یک محوطه صنعتی سابق اکنون میزبان نخستین مرکز دایمی هنر معاصر در ازبکستان است. نمایشگاه افتتاحیه هنرمندان محلی و بینالمللی را گرد هم آورده و همکاری با موزههای بزرگ دامنه فعالیت آن را در خارج گسترش میدهد.
یک انبار قدیمی تراموا و ایستگاه دیزلی که به سال ۱۹۱۲ برمیگردد، به نخستین مرکز دائمی هنر معاصر ازبکستان تبدیل شده است.
آگهی
آگهی
مرکز هنرهای معاصر تاشکند (CCA) که بازطراحی آن را استودیوی مستقر در پاریس «استودیو KO» بر عهده داشته، نمایشگاهها، اجراها، فیلم، پژوهش و آموزش را در پایتخت ازبکستان زیر یک سقف گرد آورده است.
اما اهمیت این مرکز فراتر از ایجاد یک مکان فرهنگی دیگر در تاشکند است. این مرکز هنرمندان ازبکستانی را به جهان هنر معاصر نزدیکتر میکند و همزمان همکاریهایی با نهادهای مهم فرهنگی در اروپا، ایالات متحده و آسیا شکل میدهد.
این مرکز بعدی معاصر به کشوری میافزاید که در جهان هنوز بیش از هر چیز با معماری جاده ابریشم و میراث تاریخی شهرهایی چون سمرقند و بخارا شناخته میشود.
درون مرکز هنرهای معاصر تاشکند
این مجموعه مرمتشده ضمن حفظ هویت صنعتی اولیه، اکنون شامل گالریها، کتابخانه، فضاهای آموزشی، محلهای گردهمایی عمومی، یک فروشگاه مفهومی و یک رستوران است.
نخستین نمایشگاه آن با عنوان «حکمت» که به معنای «خرد» است، ۱۱ اثر از هنرمندان ازبکستانی و بینالمللی را گرد هم آورده؛ آثاری که برخی از آنها به طور خاص برای فضای تاشکند سفارش داده و تولید شدهاند.
در میان آثار بینالمللی، نصب «فرشهای پرنده» (۲۰۱۱) اثر نادیا کعبیلینکه، هنرمند تونسیـاوکراینی ساکن برلین، قرار دارد که از موزه سولومون آر. گوگنهایم نیویورک به تاشکند منتقل شده است.
این چیدمان که الهام خود را از دستفروشان خیابانی ونیز گرفته است؛ فروشندگانی که اجناسشان را روی فرشهایی میگذارند که هر لحظه میتوان جمعشان کرد، ابعاد آن فرشها را به شبکههایی فلزی و معلق در فضا تبدیل میکند. این اثر تصویر رمانتیک فرش پرنده را در برابر تجربههای امروزین جابهجایی، مهاجرت و ناامنی قرار میدهد.
ناری وارد، هنرمند جاماییکاییـآمریکایی، از طریق اشیای روزمره به سراغ حافظه میرود. او در کار خود در تاشکند، از ابزار سنتی نقشزدن روی نان ازبکی استفاده کرده و شیئی آشنا و خانگی را در بستری تازه و هنری قرار داده است.
شوخرخ رحیموف، هنرمند ازبک و سفالگر نسل هفتم، پیوندی دیگر میان امر معاصر و میراثی را جستوجو میکند.
چیدمان سایتاسپسیفیک او با عنوان «رنگ سکوت، در جستوجوی حقیقت» (۲۰۲۶)، از فرمهای سفالی و هفت رنگ الهامگرفته از آموزههای نجمدین کبرا، عارف و عالم صوفی آسیای مرکزی، بهره میبرد.
رحیموف گفت: «این صحنه بسیار خوبی است که میتوانم آثارم را به مخاطبان جهانی نشان دهم» و در عین حال به فرصت همکاری با هنرمندان دیگر کشورها نیز اشاره کرد.
در این نمایشگاه همچنین آثاری به چشم میخورد که این نهاد تازه را به تاریخ هنر مدرن منطقه پیوند میدهد؛ از جمله اثر «بیعنوان» (۱۹۸۱) ولادیمیر پان از مجموعه موزه دولتی هنر قرهقالپاقستان که بیشتر با نام موزه ساویتسکی شناخته میشود.
پیوند تاشکند با دنیای هنر بینالمللی
از جمله حاضران در مراسم گشایش، مریت وسترمن، مدیر و مدیرعامل موزه و بنیاد سولومون آر. گوگنهایم بود.
او گفت: «هر شهر جدی در عرصه هنر در جهان، هم هنر تاریخی و میراث فرهنگی دارد و هم به شکلی پررنگ میزبان تازهترین هنر، یعنی هنر زمانه خود ما است.»
شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان، پیش از گشایش عمومی از این مرکز بازدید کرد و توسعه فرهنگ معاصر را بخشی از سیاست فرهنگی گستردهتر کشور توصیف کرد.
او گفت: «طبیعی است که ما میراث عظیم و گنجینههای فرهنگی خود را ترویج کنیم، اما ترویج تاریخ معاصرمان نیز هم مسئولیت ما است و هم وظیفه ما.»
بنیاد توسعه هنر و فرهنگ، که بانی این پروژه است، میگوید یکی از اولویتهایش فراهم کردن دسترسی گستردهتر هنرمندان ازبکستان به شبکههای بینالمللی است.
عزیزبک مننوپوف، معاون مدیر، گفت: «هدف از ایجاد مرکز این است که پلتفرمی فراهم کند تا هنرمندان جوان و جامعه گسترده خلاق ازبکستان بتوانند آثار خود را به نمایش بگذارند، پژوهش انجام دهند، ایدهها را رد و بدل کنند و در برنامههایی از فیلم تا کارگاه شرکت کنند.»
فراتر از گالری
برنامه افتتاحیه شامل کارگاهها، شعرخوانیها، نمایش فیلم، نشستها و اجراهای زنده بود و در کنار آنها موسیقی ششمقام، سنت موسیقایی کلاسیک مرتبط با آسیای مرکزی، نیز اجرا شد.
وسترمن این مرکز را «فضایی زنده» توصیف کرد؛ جایی که بازدیدکنندگان نه فقط میتوانند آثار هنری را ببینند، بلکه شیوه خلق آنها را بیاموزند، اجراها را تماشا کنند و با هنرمندان در تعامل باشند.
سعیده میرضیایوا، رئیس دفتر ریاستجمهوری ازبکستان، در مراسم افتتاح گفت: «به باور من، آنچه امروز در اینجا افتتاح میکنیم نشان میدهد تلاش جمعی و تعهد واقعی به فرهنگ به عنوان یک منفعت عمومی تا کجا میتواند پیش برود.»
فراتر از نمایشگاه «حکمت»، این مرکز برنامهای سالانه از نمایشگاهها، پروژههای پژوهشی، اقامتهای هنری، نمایش فیلم و اجرا را در دست دارد که همراه با همکاری با موزهها و نهادهای فرهنگی در خارج از کشور پیش خواهد رفت.