گزارشی که این ماه از سوی موسسه جهانی مکینزی منتشر شده، از دقیق ترین ارزیابی های جنگ تجاری سال گذشته است و نتیجه آن تقریبا همه پیشبینیهای زمان وضع تعرفه ها را نقض میکند.
تقریبا یک سال از روز ازادی میگذرد؛ روزی که دونالد ترامپ رئیسجمهور امریکا در باغ رز کاخ سفید ایستاد و از «تعرفه های متقابل» علیه بیش از ۵۰ کشور خبر داد.
آگهی
آگهی
اکنون که به عقب نگاه میکنیم، جنگ تعرفه ای تجارت جهانی را از بین نبرد.
این نتیجه گیری خلاف انتظار گزارش موسسه جهانی مککنزی با عنوان «ژئوپلیتیک و هندسه تجارت جهانی» است که این ماه منتشر شده است.
در حالی که نرخ های تعرفه ای امریکا به بالاترین سطح از زمان جنگ جهانی دوم رسیده بود، تجارت جهانی سریع تر از اقتصاد جهان رشد کرد.
هم واردات امریکا و هم صادرات چین به بالاترین سطح تاریخ خود رسید. پویایی تجارت عملا دگرگون شد اما فرو نپاشید.
تیاگو دووسا، یکی از نویسندگان این گزارش، در گفتگو با یورونیوز گفت: «بزرگ ترین تغییر در سال ۲۰۲۵ این بود که امریکا و چین تا چه حد به طور مستقیم با هم دادوستد کردند. هرچند جریان مبادلات میان دو کشور به شکل محسوسی کاهش یافت، این روند پیش از اعمال تعرفه ها آغاز شده بود.»
به گفته مککنزی، مبادلات امریکا و چین حدود ۳۰ درصد کاهش یافت و نزدیک به ۱۳۰ میلیارد دلار (۱۱۲.۳ میلیارد یورو) از صادرات چین به امریکا عملا از بین رفت.
دووسا توضیح داد: «با دور شدن امریکا از تامین کالا از چین، در عمل آسیای جنوب شرقی بزرگ ترین سهم از تقاضای امریکا را به عهده گرفت.»
صادرات کشورهای عضو آسهآن نزدیک به ۱۴ درصد جهش کرد، زیرا ویتنام، تایلند و مالزی زنجیره های تامین منتقل شده از چین را جذب کردند و کالاهای نهایی، به ویژه لوازم الکترونیکی مصرفی را به سمت مصرف کنندگان امریکایی روانه کردند.
در همین حال، هند نقشی محدودتر اما همچنان بسیار مهم بر عهده گرفت. برای مثال، امریکا تامین گوشی های هوشمند از چین را حدود ۴۰ درصد کاهش داد و واردات را ۱۸ میلیارد دلار (۱۵.۵ میلیارد یورو) پایین آورد، اما هند صادرات گوشی هوشمند به امریکا را ۱۵ میلیارد دلار (۱۳ میلیارد یورو) افزایش داد.
با این حال مازاد تجاری کلی چین همچنان به رکورد تازه ای رسید، زیرا شرکت های چینی به چیزی روی آوردند که مککنزی آن را «کارخانه کارخانه ها» مینامد و صادرات قطعات صنعتی و کالاهای سرمایه ای به اقتصادهای نوظهور را به شدت افزایش دادند.
برای حفظ رقابت پذیری و سهم بازار در سایر نقاط، صادرکنندگان چینی متوسط قیمت کالاهای مصرفی خود را نیز ۸ درصد کاهش دادند.
در مورد امریکا، ارقام نشان دهنده شکاف کم سابقه میان وعده های سیاسی و واقعیت آماری است.
دونالد ترامپ رئیسجمهور امریکا در سخنرانی روز ازادی خود گفت: «کسری های مزمن تجاری دیگر صرفا یک مشکل اقتصادی نیستند، بلکه وضعیت اضطراری ملی اند که امنیت و شیوه زندگی ما را تهدید میکنند. به همین دلایل، از فردا ایالات متحده تعرفه های متقابل بر دیگر کشورها اعمال خواهد کرد.»
با این حال، دفتر تحلیل های اقتصادی امریکا کسری کالا و خدمات در کل سال گذشته را ۹۰۱.۵ میلیارد دلار (۷۷۹ میلیارد یورو) اعلام کرد که فقط ۰.۲ درصد کمتر از رقم ۹۰۳.۵ میلیارد دلار (۷۸۰.۵ میلیارد یورو) در سال ۲۰۲۴ بود.
کسری تجاری امریکا با چین به ۲۰۲.۱ میلیارد دلار (۱۷۴.۶ میلیارد یورو) کاهش یافت که کمترین رقم در بیش از دو دهه گذشته است، اما داده های خود وزارت بازرگانی امریکا نشان میدهد این شکاف عمدتا به ویتنام و تایوان منتقل شده و کسری دوجانبه با این دو اقتصاد به رکوردهای تازه ای رسیده است.
جایی که امریکا واقعا دست بالا را داشت حوزه هوش مصنوعی بود.
امریکا حدود نیمی از ظرفیت جدید مراکز داده جهان در سال ۲۰۲۵ را ایجاد کرد و عمدتا محرک تقاضا برای کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی بود.
جهش خیره کننده تجارت مرتبط با هوش مصنوعی
تجارت جهانی در سال ۲۰۲۵ از هوش مصنوعی جهش قابل توجهی گرفت و محموله های مرتبط با این فناوری به بزرگ ترین محرک رشد تبدیل شد.
