کارشناسان میگویند با چند تغییر کوچک در برنامه روزانه خود میتوانید بیش از آنچه تصور میکنید میزان در معرض قرار گرفتن خود را کاهش دهید.
بازگشت هوای آفتابی همراه با مهمان ناخوانده دیگری هم هست: آلودگی ناشی از ذرات معلق ریز.
آگهی
آگهی
در روزهای اخیر چندین کشور اروپایی با سطوح بالای آلودگی هوا مواجه بودهاند و فرانسه، آلمان، بلژیک، ایرلند، هلند و بریتانیا به طور ویژه تحت تاثیر قرار گرفتهاند.
کیفیت هوا به طور طبیعی در طول سال تغییر میکند و تحت تاثیر تغییرات فصلی، الگوهای باد و ترکیبی از منابع طبیعی و انسانی است. بنا به اعلام رصدخانه کوپرنیکوس، اگرچه چنین وضعیتی در بهار رایج است، اما این دوره از آن جهت قابل توجه است که ذرات ریز از منابع مختلفی از جمله انتشارهای کشاورزی ناشی از کودهای شیمیایی وارد هوا میشوند.
در گزارش تازه گزارش جهانی کیفیت هوا ۲۰۲۵ (منبع به زبان انگلیسی) آمده است که کیفیت هوا در سراسر جهان رو به وخامت است و دلیل اصلی آن تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی است.
در سال ۲۰۲۵ تنها کشورهای آندورا، استونی و ایسلند در اروپا موفق شدند به دستورالعمل سالانه سازمان جهانی بهداشت برای ذرات معلق ریزتر از ۲٫۵ میکرون برسند؛ حدی معادل ۵ میکروگرم در هر مترمکعب هوا.
با هر نفسی که میکشیم علاوه بر اکسیژن، ذرات و گازهای ریزی را هم وارد بدن میکنیم که بعضی از آنها میتوانند برای سلامت ما مضر باشند. ذرات ریز میتوانند ریهها را تحریک کنند، آلرژی را برانگیزانند یا بیماریهای مزمن مانند آسم و بیماری قلبی را تشدید کنند.
با توجه به این که انتظار میرود آلودگی هوا در روزهای پیش رو اوج بگیرد، این پرسش مطرح میشود که برای محافظت از خود و عزیزانتان چه کار میتوانید بکنید؟ در ادامه چند راهکار عملی برای کاهش میزان در معرض آلودگی قرارگرفتن و حفظ سلامت معرفی شده است.
۱. کاهش مواجهه، در محیطهای باز و بسته
این توصیه بدیهی به نظر میرسد، اما کارشناسان سازمان جهانی بهداشت هشدار میدهند که تنها در خانه ماندن همیشه کافی نیست (منبع به زبان انگلیسی): در حالی که به طور کلی توصیه میشود در فضاهای سربسته بمانید و فعالیت در هوای باز را محدود کنید، کیفیت هوای داخل ساختمان خودبهخود ایمن نیست. در اینجا تهویه مناسب و استفاده از فیلترهای هوای «هپا» میتواند کمک کند.
توصیه میشود از سرخکردن غذا بدون تهویه، سوزاندن چوب یا زغال خودداری کنید. همچنین بهتر است برای کاهش آلودگی هوای داخل، از سیگارکشیدن و استفاده از مواد شوینده قوی یا اسپریهای معطر پرهیز کنید.
به گفته سازمان جهانی بهداشت، رفتوآمد روزانه میتواند شما را در معرض حجم زیادی از آلودگی قرار دهد؛ حتی یک رفتوبرگشت کوتاه میتواند بخش بزرگی از مواجهه روزانه شما را تشکیل دهد. اگر ناچار به خروج از خانه هستید، تا حد امکان خیابانهای کمترددتر را انتخاب کنید، در ساعات غیرپیک رفتوآمد کنید و از ماندن طولانی در ترافیک پرهیز کنید.
