موجهای گرما، خشکسالی، خطر آتشسوزی جنگلها و پدیده ال نینیو روی هم اثر گذاشته اند و یک ترکیب بسیار خطرناک از تغییرات اقلیمی ساخته اند.
موجهای گرمایی که به خشکسالیهای ناگهانی و خسارتبار منجر میشوند، با سرعتی فزاینده در سراسر جهان گسترش مییابند و نشان میدهند رویدادهای حدی ناشی از تغییر اقلیم چگونه میتوانند به شکلی خطرناک یکدیگر را تشدید کنند؛ بر پایه یک پژوهش تازه.
آگهی
آگهی
پژوهشگرانی از کره جنوبی و استرالیا به پدیده رخدادهای حدی ترکیبی، یعنی ضربه دوگانه گرما و خشکسالی، پرداختند و دریافتند که همزمان با گرمتر شدن جهان، این پدیده رو به افزایش است. اما آنچه بهویژه با سرعتی بالا در حال رشد است، نوع مخربتری است که ابتدا گرما میآید و همان گرما جرقه آغاز خشکسالی را میزند.
در دهه ۱۹۸۰ این نوع رویداد حدی هر سال تنها حدود ۲.۵ درصد از خشکیهای زمین را در بر میگرفت. تا سال ۲۰۲۳، آخرین سالی که در این پژوهش بررسی شد، این سهم به ۱۶.۷ درصد رسید و میانگین دهساله آن ۷.۹ درصد بود.
نویسندگان این پژوهش میگویند با رکورد گرمای جهانی سال ۲۰۲۴ و سال ۲۰۲۵ که تقریبا به همان اندازه گرم بود، این میانگین احتمالا باز هم بالاتر رفته است.
افزایش نگرانکننده موجهای گرمایی که به دنبالشان خشکسالی میآید
این دانشمندان در مقالهای که ۶ مارس در نشریه Science Advances منتشر شد، نوشتند که سرعت گرفتن آهنگ این تغییر حتی از خود ارقام نیز نگرانکنندهتر است. بهگفته این مطالعه، در حدود دو دهه نخست پس از ۱۹۸۰، گستره رویدادهای حدیای که ابتدا با موج گرما آغاز میشد، رو به افزایش بود، اما در ۲۲ سال گذشته این آهنگ هشت برابر دوره پیشین شده است.
رویدادهایی که ابتدا خشکسالی و بعد گرمای شدید رخ میدهد همچنان رایجترند و آنها نیز در حال افزایش هستند، اما پژوهشگران تمرکز خود را بر موارد رو به افزایشِ ابتدا گرما سپس خشکسالی گذاشتند. سانگ ووک یه، اقلیمشناس دانشگاه هانیانگ در کره جنوبی و یکی از نویسندگان مقاله، میگوید وقتی ابتدا موج گرما میآید، خشکسالیها از حالتی که نخست خشکسالی رخ میدهد یا اصلا با گرمای شدید همراه نیست، قویتر و شدیدتر هستند.
یونگ جون کیم، اقلیمشناس دانشگاه هانیانگ و نویسنده اصلی پژوهش، میگوید این وضعیتها همچنین به «خشکسالیهای ناگهانی» منجر میشوند؛ خشکسالیهایی که چون ناگهان رخ میدهند و به مردم و کشاورزان مجالی برای آمادگی نمیدهند، از خشکسالیهای معمولی خسارتبارترند.
مطالعات پیشین نشان میدهد خشکسالیهای ناگهانی، زمانی که هوای گرمتر «تشنهتر» میشود و آب بیشتری از خاک بیرون میکشد، در جهان در حال گرمشدن رو به افزایش است.
تغییر اقلیم محرک «رخدادهای حدی ترکیبی» است
اندرو ویور، اقلیمشناس دانشگاه ویکتوریا در بریتیش کلمبیا در کانادا، میگوید این مطالعه یک نکته کلیدی درباره تغییر اقلیم را نشان میدهد: مخربترین پیامدها اغلب از رخدادهای حدی ترکیبی ناشی میشوند. او توضیح میدهد وقتی موجهای گرما، خشکسالی و خطر آتشسوزی جنگلها همزمان رخ میدهند، همانطور که در رویدادهایی مانند موج گرمای روسیه در سال ۲۰۱۰ یا آتشسوزیهای گسترده استرالیا در سالهای ۲۰۲۰-۲۰۱۹ دیدیم، پیامدها میتوانند به سرعت اوج بگیرند.
