دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای دستیابی به توافقی با ایران جهت بازگشایی تنگه هرمز، ممکن است ناچار به انجام اقدامی شود که اصلا با روحیه و شخصیت او سازگار نیست: «سازش و کوتاه آمدن»
هرگونه عقبنشینی یا دادن امتیاز برای رئیسجمهور جمهوریخواه آمریکا بسیار دشوار خواهد بود؛ فردی که همواره افت محبوبیتش در نظرسنجیها، رکود اقتصادی و کاهش بیسابقه ذخایر تسلیحاتی کلیدی آمریکا را پس از ۵ ماه جنگ با ایران، انکار کرده است.
آگهی
آگهی
الیوت کوهن، مشاور سابق وزارت امور خارجه آمریکا در دولت جورج دابلیو بوش، در این باره میگوید: «ترامپ دنیا را به دو گروه برنده و بازنده تقسیم میکند و این توافق او را در موقعیت یک بازنده قرار میدهد. تصویری از بازنده بودن، چیزی است که تحمل آن برای او مطلقا غیرممکن است.»
مسئله حق عبور و کنترل تنگه هرمز
گره اصلی مذاکرات، موضوع «کنترل تنگه هرمز» است؛ آبراهی که در شرایط عادی ۲۰ درصد از نفت جهان از آن عبور میکند. اگرچه هر دو طرف از نزدیک بودن توافق سخن میگویند، اما دولت ترامپ هرگونه ترتیباتی که تثبیتکننده تسلط ایران بر این آبراه خلیج فارس باشد، از جمله دریافت عوارض عبور توسط تهران، را به طور کامل رد کرده است.
در مقابل، ایران تاکید دارد که این تنگه دیگر هرگز به وضعیت «آبراه بینالمللی آزاد» پیش از جنگ بازنخواهد گشت و باید میزان مشخصی از کنترل ایران بر آن اعمال شود. با وجود حملات هوایی آمریکا، ایران همچنان توانایی شلیک موشک و پهپاد به سمت شناورها را حفظ کرده و این امر، شریان تجارت دریایی بینالمللی را در گیره قدرتمند تهران قرار داده است.
کوهن معتقد است کوتاهآمدن در برابر ایران برای ترامپ بسیار سخت خواهد بود، حتی اگر تداوم این بحران باعث بالا ماندن قیمت بنزین شده و شانس جمهوریخواهان را در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر به شدت تهدید کند.
اما دیوید شنکر، مقام سابق وزارت خارجه در دولت اول ترامپ و پژوهشگر کنونی اندیشکده «موسسه واشنگتن برای سیاست شرق نزدیک»، دیدگاه متفاوتی دارد. او میگوید فشارهای کمرشکن اقتصادی ممکن است در نهایت ترامپ را به سازش در تنگه هرمز وا دارد، حتی اگر این تمکین، پیامدهای عمیقی برای تجارت جهانی به همراه داشته باشد: «اگرچه تبلیغات زیادی از هر دو طرف صورت خواهد گرفت، اما حدس من این است که رئیسجمهور دست خود را رو کرده و نیاز مبرم خود به حل سریع این بحران را نشان داده است. این امتیازی است که او احتمالا کاملا آماده دادن آن خواهد بود.»
راهکار موقت بدون پرداخت عوارض
هر چند دونالد ترامپ تاکید میکند که تنگه هرمز برای کشتیرانی تجاری باز است و به موفقیت محاصره بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا اشاره میکند. اما همزمان اعتراف میکند: «آنها همواره میتوانند چیزی شلیک کنند یا مین بیندازند. اگر فقط یک مین در آب باشد، همه چیز به هم میریزد؛ چون هیچکس حاضر نیست کشتی یک میلیارد دلاری خود را به خطر بیندازد.»
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات دریانوردی Lloyd’s List، طی هفته گذشته دستکم دو کشتی در تنگه هرمز مورد اصابت قرار گرفته و چندین شناور دیگر هشدارهایی از سوی نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دریافت کردهاند. اگرچه تردد هفتگی از ۴۵ شناور به ۸۴ شناور افزایش یافته، اما این رقم بسیار کمتر از تردد نرمال بیش از ۷۰۰ کشتی در هفته، پیش از آغاز بحران است.
در چنین شرایطی، مقامهای آمریکایی و ایرانی میگویند به دستیابی به توافقی برای بازگشایی آبراه نزدیک شدهاند.
اما گزارشها حاکی از آن است که توافق مدنظر یک «راهکار موقت**»** خواهد بود که بر اساس آن، کشتیها از مسیر تحت کنترل ایران وارد خلیج فارس شده و از مسیر تحت کنترل عمان خارج میشوند.
یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود به آسوشیتدپرس گفت که دونالد ترامپ دیپلماسی را ترجیح میدهد و همچنان موضع برتر را دارد، اما واشنگتن تحت هیچ شرایطی دریافت عوارض یا حق عبور از سوی ایران در این مسیرهای موقت را نخواهد پذیرفت.