مککنزی برآورد میکند که صادرات کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی حدود یک سوم رشد کل تجارت را توضیح میدهد و سهم نیمه هادی ها و تجهیزات مراکز داده آن قدر افزایش یافته که اکنون بیش از ۳۵ درصد تجارت جهانی را تشکیل میدهد.
تقاضا برای سخت افزارهای ضروری ساخت و بهره برداری از سامانه های هوش مصنوعی، از جمله تراشه ها، سرورها و تجهیزات شبکه، به شدت افزایش یافت زیرا شرکت های بزرگ فناوری با سرعت و ابعادی بی سابقه در حال سرمایه گذاری برای ایجاد زیرساخت های هوش مصنوعی هستند.
قطب های تولیدی آسیا به ویژه تایوان، کره جنوبی و بخش هایی از جنوب شرق آسیا این کالاها را به بازارهای سراسر جهان فرستادند و جریان به سوی امریکا به طور ویژه پرحجم بود.
بخش زیادی از این تجارت ناشی از هوش مصنوعی میان اقتصادهایی انجام شد که از نظر ژئوپلیتیکی همسو هستند و نشان میدهد این فناوری چگونه در بحبوحه اختلال های تعرفه ای در سایر نقاط، مسیرهای جهانی را از نو ترسیم میکند.
گزارش تاکید میکند رونق سرمایه گذاری در هوش مصنوعی اثری ماندگار بر الگوهای تجاری گذاشته و در زمانی که مسیرهای سنتی میان قدرت های بزرگ در حال کوچک شدن بود، به حفظ شتاب تجارت جهانی کمک کرده است.
دووسا میگوید: «هر سال، تجارت هم از امواج بلندمدت و هم از تکانه های کوتاه مدت تاثیر میگیرد» و اضافه میکند: «رونق هوش مصنوعی موجی بلندمدت است که سالها به بازتعریف تجارت ادامه خواهد داد، در حالی که تعرفه ها تکانه مخرب سال گذشته بودند.»
«فشار مضاعف» بر اتحادیه اروپا
در میان همه بلوک های بزرگ، اتحادیه اروپا هشداردهنده ترین نمونه را پیش چشم میگذارد.
بر اساس این گزارش، این بلوک با «فشار مضاعف» روبه رو است.
از یک سو کسری تجاری اتحادیه اروپا با چین افزایش یافته زیرا واردات بالا رفته و صادرات کاهش یافته است. از سوی دیگر مازاد تجاری آن با ایالات متحده در طول سال گذشته کمتر شده است.
دووسا میگوید: «علاوه بر این، همزمان با کاهش صادرات و افزایش واردات در تجارت با چین، اتحادیه اروپا در بازارهای کلیدی که مقصد اصلی صادرات اروپا هستند وارد رقابت مستقیم با دومین اقتصاد بزرگ جهان شده است. در این زمینه نیز رقابت شدت گرفته است.»
بیشترین ضربه متوجه صنعت خودرو شد. صادرات خودرو اتحادیه اروپا به امریکا ۱۷ درصد و ارسال ها به چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۳۰ درصد کاهش یافت.
همزمان خودروهای برقی چینی به بازار اروپا سرازیر شد و واردات آنها حدود ۵۰ درصد بالا رفت و به بیش از ۸۰۰ هزار دستگاه رسید.
آلمان، قطب خودروسازی اروپا، برای نخستین بار در تاریخ صنعتی خود از چین بیشتر خودرو وارد کرد تا به آن کشور صادر کند.
مککنزی میگوید اگر خریدهای موقت و پیش دستانه دارو را کنار بگذاریم، مازاد تجاری بخش تولیدی اتحادیه اروپا حدود ۴۰ میلیارد دلار (۳۴.۵ میلیارد یورو) کاهش یافته است.
بروکسل به وضوح فشار این فشار مضاعف را احساس کرده و تلاش میکند این آسیب پذیری را برطرف کند.
کمیسیون اروپا در ژانویه دو توافق مهم امضا کرد: یکی با هند که مثلا تعرفه خودرو را ظرف پنج سال از حداکثر ۱۱۰ درصد به ۱۰ درصد کاهش میدهد و دیگری با مرکوسور که در آن نیز موانع تجاری برای خودرو و دارو و شماری دیگر از محصولات را به طور چشمگیری پایین میاورد.
اتحادیه اروپا سه شنبه در جریان سفر اورزولا فون در لاین رئیس کمیسیون اروپا، از توافق جدید تجارت ازاد با استرالیا خبر داد.
این توافق جریان کالا را ازاد میکند اما سهمیه ها برای محصولات کشاورزی حساس اروپا را حفظ میکند.
این توافق ها تلاشی آشکار برای متنوع کردن تجارت اتحادیه اروپا و فاصله گرفتن آن از واشنگتن و پکن است؛ دو شریکی که روی هم حدود یک سوم مبادلات خارجی این بلوک را در اختیار دارند.
تیاگو دووسا به یورونیوز گفت: «حجم کنونی تجارت با بازارهای مرکوسور و هند هنوز محدود است. با این حال این بازارها بسیار سریع رشد میکنند و با محصولات و خدمات اروپا مکمل هستند. برای مثال، هند میخواهد تولید پیشرفته را گسترش دهد و برای این کار به قطعاتی نیاز دارد که اروپا میتواند تامین کند.»
گزارش هشدار میدهد سهم مجموع هند و مرکوسور در تجارت اتحادیه اروپا در حال حاضر کمتر از ۸ درصد است و افزایش این سهم زمان میبرد. این توافق ها بیشتر بیمه نامه های بلندمدت اند تا راه حل های فوری.