او میگوید این پژوهش نشان میدهد که گرمایش تنها احتمال وقوع موجهای گرما را بیشتر نمیکند، بلکه نحوه برهمکنش گرما و خشکسالی را نیز تغییر میدهد و خطرهایی را که با آنها روبهرو هستیم تشدید میکند.
ویور در این مطالعه مشارکت نداشت، اما در شمال غربی اقیانوس آرام زندگی میکند؛ جایی که گنبد گرمایی سال ۲۰۲۱ و خشکسالی، همان نمونه شاخصی است که کیم آن را مصداق روشنی از وضعیتی میداند که به سرعت در حال افزایش است. بهگفته کیم، نمونههای دیگر شامل موج گرما و خشکسالی سال ۲۰۲۲ در اطراف رود یانگتسه چین و رکورد گرما و خشکسالی سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۳ در آمازون است.
ویور که پیشتر قانونگذار در کانادا بوده، میگوید گنبد گرمایی شمال غربی اقیانوس آرام در سال ۲۰۲۱ نشان میدهد این رخدادهای حدی ترکیبی تا چه حد میتوانند به سرعت تشدید شوند: در لیتون (در بریتیش کلمبیا) دما به نزدیک ۵۰ درجه سانتیگراد رسید و پس از آن، خشک شدن سریع و شرایط شدید آتشسوزی جنگلها، این جامعه را از میان برد.
کدام مناطق بیشتر در معرض خشکسالیهایی هستند که با موج گرما آغاز میشوند؟
این پژوهش نشان داد بیشترین افزایش در خشکسالیهایی که ابتدا با موج گرما آغاز میشوند در آمریکای جنوبی، غرب کانادا، آلاسکا و بخش غربی ایالات متحده و نیز قسمتهایی از آفریقای مرکزی و شرقی رخ داده است.
کیم و یه میگویند حدود سال ۲۰۰۰ یک «نقطه تغییر» را مشاهده کردهاند؛ زمانی که در وضعیتهای ابتدا گرما سپس خشکسالی، همه چیز شتاب گرفت.
جنیفر فرانسیس، اقلیمشناس مرکز پژوهش اقلیمی وودول که در این مطالعه حضور نداشت، میگوید آن نقطه تغییر «به شکلی هولناک، همزمان بود با آغاز گرمایش سریع قطب شمال، کاهش یخ دریا و افت پوشش برف بهاری در قارههای نیمکره شمالی.»
کیم میگوید علاوه بر آنکه گرمایش بلندمدت به افزایش رخدادهای حدی ترکیبی انجامیده، آنها اندکی پیش از آن نقطه تغییر در سال ۲۰۰۰ شاهد سرعت گرفتن چرخه انتقال گرما از سطح زمین به هوا و بازگشت آن بودند. او و یه حدس میزنند شاید زمین از یک «نقطه واژگونی» عبور کرده باشد که در آن تغییرات برگشتناپذیر میشود.
جرالد میهل، اقلیمشناس مرکز ملی پژوهشهای جوی که در این مطالعه نقشی نداشت، میگوید در اواخر دهه ۱۹۹۰ چندین جنبه از سامانههای اقلیمی و بومشناختی زمین تغییر کرد و رویداد قدرتمند ال نینیو در سالهای ۱۹۹۸-۱۹۹۷ میتواند محرک آن بوده باشد، اما اضافه میکند تشخیص اینکه این تغییرها دائمی هستند یا نه دشوار است.
برخی مدلهای رایانهای پیشبینی میکنند اواخر امسال یک ال نینیوی قدرتمند دیگر، یعنی گرم شدن طبیعی بخشهایی از اقیانوس آرام که الگوهای جوی را در سراسر جهان به هم میریزد، در حال شکلگیری باشد.