این اصلاحات ارجاع دیجیتال، صندوق ملی بیمه سلامت و بسته تضمینشده خدمات پزشکی از بودجه دولت را ایجاد میکند. به گفته مسئولان، هدف آن افزایش کارایی، دسترسی بیشتر و کاهش پرداختهای غیررسمی است.
از سال ۲۰۲۶ ازبکستان اجرای نظام سراسری بیمه درمانی دولتی را آغاز میکند؛ اقدامی که بخشی از اصلاحات گستردهتر در نظام تامین مالی و ارائه خدمات سلامت این کشور است.
آگهی
آگهی
در چارچوب این اصلاحات یک خریدار واحد ملی خدمات درمانی، سامانههای ارجاع دیجیتال و بسته تضمینشدهای از خدمات پایه سلامت که از محل بودجه دولتی تامین مالی میشود، ایجاد خواهد شد.
زاخید ارماتوف، مدیر اجرایی صندوق بیمه سلامت دولتی گفت: «بیمه سلامت دولتی یک نظام حمایت اجتماعی است که با هدف تضمین دسترسی به خدمات درمانی با کیفیت طراحی شده است.»
از طرحهای پایلوت تا اصلاحات سراسری
بحث درباره راهاندازی بیمه درمانی دولتی در ازبکستان از سال ۲۰۱۷ آغاز شد، اما اجرای چنین نظامی به چندین سال آمادگی نیاز داشت.
صندوق بیمه سلامت دولتی در دسامبر ۲۰۲۰ به طور رسمی تاسیس شد و برنامههای پایلوت در سال ۲۰۲۱ در منطقه سیردریا به اجرا درآمد. این پایلوتها به آزمون سازوکارهای جدید تامین مالی، چارچوبهای تنظیمگری و سامانههای سلامت دیجیتال کمک کرد.
در نوامبر ۲۰۲۵، هیات وزیران مقررات جدیدی را درباره نحوه ارائه مراقبتهای درمانی تامینمالیشده از بودجه دولت در مراکز درمانی دولتی و خصوصی تصویب کرد. این مقررات از اول ژانویه ۲۰۲۶ لازمالاجرا خواهد شد.
ارماتوف گفت: «سوال اصلی امروز این نیست که چرا الان، بلکه این است که آیا سیستم آماده است؟ پاسخ هر چه بیشتر مثبت است.»
به گفته او، تجربه به دستآمده در مناطق پایلوت و دیجیتالی شدن سریع نظام سلامت، از جمله پروندههای الکترونیک سلامت، سامانههای ارجاع دیجیتال و ابزارهای پایش مالی، پایههای لازم برای گسترش این اصلاحات در سراسر کشور را فراهم کرده است.
نظام سلامت بر پایه پزشکان خانواده
در مرکز الگوی جدید، تقویت مراقبتهای اولیه سلامت قرار دارد.
بیماران ابتدا به درمانگاه خانواده محل خود مراجعه میکنند؛ جایی که پزشکان خانواده مشاوره ارائه میدهند، آزمایشها را تجویز میکنند و تشخیص میدهند آیا نیاز به مراجعه به متخصص وجود دارد یا نه. در صورت لزوم، برای بیماران معرفینامه الکترونیک برای متخصصان یا بیمارستانها صادر میشود.
خدمات اورژانسی و فوریتی همچنان بدون نیاز به معرفینامه در دسترس خواهد بود.
در این نظام، اصل جدیدی در تامین مالی معرفی میشود: بودجه همراه بیمار حرکت میکند. ارائهدهندگان خدمات سلامت براساس خدماتی که ارائه میکنند از صندوق بیمه سلامت دولتی پرداخت دریافت خواهند کرد.
مراکز درمانی بسته به سطح خدمات از سازوکارهای متفاوتی تامین مالی میشوند؛ پرداخت سرانه برای مراقبتهای اولیه و پرداخت مبتنی بر مورد برای درمانهای بیمارستانی. این رویکرد برای تشویق کارایی و بهبود نتایج درمان طراحی شده است.
ارجاع دیجیتال و حق انتخاب بیمار
یکی از ویژگیهای کلیدی این اصلاحات، راهاندازی سامانه کاملا دیجیتال ارجاع است.
بیمارانی که به درمان برنامهریزیشده در بیمارستان نیاز دارند، معرفینامه الکترونیک حاوی کد QR دریافت خواهند کرد. آنها از طریق درگاه دولتی my.gov.uz یا یک نرمافزار تلفن همراه میتوانند بیمارستان مورد نظر خود را از فهرست مراکز درمانی طرف قرارداد با صندوق بیمه سلامت دولتی انتخاب کنند.
این معرفینامه ۶۰ روز اعتبار دارد و بیماران تا ۳۰ روز فرصت دارند مرکز درمانی خود را انتخاب کنند.
همه ارجاعات، فهرستهای انتظار و فرآیند بستری از طریق یک سامانه یکپارچه اطلاعات سلامت مدیریت خواهد شد. کمیسیونهای ویژه پزشکی درخواستهای بستری را بررسی میکنند و تصمیم میگیرند درمان باید در سطح منطقهای انجام شود یا ملی.