۲. سنجیدن فایدهها و خطرهای ورزش
حتی وقتی هوا آلوده است، انجام منظم فعالیت بدنی همچنان ارزش دارد. برای بزرگسالان سالم، فایدههای بلندمدت مانند تقویت قلب و کاهش خطر سکته، دیابت و برخی سرطانها معمولا از خطرها بیشتر است. افرادی که بیماری قلبی یا ریوی دارند کمتر از این فایدهها بهره میبرند، اما درمان و دارو میتواند به آنها کمک کند.
کارشناسان سازمان جهانی بهداشت توصیه میکنند که فعال بمانید و تا حد امکان زمانها یا مکانهای پاکتر را برای ورزش انتخاب کنید (منبع به زبان انگلیسی)؛ مثلا صبح زود و در فضاهای سبزی که سطح آلودگی در آنها کمتر است. گاهی ورزشکردن در محیطهای سرپوشیده گزینه بهتری است.
۳. تغذیه هوشمندانه در دوره اوج آلودگی
نوشیدن آب کافی و خوردن مواد غذایی سرشار از آنتیاکسیدان مانند انواع میوههای ریز جنگلی، مرکبات، سبزیهای برگدار، مغزها و حتی بعضی ماهیهای چرب میتواند به بدن کمک کند با استرس اکسیداتیو و التهاب ناشی از آلودگی هوا مقابله کند. پژوهشها نشان میدهد این مواد میتوانند تا حدی از قلب و رگها محافظت کنند (منبع به زبان انگلیسی). این مواد شاید بخشی از آسیبهای ناشی از آلودگی را نیز کاهش دهند، هرچند به تحقیقات بیشتری نیاز است. اگر تردید دارید، انتخاب خوراکیهای سالمتر معمولا تصمیم بهتری است.
۴. شستوشوی آلایندهها از روی بدن
ذرات آلودگی هوا میتواند روی پوست بنشیند و با آن واکنش بدهد و به استرس اکسیداتیو و التهاب دامن بزند (منبع به زبان انگلیسی). کسانی که حساسیت به گرده گیاهان دارند این موضوع را خوب میشناسند، اما دوشگرفتن و شستن پوست و مو پس از بازگشت به خانه در روزهای پرآلودگی میتواند ذرات نشسته روی بدن را پاک کند و میزان مواجهه کلی شما را کاهش دهد.
۵. از اپلیکیشنها استفاده میکنید؟
سطح آلودگی هوا میتواند در طول روز به سرعت تغییر کند. استفاده از اپلیکیشنهایی مانند AirVisual یا Plume Labs این امکان را میدهد که کیفیت هوا را به صورت لحظهای دنبال کنید و برنامه فعالیتهایتان را برای زمانهای پاکتر تنظیم کنید؛ بسیاری از این برنامهها بر دادههای برنامه کوپرنیکوس تکیه دارند.
حتی تغییرهای کوچک، مثل دوری از ساعات اوج تردد یا بیرونرفتن پس از باران، میتواند موثر باشد.
در دورههایی که کیفیت هوا برای مدت طولانی بد میماند، کارشناسان استفاده از تصفیهکنندههای هوا در داخل ساختمان را توصیه میکنند. سازمان جهانی بهداشت همچنین توصیه میکند (منبع به زبان انگلیسی) اگر ناچارید در فضای باز بمانید، مثلا هنگام آتشسوزیهای گسترده، از ماسکهای تنفسی FFP2 استفاده کنید.
دوری از آلودگی هوا برای همه به یک اندازه امکانپذیر نیست. محل زندگی، نوع شغل، شرایط مسکن و دسترسی به حملونقل پاکتر یا راهحلهای بهبود هوای داخل ساختمان همگی نقش دارند؛ به این معنا که بعضی گروهها از جمله کارکنان فضای باز یا ساکنان مناطق شهری بهشدت آلوده گزینههای بسیار محدودتری برای کاهش مواجهه خود دارند.