بیش از یک میلیارد نفر در جهان از محصولات دخانی استفاده میکنند و بسیاری از آنها بارها برای ترک سیگار تلاش کردهاند. اما کدام روشها واقعا شانس موفقیت را افزایش میدهند؟ از ترک ناگهانی و درمان جایگزین نیکوتین گرفته تا دارو و سیگار الکترونیکی، پژوهشها درباره مؤثرترین راههای ترک سیگار چه میگویند؟
ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقداماتی است که افراد میتوانند برای بهبود سلامت خود انجام دهند. سازمان جهانی بهداشت (WHO) مصرف دخانیات را یکی از مهمترین عوامل قابل پیشگیری مرگومیر در جهان میداند؛ عاملی که سالانه جان بیش از هشت میلیون نفر را میگیرد.
آگهی
آگهی
با این حال، بسیاری از افراد میگویند ترک سیگار آسان نیست و گاهی چندین بار تلاش میکنند تا سرانجام موفق شوند.
پژوهشها نشان میدهد خبر خوب این است که روشهای علمی میتوانند شانس موفقیت را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.
آیا بهتر است سیگار را یکباره کنار گذاشت یا به تدریج؟
یکی از رایجترین پرسشها این است که آیا باید مصرف سیگار را به تدریج کاهش داد یا آن را به طور کامل کنار گذاشت.
بر اساس مطالعات، هر دو روش میتوانند مؤثر باشند، اما بسیاری از متخصصان معتقدند تعیین یک «روز ترک» و کنار گذاشتن کامل سیگار، بهویژه اگر همراه با درمان مناسب باشد، احتمال موفقیت بیشتری دارد.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، انتخاب روشی است که فرد بتواند به آن پایبند بماند.
درمان جایگزین نیکوتین چگونه عمل میکند؟
چسب، آدامس، قرص مکیدنی، اسپری و استنشاقکنندههای نیکوتین از شناختهشدهترین روشهای کمک به ترک سیگار هستند.
این محصولات بدون قرار دادن فرد در معرض هزاران ماده شیمیایی موجود در دود سیگار، مقدار کنترلشدهای نیکوتین به بدن میرسانند و به کاهش علائم ترک مانند تحریکپذیری، بیقراری و ولع مصرف کمک میکنند.
مطالعات نشان دادهاند استفاده صحیح از این محصولات میتواند احتمال موفقیت در ترک سیگار را افزایش دهد، بهویژه اگر همراه با مشاوره یا برنامههای حمایتی باشد.
داروهای ترک سیگار چقدر مؤثرند؟
دو داروی اصلی که در بسیاری از کشورها برای ترک سیگار تجویز میشوند، وارنیکلین و بوپروپیون هستند.
وارنیکلین با کاهش لذت ناشی از مصرف سیگار و کم کردن میل به نیکوتین عمل میکند، در حالی که بوپروپیون بر برخی انتقالدهندههای عصبی مرتبط با اعتیاد اثر میگذارد.
این داروها باید زیر نظر پزشک مصرف شوند و ممکن است برای همه افراد مناسب نباشند.
آیا سیگار الکترونیکی به ترک کمک میکند؟
این موضوع همچنان محل بحث است.
برخی مطالعات نشان دادهاند سیگارهای الکترونیکی حاوی نیکوتین ممکن است برای بعضی افراد به ترک سیگار کمک کنند.
اما سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند شواهد درباره ایمنی و اثربخشی بلندمدت این محصولات هنوز کامل نیست و افراد غیرسیگاری، بهویژه نوجوانان، نباید به مصرف آنها روی بیاورند.
در بسیاری از کشورها، درمان جایگزین نیکوتین و داروهای تأییدشده همچنان گزینههای اصلی ترک سیگار محسوب میشوند.
آیا مشاوره واقعا تفاوت ایجاد میکند؟
پژوهشها نشان میدهد ترکیب درمان دارویی با مشاوره حضوری، تلفنی یا آنلاین، شانس موفقیت را بیش از استفاده از هر کدام به تنهایی افزایش میدهد.
امروزه بسیاری از کشورها خطوط تلفنی، اپلیکیشنها و برنامههای رایگانی برای حمایت از افرادی که قصد ترک سیگار دارند، ارائه میکنند.
اگر دوباره سیگار کشیدیم، یعنی شکست خوردهایم؟
متخصصان ترک دخانیات میگویند عود بخشی از روند ترک برای بسیاری از افراد است و به معنای شکست نیست.
بررسی اینکه چه عاملی باعث بازگشت به مصرف شده است ــ مانند استرس، حضور در جمع افراد سیگاری یا مصرف الکل ــ میتواند به طراحی راهبردی مؤثرتر برای تلاش بعدی کمک کند.
بدن پس از ترک سیگار چه تغییراتی میکند؟
یکی از انگیزهبخشترین جنبههای ترک سیگار این است که بدن تقریبا بلافاصله روند ترمیم خود را آغاز میکند.
۲۰ دقیقه بعد: ضربان قلب و فشار خون شروع به کاهش میکند.
۱۲ ساعت بعد: سطح مونوکسید کربن خون به محدوده طبیعی نزدیک میشود.
۲ تا ۱۲ هفته بعد: گردش خون و عملکرد ریهها بهبود مییابد.
یک سال بعد: خطر بیماری عروق کرونر قلب تقریبا به نصف فردی که همچنان سیگار میکشد، کاهش پیدا میکند.
۵ تا ۱۰ سال بعد: خطر سکته مغزی و برخی سرطانها کاهش چشمگیری پیدا میکند.
۱۵ سال بعد: خطر بیماری قلبی میتواند به سطح فردی نزدیک شود که هرگز سیگار نکشیده است.
چگونه شانس موفقیت را افزایش دهیم؟
کارشناسان چند توصیه مشترک دارند:
- برای ترک، یک تاریخ مشخص تعیین کنید.
- خانواده و دوستان را در جریان تصمیم خود قرار دهید.
- موقعیتهایی را که شما را به سیگار کشیدن ترغیب میکنند، شناسایی کنید.
- در صورت نیاز از درمان جایگزین نیکوتین یا داروهای تجویزشده استفاده کنید.
- اگر در یک تلاش موفق نشدید، دوباره تلاش کنید و از تجربه قبلی درس بگیرید.
در انتها اینکه هیچ روش واحدی وجود ندارد که برای همه افراد بهترین باشد. اما یک نکته در اغلب پژوهشها مشترک است: استفاده از روشهای مبتنی بر شواهد، بهویژه زمانی که با حمایت رفتاری و در صورت نیاز درمان دارویی همراه شوند، شانس موفقیت را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
شاید مهمتر از همه این باشد که هر تلاش برای ترک، حتی اگر در نخستین بار به موفقیت کامل منجر نشود، فرد را یک گام به ترک دائمی نزدیکتر میکند.