاصره دریایی بنادر ایران نیز از دیگر شروط تهران است. از نگاه ایران، تا زمانی که این محاصره ادامه داشته باشد، نمی‌توان درباره بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسید.
ایران همچنین خواهان لغو تحریم‌های تازه‌ای است که پس از فروپاشی تفاهم‌نامه اسلام‌آباد علیه این کشور اعمال شده‌اند. این درخواست به معنای رفع فوری همه تحریم‌های آمریکا نیست و بیشتر به تحریم‌های جدید مربوط می‌شود.
تهران خواستار بازگرداندن معافیت‌های نفتی است که در چارچوب تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در ماه ژوئن برقرار شده بود. این معافیت‌ها به ایران اجازه می‌داد بخشی از نفت خود را صادر کند.
کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه نیز در فهرست خواسته‌های ایران قرار دارد. منظور تهران، خروج کامل همه نیروهای آمریکایی نیست؛ بلکه ایران می‌خواهد حضور نظامی آمریکا دست‌کم به سطح پیش از افزایش نیروها و تجهیزات پس از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بازگردد.
موضوع دیگر، به مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز مربوط می‌شود. ایران و عمان درباره مسیری تازه برای عبور کشتی‌ها به توافق رسیده‌اند و تهران خواهان به رسمیت شناخته شدن این مسیر و بسته ماندن مسیرهای دیگر در جنوب تنگه است.
طرح هفت‌روزه چگونه به دو روز رسید؟
«طرح هفت‌روزه» با «هفت شرط» ایران یکی نیست. طرح هفت‌روزه، جدول زمانی پیشنهادی تهران برای اجرای شروط است.
در نسخه اولیه این طرح، قرار بود آمریکا در روزهای نخست اقدامات خود را آغاز کند، تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی شود و مذاکرات درباره توافق نهایی از روز هفتم آغاز شود.
بعدتر، ایران از طریق میانجی‌ها پیشنهاد کرد این روند به دو روز کاهش پیدا کند. بر اساس این نسخه، آمریکا باید در روز نخست اقدام‌های مورد توافق را انجام دهد و ایران در روز دوم تنگه هرمز را بازگشایی کند.
مقام‌های ایرانی گفته‌اند این پیشنهاد همچنان در چارچوب میانجی‌گری قطر و پاکستان در حال بررسی است. با این حال، هنوز توافق نهایی میان تهران و واشنگتن اعلام نشده است.
اختلاف اصلی بر سر ترتیب اجرای تعهدات است چرا که آمریکا می‌خواهد ایران ابتدا تنگه هرمز را بازگشایی کند، اما تهران تاکید دارد که باید ابتدا محاصره دریایی، تحریم‌های تازه و برخی محدودیت‌های اقتصادی آمریکا لغو شود.
پرونده هسته‌ای در کدام مرحله بررسی می‌شود؟
از نگاه تهران، رفع کامل تحریم‌ها و حل‌وفصل پرونده هسته‌ای، بخشی از مرحله دوم توافق است و نباید پیش از اجرای شروط اولیه مطالبه شود.
ایران حاضر نیست پیش از دریافت امتیازهای ملموس، ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را به کشور دیگری منتقل کند. مقام‌های ایرانی همچنین با بازگشت فوری بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به برخی مراکز هسته‌ای هدف حمله مخالفت کرده‌اند.
تهران پیشنهاد داده است درباره رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم گفت‌وگو شود؛ به‌گونه‌ای که این مواد دیگر قابلیت استفاده برای ساخت سلاح هسته‌ای نداشته باشند. با این حال، ایران تاکید دارد چنین موضوعی باید در مذاکرات مرحله دوم بررسی شود.
علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، گفته است تهران بدون اجرای شروط هفت‌گانه وارد مذاکره با آمریکا نخواهد شد و حاضر نیست ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را تحویل دهد. او همچنین هشدار داده است که در صورت آغاز جنگی تازه، شروط ایران سخت‌تر و پاسخ نظامی آن شدیدتر خواهد بود.
برخی خواسته‌های دیگر، از جمله پرداخت غرامت بابت خسارت‌های جنگی و پایان تهدیدهای آمریکا علیه جمهوری اسلامی، در فهرست‌هایی که پیش‌تر از سوی مقام‌های ایرانی مطرح شده بود، دیده می‌شود. با این حال، درباره زمان‌بندی و سازوکار اجرای این موارد توضیح روشنی ارائه نشده است.
تاکید بر دیپلماسی همراه با هشدار نظامی
محسن رضایی که در روزهای اخیر هم در حساب خود در شبکه ایکس فعال بوده و هم در یک گفتگو با تلویزیون حکومتی ایران مصاحبه کرده، هشدار داده است: «اگر اقدامی علیه کشور صورت گیرد، بنا به دستور رهبری به نیروهای مسلح، ضربات هولناکی به متجاوز با تسلیحات جدید وارد خواهیم کرد.»
این موضع نشان می‌دهد تهران هم‌زمان با باز گذاشتن مسیر مذاکرات، تلاش می‌کند توان پاسخ نظامی خود را نیز به‌عنوان اهرم فشار حفظ کند.
در شرایط فعلی، میانجی‌گری قطر و پاکستان ادامه دارد و دو طرف درباره جدول زمانی اجرای تعهدات گفت‌وگو می‌کنند. اما آمریکا و ایران هنوز بر سر ترتیب اقدامات، میزان رفع تحریم‌ها، وضعیت حضور نظامی آمریکا و نحوه رسیدگی به پرونده هسته‌ای اختلاف دارند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در چنین شرایطی هنوز مشخص نیست که در نهایت تهران و واشنگتن می‌توانند به توافقی دست یابند که زمینه باز شدن تنگه هرمز و پایان جنگ و رفع محاصره دریایی ایران را فراهم سازد یا خیر.