کارشناسان سلامت هشدار میدهند با جلو کشیدن ساعتهای اروپا در یکشنبه پیش رو حتی جابهجایی یک ساعته هم ریتم شبانهروزی بدن را مختل میکند.
این یکشنبه ۲۹ مارس ساعتها یک ساعت جلو کشیده میشوند. بیشتر مردم یک ساعت کمتر میخوابند و در روزهای آینده غروبها کمکم طولانیتر میشود.
آگهی
آگهی
تغییر ساعت سالی دو بار انجام میشود و با وجود تلاشهای فراوان برای حذف آن هر سال با آمدن بهار ساعتها یک ساعت به جلو میرود.
تغییر فصلی ساعت نخستین بار در جریان جنگ جهانی اول برای صرفهجویی در انرژی برقرار شد و در دهه ۱۹۷۰ در بسیاری از کشورها دوباره به اجرا درآمد.
اما پژوهشگران اکنون نسبت به پیامدهای این کار بر سلامت بهویژه در مورد تغییر ساعت در بهار هشدار میدهند.
تغییر ساعت چه اثری بر بدن دارد؟
شاید جابهجا شدن ساعت تنها به اندازه یک ساعت چندان مهم به نظر نرسد اما کارشناسان سلامت و مطالعات پژوهشی نشان دادهاند که تاثیر آن بیش از چیزی است که بسیاری تصور میکنند.
حتی همین تغییر یکساعته هم ریتم شبانهروزی یا ساعت زیستی بدن را که ساعت درونی ۲۴ ساعته تنظیمکننده خواب، هوشیاری، ترشح هورمونها و خلقوخو است بر هم میزند.
جفری کلو، پژوهشگر پسادکتری در کالج کینگز لندن که ریتمهای شبانهروزی را مطالعه میکند، به یورونیوز سلامت گفت: «بیشتر مردم باید بتوانند ظرف یک هفته خودشان را تطبیق دهند اما میدانیم کسانی هم هستند که برای تنظیم ساعت بدنشان مشکل دارند و ممکن است هفتهها، اگر نگوییم ماهها، طول بکشد تا ساعت زیستیشان حتی با همین تغییر یکساعته هماهنگ شود.»
او توضیح داد که ساعت درونی بدن تا حد زیادی تحت تاثیر ژنتیک است و برای درک اینکه چرا برخی افراد بیش از دیگران در تطبیق با آن مشکل دارند به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
تغییر ساعت در بهار علاوه بر اثر بر خواب با افزایش کوتاهمدت تصادفهای رانندگی (منبع به زبان انگلیسی)، سکتههای قلبی (منبع به زبان انگلیسی) و دورههای افسردگی (منبع به زبان انگلیسی) ارتباط داده شده است.
نور بیشتر در ساعات عصر
مردم معمولا از تغییر ساعت در بهار استقبال میکنند چون ساعتهای روشنایی روز تا دیرتر ادامه پیدا میکند.
با این حال کلو هشدار میدهد که قرار گرفتن در معرض نور تا دیروقت در شب این فرصت را به بدن نمیدهد که تشخیص دهد باید آرام شود و خود را برای خواب آماده کند.
کلو اضافه کرد: «نور یکی از عوامل مهارکننده ترشح ملاتونین است بنابراین زمان شروع خواب را به تعویق میاندازد و میتواند بهویژه برای برخی افراد به خواب رفتن را دشوارتر کند.»
ملاتونین هورمونی است که با شروع آماده شدن بدن برای خواب از غده صنوبری ترشح میشود. بدن در تاریکی بیشترین ملاتونین را تولید میکند و با قرار گرفتن در معرض نور ترشح آن کاهش مییابد.
به گفته کلو، تاریک کردن کامل اتاقخواب پیش از رفتن به رختخواب و جلوگیری از نفوذ نور بیرون میتواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند چون به بدن این پیام را میدهد که دیگر روز نیست.
چرا ریتمهای شبانهروزی تا این حد مهماند؟
وقتی ریتمهای شبانهروزی قوی باشد ساعت زیستی بدن با چرخه ۲۴ ساعته روز و شب هماهنگ میشود و برای کارکردهای مهم بدن پیامهای روشن میفرستد.
افرادی که ریتمهای منظمتری دارند معمولا زمان خواب و فعالیت روزانه خود را منظم حفظ میکنند حتی وقتی برنامه روزانه یا فصلها عوض میشود.
بههم خوردن ساعت زیستی بدن، چه به دلیل الگوهای نامنظم خواب و تغذیه باشد چه جتلگ، کار شیفتی یا قرار گرفتن در معرض نور در شب، با مجموعه ای از مشکلات سلامت از جمله افزایش خطر چاقی، بیماری قلبی، دیابت نوع دو و فشار خون بالا پیوند داده شده است.
یک پژوهش اخیر نیز ارتباطی میان ریتمهای شبانهروزی ضعیف و زوال عقل پیدا کرده است.
اگر تغییر ساعت را متوقف کنیم کدام ساعت بهتر است؟
سالها است که در سراسر اروپا طرحهایی برای متوقف کردن تغییر ساعت مطرح است.
کمیسیون اروپا در سال ۲۰۱۸ پس از یک مشاوره عمومی پیشنهاد کرد تغییرات فصلی ساعت به طور دائمی متوقف شود؛ در آن مشاوره ۸۴ درصد از ۴٫۵ میلیون شرکتکننده از لغو این تغییرات حمایت کردند
قبرس و یونان تنها کشورهایی بودند که در آنها اکثریت کوچکی طرفدار حفظ نظام کنونی بودند.
اما کشورهای عضو اتحادیه اروپا هرگز بر سر موضع مشترکی به توافق نرسیدند و این پیشنهاد در شورای اروپا متوقف ماند.
با این حال اگر قرار باشد تغییر ساعت متوقف شود کدام ساعت باید به عنوان مبنا باقی بماند؟
کلو گفت: «ما دانشمندان در واقع پیشنهاد میکنیم که ساعت رسمی یا همان ساعت زمستانی حفظ شود.»
اگر ساعت تابستانی به معیار دائمی تبدیل شود بیشتر مردم در بیشتر روزهای سال پیش از رفتن به محل کار یا مدرسه نور روز را در صبح نخواهند دید.
او افزود: «نور صبحگاهی بسیار حیاتی است. ما در دفترها گرفتار میشویم و مدام خودمان را در معرض نور مصنوعی نگه میداریم».
گرچه نور مصنوعی هم در هماهنگ کردن ساعت درونی بدن نقش دارد اما از نور طبیعی ضعیفتر است.
کلو در پایان گفت: «این موضوع در زمستان حتی مهمتر است چون به دلیل تغییر فصل طول روز به هر حال کوتاه است و خورشید دیرتر طلوع میکند، پس نباید خودمان را از همین مقدار اندک نور محروم کنیم.»