«سرمای بی‌سابقه»: چگونه گرم‌شدن قطب شمال آمریکا و اروپای شرقی را به یخبندان می‌کشاند

آب‌های گرمِ قطب شمال و خشکی‌های سردِ قاره‌ای دست‌به‌دست هم داده‌اند تا گردابه قطبی هراس‌آور را به شکلی کشیده‌تر کنند؛ پدیده‌ای که اواخر همین هفته بخش بزرگی از ایالات متحده را با موجی ویرانگر از هوای زمستانی روبه‌رو می‌کند. کشور انتظار نوارهای گسترده‌ای از دماهای زیر صفرِ سوزان، برف سنگین و یخی را دارد که خطوط برق را می‌اندازد.

هواشناسان می‌گویند دو سومِ شرقی کشور با توفان زمستانی‌ای تهدید می‌شود که می‌تواند از نظر خسارت با یک توفان بزرگ دریایی برابری کند و بخشی از منشأ آن در قطبی است که بر اثر تغییرات اقلیمی گرم‌شدن را تجربه می‌کند. آنها هشدار می‌دهند هوای یخ‌زده احتمالاً تا باقی ژانویه و اوایل فوریه ماندگار می‌ماند؛ یعنی برف و یخی که انباشته می‌شود دیر آب خواهد شد.

طبق پیش‌بینی‌ها توفانی که انتظار می‌رود از جمعه آغاز شود، از نیومکزیکو تا نیوانگلند و سراسر جنوبِ عمیق امتداد خواهد یافت. حدود ۲۳۰ میلیون نفر با دماهای منفی ۷ درجه سلسیوس یا پایین‌تر روبه‌رو می‌شوند و حدود ۱۵۰ میلیون نفر احتمالاً برف و یخ را تجربه خواهند کرد و بسیاری از آمریکایی‌ها هر دو را، به‌گفته خدمات ملی هواشناسی.

رایان ماو، رئیسِ پیشینِ علمیِ اداره ملی اقیانوسی و جوی که اکنون هواشناسِ بخشِ خصوصی است، گفت: «فکر می‌کنم مردم دست‌کم می‌گیرند که اوضاع تا چه حد بد خواهد شد.»

علت موج سرمای آمریکا چیست؟

گردابه قطبی، توده‌ای از هوای به‌شدت سرد که اغلب در شمال کانادا و آلاسکا محبوس می‌ماند، به‌وسیله موجی در لایه‌های بالاییِ جو کشیده‌تر شده‌است؛ موجی که به بخشی نسبتاً کم‌یخ از قطب شمال و سیبریِ پوشیده از برف برمی‌گردد. با جابه‌جایی این دماهای استخوان‌سوز در آمریکا، با رطوبتِ برخاسته از سواحلِ کالیفرنیا و خلیجِ مکزیک تلاقی می‌کند و در بسیاری مناطق برف و یخِ فلج‌کننده شکل می‌گیرد.

خاستگاه این سامانه در قطب شمال است؛ جایی که دماهای نسبتاً گرم‌تر به گردابه قطبی انرژی می‌دهند و به راندنِ هوای سردِ آن به سوی جنوب کمک می‌کنند.

ماو گفت: «جو به‌گونه‌ای کامل هم‌خط شده که الگو در این وضعیتِ ‘قطب شمالِ گرم، قارهِ سرد’ قفل شده‌است. و این فقط برای ما در آمریکای شمالی نیست؛ پهنه‌های خشکی از اروپای شرقی تا سیبری هم به‌طور استثنایی سردند. کل نیم‌کره واردِ یخبندان عمیق شده‌است.»

کاهش یخ دریایی، آب‌وهوای زمستانیِ شدید را بدتر می‌کند

جودا کوهن، کارشناسِ هوای زمستانی و پژوهشگرِ ام‌آی‌تی، گفت: «از همان اکتبر ۲۰۲۵، تغییرات در قطب شمال و کاهشِ یخِ دریایی شرایط را برای نوعی کشیدگیِ گردابه قطبی که هوای زمستانیِ شدید را به آمریکا می‌آورد، فراهم می‌کرد.»

