دانشمندان میدانند جهتگیری توجه ما میتواند تجربه درد را تغییر دهد. پژوهش تازه نشان میدهد توجه فقط بر احساس درد اثر نمیگذارد و شاید پاسخ ایمنی بدن را هم دگرگون کند.
آخرین باری را به یاد بیاورید که به خودتان آسیب رساندید. اگر تمام توجهتان را روی درد متمرکز کنید شدت آن بیشتر به نظر میرسد. اما وقتی چیزی حواس شما را پرت میکند مثلا یک گفتوگو، انجام کاری یا حتی دیدن یک ویدئوی خندهدار ممکن است درد ناگهان کمتر به چشم بیاید.
آگهی
آگهی
پس وقتی چیزی درد میگیرد طبیعی به نظر میرسد که فکر کنیم بهترین راه مواجهه با آن پرتکردن حواس است.
توجه میتواند بر واکنش ایمنی تاثیر بگذارد
اما پژوهشهای تازه نشان میدهد که معطوفکردن توجه به ناحیه آسیبدیده ممکن است در واقع تاثیر قویتری داشته باشد.
برای این که مشخص شود توجه تنها احساس ما از یک آسیب را تغییر میدهد یا میتواند واکنش بدن را هم در برابر آن عوض کند، دکتر لی رون روزنکرانتس در دانشکده پزشکی ازریلی دانشگاه بار ایلان و تیمش سه آزمایش پیشثبتشده انجام دادند. در مرحله نخست شرکتکنندگان یک خراش پوستی با هیستامین روی بازو دریافت کردند که یک التهاب کوچک و موقت در پوست ایجاد میکرد.
سپس از آنها خواسته شد یا توجه خود را بر احساسها در ناحیه آسیبدیده متمرکز کنند یا حواسشان را با دیدن ویدئو یا انجام کارهایی دیگر پرت کنند.
در طول ۲۰ دقیقه بعد پژوهشگران میزان تورم و قرمزی ایجادشده را سنجیدند و همزمان تغییرات در واکنشهای فیزیولوژیک شرکتکنندگان را اندازه گرفتند.
واکنش التهابی با توجه درونی بهطور قابلتوجهی کمتر بود
بر اساس نتایج منتشرشده در نشریه Nature Human Behaviour (منبع به زبان انگلیسی) واکنش التهابی حدود یک و نیم برابر کمتر بود وقتی شرکتکنندگان توجه خود را بر احساسهای بدنی متمرکز کرده بودند.
حدود ۹۰ درصد شرکتکنندگان زمانی که حواسشان پرت شده بود واکنش قویتری نشان دادند.
آنچه این یافته را بهویژه شگفتانگیز میکند این است که تغییرات تنها به شیوه تجربه ناراحتی محدود نبود. پژوهشگران واکنش التهابی فیزیکی در خود پوست را اندازه گرفتند و دیدند که این واکنش بسته به این که شرکتکنندگان توجه خود را کجا متمرکز میکنند تغییر میکند.
دکتر روزنکرانتس گفت: «آنچه به شکل ویژهای توجه ما را جلب کرد این بود که معطوفکردن توجه به ناحیه ملتهب نه تنها تجربه شرکتکنندگان را تغییر داد بلکه خود واکنش التهابی را هم عوض کرد.»
دکتر روزنکرانتس گفت: «این موضوع احتمال را مطرح میکند که تجربه ذهنی ما از آنچه در بدن میگذرد فقط یک فرایند منفعل نیست و ممکن است بهطور فعال در تنظیم واکنشهای فیزیولوژیک نقش داشته باشد.»
این مکانیسم چگونه میتواند عمل کند؟
پژوهشگران دو سازوکار احتمالی را شناسایی کردند که میتواند به توضیح این اثر کمک کند. نخست این که توجه ظاهرا بر شیوهای که مغز سیگنالهای حسی رسیده از ناحیه ملتهب را پردازش میکند تاثیر میگذارد.
دوم این که تمرکز بر احساسهای بدنی با افزایش فعالیت در دستگاه عصبی پاراسمپاتیک از جمله عصب واگ که به تنظیم التهاب کمک میکند همراه بود.
یافتهها نشان میدهد هر دو مسیر ممکن است در این اثر نقش داشته باشند.
ارتباط نزدیکتر میان مغز و بدن
این مطالعه در شرایط کنترلشده آزمایشگاهی انجام شد و یک واکنش التهابی کوتاهمدت در پوست پس از خراش هیستامین را بررسی کرد. نتایج نشان نمیدهد که معطوفکردن توجه میتواند التهاب، بیماری یا مشکلات مزمن سلامتی را درمان کند.
برای درک این که آیا اثرهای مشابه در شرایط واقعی و در بازههای زمانی طولانیتر هم رخ میدهد به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
با این حال این یافتهها به شواهد رو به افزایشی اضافه میشود که نشان میدهد مغز و بدن بهطور دائمی در حال ارتباط دوسویه با یکدیگر هستند.
این که توجه خود را کجا متمرکز میکنیم ممکن است پیامدهایی فراتر از تجربه ذهنی ما داشته باشد و بالقوه بر فرایندهای زیستی قابل اندازهگیری درون بدن تاثیر بگذارد.