مسئولان میگویند این نظام برای افزایش شفافیت، کاهش پرداختهای غیررسمی و بهبود تخصیص منابع سلامت طراحی شده است.
چه خدماتی تحت پوشش خواهد بود؟
نظام بیمه ملی بستهای از خدمات پایه سلامت را که از محل بودجه دولت تامین مالی میشود تضمین میکند.
در سطح مراقبتهای اولیه، این بسته شامل مشاوره با پزشکان خانواده، آزمایشهای آزمایشگاهی و تشخیصی، درمان سرپایی، برنامههای غربالگری پیشگیرانه و برخی داروها و اقلام پزشکی مشخصی است که هزینه آنها بازپرداخت میشود.
هزینه درمانهای بیمارستانی درج شده در بسته تضمینشده نیز به همراه بخشی از خدمات توانبخشی تحت پوشش قرار خواهد گرفت.
مراکزی که در چارچوب این نظام خدمات ارائه میکنند، مجاز نیستند بابت خدمات تشخیصی، درمانی، دارو یا اقلام پزشکی مندرج در فهرست مصوب، هزینه اضافی از بیماران دریافت کنند.
تامین مالی از محل بودجه دولت
در الگوی فعلی، شهروندان حق بیمه مستقیمی پرداخت نخواهند کرد.
در عوض، این نظام عمدتا از طریق بودجه دولت تامین مالی میشود؛ بودجهای که از محل مالیاتهای عمومی پرداختشده از سوی افراد و بنگاههای اقتصادی تامین میشود.
مسئولان میگویند این رویکرد جهتگیری اجتماعی سیاست سلامت ازبکستان را منعکس میکند و تضمین میکند موانع مالی مانع دسترسی مردم به خدمات درمانی نشود.
این اصلاحات همچنین با هدف شفافتر و پایدارتر کردن تامین مالی نظام سلامت و در عین حال حفاظت از خانوارها در برابر هزینههای سنگین درمانی انجام میشود.
حمایت از گروههای آسیبپذیر
این نظام احکام مشخصی برای حمایت از گروههای اجتماعی آسیبپذیر در نظر گرفته است.
کودکان دارای معلولیت، یتیمان، افراد دارای معلولیت شدید، بازنشستگان، زنان باردار، شهروندان بیکار و خانوادههایی که کمدرآمد شناخته شدهاند، از اولویت در دسترسی به درمان تامینمالیشده از منابع عمومی برخوردار خواهند بود.
برای خانوارهای ثبتشده در فهرست ملی خانوادههای کمدرآمد، هزینههای درمان از محل صندوق بیمه سلامت دولتی و در برخی موارد از طریق صندوقهای تکمیلی حمایت اجتماعی پرداخت خواهد شد.
خریدار واحد ملی، یعنی صندوق بیمه سلامت دولتی، همچنین منابع سلامت را براساس نیازهای سلامت جمعیت بین مناطق مختلف توزیع خواهد کرد. مسئولان میگویند این امر به تقویت خدمات درمانی در مناطق روستایی و کاهش نابرابریهای منطقهای در دسترسی به خدمات سلامت کمک میکند.
نگاه بینالمللی
سازمانهای بینالمللی میگویند اصلاحات ازبکستان بخشی از روند جهانی گستردهتر به سمت پوشش همگانی سلامت است.
به گفته جسیکا یین، مشاور سیاستگذاری سلامت سازمان جهانی بهداشت در ازبکستان، این کشور به طور پیوسته در نوسازی نظام تامین مالی سلامت خود پیشرفت کرده است.
او گفت: «ازبکستان عناصر کلیدی الگوی بیمه سلامت دولتی را به صورت پایلوت اجرا کرده و تقویت نقش خریدار ملی، یعنی صندوق بیمه سلامت دولتی را آغاز کرده است.»
سازمان جهانی بهداشت از تصمیم ازبکستان برای حرکت به سوی الگویی مبتنی بر تامین مالی از محل مالیاتهای عمومی و پوشش همگانی جمعیت حمایت میکند؛ الگویی که شواهد بینالمللی نشان میدهد در کشورهایی با بازار کار غیررسمی گسترده کارآمد است.
چنین نظامهایی میتواند در عین بهبود حفاظت مالی از بیماران، تامین مالی سلامت را قابل پیشبینیتر کند.
به سوی پوشش همگانی سلامت
کارشناسان میگویند عوامل متعددی موفقیت این اصلاحات را تعیین خواهد کرد؛ از جمله تعهد سیاسی پایدار، الگوی تامین مالی قابل دوام و ظرفیت نهادی قوی.
انتظار میرود سامانههای دیجیتال، تجمیع ملی منابع و خرید راهبردی خدمات درمانی به بهبود شفافیت و کارایی در سراسر نظام سلامت کمک کند.
اگر این اصلاحات با موفقیت اجرا شود، تحول در بیمه درمانی ازبکستان میتواند گامی مهم به سوی پوشش همگانی سلامت باشد؛ به گونهای که مردم بدون مواجه شدن با تنگنای مالی، خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.