گسترش استفاده از روشهای پیشرفته اعزام کودکان به خارج را کاهش داده، هزینه درمان خانوادهها را پایین آورده و فشار را به نظامهای درمانی داخل کشور منتقل کرده و همزمان با افزایش تقاضا پرسشهای تازه ای درباره آموزش، تامین بودجه و پایداری بلندمدت ایجاد کرده است.
بر اساس دادههای منتشرشده از سوی نهادهای ملی بهداشت، ازبکستان در سال ۲۰۲۵ دامنه استفاده از فناوریهای پیشرفته پزشکی را در نظام سلامت خود گسترش داد. تا نوامبر، هوش مصنوعی در ۴۳ نوع اقدام پزشکی بهکار گرفته شد و ۱۷۹ روش تشخیصی جدید و ۱۹۹ شیوه درمانی تازه در مراکز تخصصی پزشکی معرفی شد.
آگهی
آگهی
مسئولان بهداشت اعلام کردند در سطح مناطق، در این مراکز ۳۷۹ نوع عمل جراحی نادر و پیچیده انجام میشد.
گسترش دسترسی به این روشهای پیشرفته، توان کشور برای درمان داخلی بیماریهای پیچیده کودکان را افزایش داده و نیاز به اعزام آنان به خارج برای دریافت مراقبت فوقتخصصی را کاهش داده است.
بختیارجون عمراف، رئیس مرکز ملی پزشکی کودکان، میگوید این مرکز با هدف متمرکز کردن خدمات پیشرفته مرتبط با سلامت کودکان در یک مکان ایجاد شده است. او توضیح میدهد که علاوه بر پزشکان و پرستاران، متخصصان فنی نیز در این مرکز مشغولاند که مسئول راهاندازی و نگهداری تجهیزات پیچیده پزشکی هستند.
این مرکز پس از ارزیابی بر پایه حدود هزار و ۲۰۰ استاندارد بالینی و عملیاتی، از یک نهاد اعتباربخشی مستقر در ایالات متحده گواهینامه بینالمللی دریافت کرده است. این مرکز در زمره حدود هزار موسسه پزشکی در جهان است که این اعتبار را دارند و نخستین مرکز مستقل تخصصی کودکان بهشمار میرود که موفق به دریافت آن شده است.
در این مرکز طیفی از اقدامات پیشرفته انجام شده که از جمله شامل پیوند مغز استخوان و کبد، پیوند کلیه به روش لاپاراسکوپی و جداسازی سلولهای بنیادی از خون محیطی است.
عمراف میگوید پیش از راهاندازی چندین روش پیشرفته، تیمهای چندرشتهای متشکل از جراحان، متخصصان بیهوشی، متخصصان مراقبتهای ویژه، پرستاران و کارکنان آزمایشگاه، دورههای آموزشی را در روسیه، بلاروس، ترکیه، چین و کره جنوبی گذراندهاند.
پیوند اعضا و مراقبتهای انکولوژی
برای نخستین بار در ازبکستان، پیوند کبد کودکان روی نوزادی هفتماهه و با استفاده از اهداکننده زنده انجام شد. دو قطعه از کبد مادر کودک به او پیوند زده شد و بنا بر گزارشها وضعیت بهبودی پس از عمل در هر دو، اهداکننده و گیرنده، پایدار است.
پیشتر کودکان مبتلا به ناهنجاریهای مادرزادی کبد، از جمله بدشکلیهای مجاری صفراوی، برای پیوند به خارج از کشور اعزام میشدند. حتی در مواردی که اهداکننده زنده وجود داشت، هزینه درمان در خارج معمولا بیش از ۵۰ هزار دلار بود. این جراحیها اکنون در داخل کشور در دسترس است.
پیوند مغز استخوان نیز بهعنوان گزینه درمانی برای کودکان مبتلا به بیماریهای خونی و انکولوژیک معرفی شده است.
عمراف توضیح میدهد که «این روش زمانی بهکار میرود که درمانهای متعارف کافی نباشد و امکان میدهد سلولهای خونساز سرطانی یا آسیبدیده با سلولهای بنیادی سالم جایگزین شود».
تا کنون حدود ۴۰ مورد پیوند مغز استخوان در مرکز ملی پزشکی کودکان انجام شده است. در مواردی که اهداکنندگان خویشاوند با بیمار سازگار نبودند، از پیوند سلول بنیادی هاپلوآیدنتیک از اهداکنندگان غیرخویشاوند استفاده شده است. هزینه روشهای مشابه در خارج معمولا بین ۱۰۰ هزار تا ۲۵۰ هزار دلار است.
عمراف میافزاید: «بر اساس سیاست ملی سلامت، خدمات پزشکی برای کودکان زیر ۱۸ سال، از جمله جراحیهای پیشرفته با فناوری بالا، از محل بودجه دولتی تامین مالی میشود».
جراحی مغز و اعصاب و مراقبتهای نوزادان
در مرکز جمهوری تخصصی علمی و عملی جراحی مغز و اعصاب، برای برخی عملها از جمله جراحی تومورهای عمقی مغز و صرع داروناپذیر، سامانههای رباتیک و هدایتشونده با ناوبری بهکار گرفته شده است.
در یکی از موارد گزارششده، نوزاد ششماههای که دچار تشنجهای مقاوم به دارو بود، با کمک ربات تحت عمل جراحی قرار گرفت. جراحان کانون تشنجزا را شناسایی و خارج کردند و پایش پس از عمل نشان داد که تشنجها متوقف شده است.
در رویدادی جداگانه، دوقلوهای بههمچسبیدهای که بهطور نارس در ۳۳ تا ۳۴ هفتگی به دنیا آمده بودند، در عمل جراحی اورژانسی در شعبه منطقهای مرکز جمهوری تخصصی سلامت مادر و کودک در شهر چرچیک از هم جدا شدند. این جراحی حدود ۹ ساعت پس از تولد و توسط متخصصان محلی انجام شد.
این دوقلوها بخشهایی از روده و مثانه را با هم مشترک بودند و همین، پیچیدگی عمل را افزایش میداد.
بهگفته پروفسور بختیار ارگاشف، رئیس مرکز جراحی نوزادان در مرکز جمهوری پیریناتال، این عمل بهویژه به دلیل نارس بودن نوزادان و مشترک بودن برخی اندامهای داخلی آنان بسیار دشوار بود. او میگوید این جراحی به دقت بسیار بالا نیاز داشت، بهخصوص پس از آنکه با پاره شدن بافتهای پیوندی پس از تولد، مایع از حفره شکمی نوزادان نشت کرد.
ارگاشف میافزاید پیش از این نیز دو مورد عمل مشابه در ازبکستان انجام شده بود که یکی با مشارکت متخصصان خارجی و دیگری روی بیماران خارجی صورت گرفت.