کوهن گفت: «بارشِ سنگینِ برف در سیبری به کشاکش‌های جوی‌ای افزود که شکلِ الگویِ معمولاً تقریباً دایره‌ایِ هوا را دگرگون می‌کند. آن شرایط به‌نوعی شانسِ کشیده‌شدنِ گردابه قطبی را بیشتر کرد.»

کوهن هم‌نویسندهِ مطالعه ژوئیه ۲۰۲۵ی است که نشان داد رویدادهای کشیده‌تر شدنِ گردابه قطبیِ بیشتر با فوران‌های هوای زمستانیِ شدید در مناطق مرکزی و شرقیِ آمریکا در دهه گذشته پیوند داشته‌اند. کوهن گفت بخشی از دلیل این است که کاهشِ چشمگیرِ یخِ دریایی در دریاهای بارنتس و کارا در قطب شمال الگویی از امواج را شکل می‌دهد که سرانجام به وقوع موج‌های سرمای آمریکا منجر می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند قطب شمالِ گرم‌تر باعث شده یخِ دریایی در آن منطقه سریع‌تر از جاهای دیگر کوچک شود.

به‌گفته مرکز ملی داده‌های برف و یخ، یخ دریاییِ قطب شمال در این برهه از سال به کمترین گستره رکوردی رسیده‌است.

سرمای زمستانی کجا ضربه می‌زند

ماو گفت مرکزِ گردابه قطبیِ کشیده‌شده تا صبح جمعه جایی بالای دولوثِ مینه‌سوتا خواهد بود و «سردیِ خشنِ ماندگار» را به همراه می‌آورد. او گفت دماها در شمال و غربِ میانه تا حدِ ممکن پایین می‌روند، حتی تا منفی ۳۲ تا منفی ۳۴ درجه سلسیوس. به‌گفته ماو، میانگینِ کمینه دما برای ۴۸ ایالتِ سرزمینِ اصلی در روزهای شنبه، یکشنبه و دوشنبه حوالی منفی ۱۲ تا منفی ۱۱ درجه سلسیوس نوسان می‌کند.

ماو گفت دو دریاچه بزرگ، اری و انتاریو، ممکن است یخ ببندند؛ که دست‌کم از شدتِ برفِ معروفِ ناشی از اثرِ دریاچه کمی می‌کاهد.

زک تیلور، هواشناسِ مرکزِ ملیِ پیش‌بینیِ آب‌وهوایِ خدمات ملی هواشناسی، گفت بیشتر مناطقِ شرقِ رشته‌کوه راکی تحت تاثیر سرمایِ سوزان، برف یا یخ قرار می‌گیرند. او گفت باران یخ‌زدهی خطرناک ممکن است از دشت‌های جنوبی تا میانه جنوب و تا کارولیناها کشیده شود.

او گفت: «با پتانسیلِ انباشتِ یخِ تاثیرگذار روبه‌رو هستیم؛ همان نوع انباشتی که می‌تواند باعث قطعِ برقِ قابل توجه یا گسترده شود یا احتمالاً به درختان آسیبِ جدی وارد کند.»

تیلور گفت اگر یخ نگیریم، ممکن است «یک نوارِ قابل توجهِ دیگر از برفِ سنگین» داشته باشیم. او گفت برای پیش‌بینیِ میزانِ بارش هنوز زود است، اما «انباشت‌هایِ قابل توجهِ برف» می‌تواند «منطقه اوزارکس، دره‌هایِ تنسی و اوهایو، آپالاچیایِ مرکزی، سپس تا مید-اَتلانتیک و شاید بخش‌هایی از شمال‌شرق» را دربر بگیرد.

ماو گفت در ناحیه مید-اَتلانتیکِ اطرافِ پایتخت کشور این احتمال وجود دارد که «در ۱۴ روز آینده دو کولاک پشت‌سر هم رخ دهد».