کمتر از یک ماه به پایان دوره پنجساله ریاست پیمان جبلی بر سازمان صداوسیما باقی مانده و همزمان، گمانهزنیها در رسانههای ایران درباره تمدید حکم او یا انتخاب رئيس جدید افزایش یافته است.
نام چند چهره نیز به عنوان جانشینان احتمالی مطرح شده، هرچند هنوز هیچ تصمیم رسمی درباره آینده مدیریت این سازمان اعلام نشده است.
آگهی
آگهی
پیمان جبلی هفتم مهر ۱۴۰۰ با حکم علی خامنهای، رهبر پیشین ایران برای یک دوره پنجساله به ریاست صداوسیما منصوب شد و دوره او هفتم مهر امسال پایان مییابد. خود جبلی سوم شهریور در پاسخ به پرسشی درباره آیندهاش گفت اطلاعی از ماندن یا تغییر خود ندارد و تصمیم در این زمینه تابع نظر رهبر است.
گمانهزنیها درباره تغییر رئيس صداوسیما از چند ماه پیش آغاز شده بود، اما با نزدیک شدن به پایان حکم جبلی و افزایش انتقادهای سیاسی از عملکرد این سازمان جدیتر شده است.
انتقادات از مدیریت صدا و سیما
یکی از محورهای اصلی انتقادها، کاهش مخاطبان و رویکرد سیاسی صداوسیما در دوره مدیریت جبلی و قائممقامی وحید جلیلی بوده است. منتقدان میگویند حضور مدیران نزدیک به یک جریان سیاسی مشخص، بهویژه چهرههای نزدیک به سعید جلیلی، باعث محدودتر شدن تنوع سیاسی و اجتماعی در برنامههای این سازمان شده است.
این اختلافها در ماههای اخیر و پس از جنگ نیز افزایش یافت. منتقدان صداوسیما معتقد بودند این رسانه در شرایطی که حکومت بر ضرورت حفظ انسجام داخلی تأکید داشت، همچنان تریبون حمله به برخی جریانهای سیاسی داخل کشور بوده است.
مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران نیز به تازگی در حضور جبلی از عملکرد صداوسیما انتقاد کرد و گفت که دیگر برنامههای این رسانه را تماشا نمیکند، زیرا دیدن آنها «اعصابش را خراب میکند». رئيس جمهوری با اشاره به ضرورت وحدت و انسجام گفت اگر او چنین برداشتی از صداوسیما پیدا کرده، باید دید نگاه مردم به این رسانه چگونه است.
پیش از آن نیز انتشار گزارشهایی درباره تلاش معاونت پارلمانی صداوسیما برای جلب حمایت نمایندگان از مدیریت کنونی خبرساز شده بود. در نهایت تنها ۷۴ نفر از ۲۸۵ نماینده مجلس بیانیه حمایت از صداوسیما را امضا کردند. مجتبی زارعی، نماینده تهران نیز گفته بود از او برای امضای چنین بیانیهای درخواست شده و این اقدام را «زشت» توصیف کرده است.
کاهش مخاطبان تلویزیون
یکی دیگر از مهمترین محورهای انتقاد از مدیریت جبلی، مسئله کاهش مخاطبان صداوسیماست؛ موضوعی که درباره ابعاد آن میان خود سازمان و مراکز نظرسنجی خارج از آن اختلاف قابل توجهی وجود دارد.
پیمان جبلی خود در نخستین سال ریاستش کاهش علاقه مردم به برنامههای صداوسیما را پذیرفته بود. مرکز تحقیقات صداوسیما نیز میگوید مخاطبان تلویزیون در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ کاهش یافتند، اما مدعی است این روند بعدا تغییر کرده و میزان بینندگان از ۵۹.۷ درصد در بهار ۱۴۰۲ به ۶۵.۲ درصد در تابستان ۱۴۰۳ رسیده است. این مرکز در نوروز ۱۴۰۴ رقم بالاتری اعلام کرد که ۷۳ درصد مردم، معادل حدود ۴۹ میلیون نفر، بیننده برنامههای تلویزیونی بودهاند.
این آمار اما با نتایج برخی نظرسنجیهای خارج از صداوسیما فاصله زیادی دارد. در نظرسنجی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران، ایسپا، در پاییز ۱۴۰۳ تنها ۱۱.۵ درصد پاسخدهندگان گفته بودند فیلم و سریال را از تلویزیون دنبال میکنند و ۱۲.۵ درصد نیز صداوسیما را منبع دریافت اخبار خود معرفی کرده بودند. البته تفاوت در نوع پرسشها باعث میشود این ارقام را نتوان مستقیما با آمار کلی بینندگان صداوسیما مقایسه کرد.
