دانمارک، اتریش، آلمان، هلند و یونان بر سر یک مدل مشترک برای ساخت «مراکز بازگشت» در خارج از خاک اتحادیه اروپا به توافق رسیدند. انتظار میرود نخستین قرارداد با کشورهای ثالث در آستانه سال نو میلادی منعقد شود، هرچند نام کشورهای همکار هنوز اعلام نشده است.
این ۵ کشور عضو اتحادیه اروپا روز جمعه و در پی نشست وزرای کشور خود در کوپنهاگ اعلام کردند که قصد دارند تا سال ۲۰۲۷ آمادگی لازم برای اعزام پناهجویان غیرقانونی به این مراکز خارجی را پیدا کنند. این تسهیلات برای اسکان پناهجویانی در نظر گرفته شده که درخواست پناهندگی آنها رد شده و امکان بازگرداندن مستقیمشان به کشور مبدا وجود ندارد.
آگهی
آگهی
بر اساس گمانهزنیهای رسانهای، احتمالاً کشورهایی مانند اوگاندا و رواندا از گزینههای اصلی برای میزبانی این مراکز خواهند بود.
مورتن بادسکو، وزیر مهاجرت دانمارک، تاکید کرد که این مراکز «زندان» یا «کمپ بازداشت» نیستند، بلکه محلی برای اعطای «فرصت مجدد» به مهاجران غیرقانونی با همکاری کشورهای ثالث خواهند بود. قرار است هزینه این مراکز بهطور کامل توسط این ۵ کشور تامین شود و در کنار آن، مشوقهای مالی، تجاری و سرمایهگذاری نیز به کشورهای میزبان ارائه گردد.
گرهارد کارنر، وزیر کشور اتریش، هدف اصلی این طرح را «رساندن آمار مهاجرت غیرقانونی به صفر» خواند. تانوس پلوریس، وزیر کشور یونان نیز با اشاره به پیشرفت مذاکرات با شرکای احتمالی اظهار امیدواری کرد که بهزودی توافقی رسمی در این زمینه اعلام شود. نشست بعدی وزرای این ۵ کشور در اواخر سپتامبر در مونیخ برگزار خواهد شد.
به گفته مقامات، این طرح با همکاری سازمانهای بینالمللی نظیر کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR) و سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) و منطبق با قوانین بینالمللی و اتحادیه اروپا اجرا میشود. پارلمان اروپا پیش از این در ماه ژوئن سختگیرانهترین قوانین مهاجرتی خود را به تصویب رساند که به کشورهای عضو اجازه میدهد چنین مراکزی را در کشورهای غیرعضو ایجاد کنند.
انتقاد نهادهای حقوق بشری و چالش هزینهها
ایجاد مراکز اخراج در خارج از اروپا موجی از نگرانیها را در میان نهادهای حقوق بشری ایجاد کرده است. میکله لووی، مدیر سازمان غیردولتی «پیکام» در بروکسل، این طرح را «کندن افراد و خانوادهها از زندگی ساختهشدهشان در اروپا و فرستادن آنها به بازداشتگاههای طولانیمدت در کشورهایی که اصلاً نمیشناسند» خواند.
پیش از این نیز اقدامات مشابه چندان موفقیتآمیز نبوده است؛ بریتانیا طرح انتقال پناهجویان به رواندا را لغو کرد و دانمارک نیز در سال ۲۰۲۳ طرح ملی مشابهی را کنار گذاشت تا در قالب رویکردی اروپایی آن را پیگیری کند.
ایتالیا نیز که طرح مشابهی را در آلبانی پیاده کرده، با چالشهای سنگینی روبهرو شده است. در حالی که رم ظرفیتسازی برای ۳ هزار مهاجر در ماه را هدفگذاری کرده بود، از زمان تبدیل این مراکز به کمپهای اخراج در مارس ۲۰۲۵، در مجموع تنها ۵۰۰ نفر به آنجا منتقل شدهاند. صورتحساب کل این پروژه برای ایتالیا به بیش از ۶۷۰ میلیون یورو رسیده و تحقیقات دانشگاهی نشان میدهد هزینه نگهداری مهاجران در آلبانی بسیار سنگینتر از اسکان آنها در خاک خود ایتالیا بوده است.