این اختلاف آماری خود به موضوعی برای مناقشه تبدیل شده است. منتقدان، آمارهای حدود ۶۵ تا ۷۰ درصدی صداوسیما را زیر سوال بردهاند، در حالی که مدیران سازمان از روش نظرسنجی مرکز تحقیقات دفاع میکنند. جبلی نیز سوم شهریور امسال بار دیگر از رقم حدود ۷۰ درصد مخاطب دفاع کرد و گفت تغییر میزان مخاطبان را نمیتوان صرفا به عملکرد صداوسیما نسبت داد و عوامل محیطی نیز در آن نقش دارند.
در کنار بحث مخاطب، منتقدان مدیریت جبلی معتقدند که کنار رفتن یا متوقف شدن شماری از برنامهها و چهرههای پرمخاطب و پررنگ شدن مدیران و برنامهسازان نزدیک به یک جریان سیاسی خاص، به فاصله گرفتن بخشی از جامعه از تلویزیون کمک کرده است. مدافعان جبلی اما میگویند تغییر الگوی مصرف رسانهای، گسترش شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای اینترنتی نیز در کاهش مخاطبان تلویزیون موثر بوده و نمیتوان همه این روند را به مدیریت فعلی نسبت داد.
با این حال، برخی از منتقدان اساس مسئله را فراتر از شخص رئيس صداوسیما میدانند. عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در واکنش به بحث تغییر مدیریت گفته است مشکل صداوسیما صرفا با تغییر مدیر حل نمیشود و افزایش حضور گروههای مرجع و سلیقههای متنوع میتواند اعتبار و اثرگذاری این رسانه را افزایش دهد.
رئيس صداوسیما چگونه انتخاب میشود؟
برخلاف وزیران یا رئيس بسیاری از نهادهای دولتی، انتخاب رئيس صداوسیما در اختیار دولت یا مجلس نیست. بر اساس اصل ۱۷۵ قانون اساسی، نصب و عزل رئيس سازمان صداوسیما مستقیما بر عهده رهبر جمهوری اسلامی است.
یک شورای ششنفره متشکل از دو نماینده رئيس جمهور، دو نماینده رئيس قوه قضائیه و دو نماینده مجلس بر فعالیت سازمان نظارت دارد، اما نقشی در انتخاب رئيس آن ندارد.
حکم روسای صداوسیما معمولا برای پنج سال صادر میشود و رهبر ایران میتواند حکم رئيس کنونی را تمدید یا فرد دیگری را منصوب کند.
چه کسانی جانشین احتمالی جبلی هستند؟
فهرست گزینهها در ماههای گذشته مرتب تغییر کرده است. مجموعه رسانهای صبا در مردادماه نام ده نفر را به عنوان گزینههای مطرح منتشر کرد که علی دارابی، عبدالرضا رحمانیفضلی، محسن اسماعیلی، مرتضی میرباقری، احسان محمدحسنی و علی فروغی در میان آنها بودند.
در گزارشهای جدیدتر اما چهار نام بیشتر تکرار میشود: عبدالرضا رحمانیفضلی، علی دارابی، محسن اسماعیلی و مهدی عبوری.
در میان آنها، رحمانیفضلی و دارابی بیشترین سابقه را در صداوسیما دارند. رحمانیفضلی پیش از وزارت کشور، سمتهایی از جمله معاونت سیاسی و قائممقامی صداوسیما را برعهده داشته است. دارابی نیز قائممقام رئيس سازمان و معاون سیما و معاون امور استانهای صداوسیما بوده و نام او از ماهها پیش به عنوان یکی از گزینههای جدی مطرح است. او در اردیبهشت در پاسخ به این گمانهزنیها گفته بود: «من هم این شایعهها را شنیدهام.»
محسن اسماعیلی، حقوقدان و عضو پیشین شورای نگهبان که در دولت مسعود پزشکیان معاون راهبردی و امور مجلس رئيسجمهور بوده، گزینهای با سابقه بیشتر حقوقی و سیاسی است. مهدی عبوری نیز سابقه مدیریت اجرایی، از جمله شهرداری ساری و معاونت وزارت راه و شهرسازی، را در کارنامه دارد.
با وجود انتشار این اسامی، گزارشهای رسانههای داخل ایران درباره سرنوشت جبلی همچنان متناقض است. فرارو به نقل از دو منبع در صداوسیما نوشته احتمال تغییر رئيس سازمان در شرایط فعلی اندک است. در نتیجه، در فاصله چند هفته مانده به پایان حکم پنجساله جبلی، همچنان دو احتمال تمدید حکم او و انتخاب رئيس جدید مطرح است و تصمیم نهایی، مطابق قانون اساسی، با رهبر جمهوری اسلامی خواهد بود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در شرایطی که بعد از گذشت ماهها هنوز رهبر جدید ایران در ملا عام است طرح این گمانهزنیها در خصوص یکی از صندلیهایی که با تصمیم مستقیم او تعیین میشود طبیعی به نظر میرسد.