اسناد تازهمنتشرشده دادگاه نشان میدهد شرکت Anthropic به طور مخفیانه کتابها را خرید، نابود و اسکن کرده تا چتبات هوش مصنوعی خود، کلود، را آموزش دهد.
این ماجرا شبیه یکی از داستانهای ری بردبری است که به واقعیت تبدیل شده است.
آگهی
آگهی
در جایی از انبوه انبارهای سراسر آمریکا، ماشینها عطف کتابها را مثل برشهای سوسیس میبریدند. اسکنرها بعد، محتوا را یکجا پردازش میکردند. در چند هزارم ثانیه، اثری که شاید تولیدش سالها زمان میبرد، به دنیای دیجیتال بارگذاری میشد و بعد برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی به کار میرفت تا صدای و ساختار زبانهای ما را بازسازی کنند.
از آن پس، کاغذ به زباله تبدیل میشد؛ زبالهای که برای خمیر شدن و استفاده دوباره در محصولاتی مثل دستمال توالت و جعبههای مقوایی به کارخانههای بازیافت فرستاده میشد.
نام این پروژه هم یادآور یک عملیات مخفیانه بود و هم اسنادی که حقههای مالی را افشا میکنند؛ «طرح پاناما» برنامه محرمانه آنتروپیک برای «اسکن مخرب همه کتابهای جهان» بود؛ موضوعی که یک سند برنامهریزی داخلیِ منتشرشده در پروندههای حقوقی اواخر ژوئیه برملا کرد.
در این سند آمده است: «نمیخواهیم کسی بداند روی چنین پروژهای کار میکنیم.»
افشای تلاشهای پنهانی آنتروپیک – که نخستین بار روزنامه واشنگتن پست (منبع به زبان انگلیسی) آن را گزارش کرد – سایه دیگری بر رقابت تسلیحاتی هوش مصنوعی انداخته است.
این ماجرا همچنین یکی از شفافترین تصویرها تا امروز از نحوه نگاه یکی از بزرگترین شرکتهای هوش مصنوعی جهان به کار نویسندگان، هنرمندان، عکاسان و دیگر خالقان ارائه کرده است.
طرح پاناما چگونه خوراک کارخانه خمیرکاغذ شد
بر اساس اسناد جدید، طرح پاناما اوایل سال ۲۰۲۴ آغاز شد؛ زمانی که مدیران آنتروپیک در جستوجوی کتابهایی قدیمیتر از نسخههای موجود آنلاین بودند تا به چتبات هوش مصنوعی این شرکت، کلود، «نحوه خوب نوشتن» را یاد بدهند و به جای تقلید از «زبان اینترنتی بیکیفیت» از آنها استفاده کنند.
این استارتاپ هر بار دهها هزار نسخه کتاب از چندین فروشنده، از جمله Better World Books و شرکت بریتانیایی World of Books، خریداری کرد.
سپس کار سنگین اسکن و نابود کردن کتابها را به یک پیمانکار برونسپاری کرد؛ شرکتی که با استفاده از دستگاه هیدرولیکی، عطف کتابها را قطع و صفحهها را یکییکی جدا میکرد تا بتوان آنها را سریع با تجهیزات تصویربرداری صنعتی کپی و بارگذاری کرد.
به گفته یکی از پیمانکارانی که در نهایت با آنتروپیک همکاری کرد، این شرکت به دنبال «ارائهدهنده باتجربه خدمات اسکن اسناد بود تا طی شش ماه بین ۵۰۰ هزار تا دو میلیون کتاب را دیجیتال کند».
چرا کتابها، نه اینترنت؟
اسناد برنامهریزی داخلی نشان میدهد مدیران آنتروپیک معتقد بودند این ابتکار به ارتباطات باکیفیتتر منجر میشود و به مشکل فروپاشی مدلهای هوش مصنوعی رسیدگی میکند؛ نوعی زوال که زمانی رخ میدهد که هوش مصنوعی روی متنی آموزش میبیند که با خروجی خودش آلوده شده است.
برخلاف بخش بزرگی از وب مدرن، کتابها حجم عظیمی از متون نوشتهشده توسط انسان و ویراسته حرفهای را در اختیار میگذارند؛ ادبیاتی که هنوز از آلودگی محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی در امان مانده است.
مسئله برای شرکتهای هوش مصنوعی این بود که چگونه به این منابع دست پیدا کنند. اما اسناد دادگاه نشان میدهد مدیران آنتروپیک شاید تصور میکردند میتوانند بیهزینه از کنار قانون عبور کنند و حتی اگر چنین هم نباشد، هدف وسیله را توجیه میکند.
بر اساس یکی از این دادخواستها، بن من، همبنیانگذار آنتروپیک، در ژوئن ۲۰۲۱ انبوهی محتوای دارای حق نشر را از یک «کتابخانه سایه» به نام LibGen دریافت کرده است. در این پرونده حتی تصویری از مرورگر او ضمیمه شده که هنگام دانلود کتابهای قاچاق گرفته شده است.
سال بعد، من پیوندی به وبسایت Pirate Library Mirror – فهرست کامل کتابهای بهطور غیرقانونی گردآوریشده – را با دیگر کارکنان آنتروپیک به اشتراک گذاشت و نوشت: «در بهترین زمان ممکن!!!»
تصفیهحساب حقوقی
جزئیات طرح پاناما تنها از طریق هزاران صفحه سند دادگاهی که در پرونده حقوق نشرِ گروهی از نویسندگان – که مدعی بودند آنتروپیک بهطور غیرقانونی از آثارشان برای آموزش کلود استفاده کرده – از حالت محرمانه خارج شد، علنی شد.
در سال ۲۰۲۴، گروهی از نویسندگان به رهبری رماننویس آندریا بارتز و نویسندگان غیرداستانی چارلز گربر و کرک والاس جانسون، علیه آنتروپیک شکایت جمعی مطرح کردند و مدعی شدند این شرکت با استفاده از کتابهای قاچاق برای آموزش مدل هوش مصنوعی خود، قانون کپیرایت را نقض کرده است.
ماه گذشته آنتروپیک – که ارزش فعلی آن ۹۶۵ میلیارد دلار آمریکا (۸۷۵ میلیارد یورو) برآورد میشود – با پرداخت ۱.۵ میلیارد دلار (حدود ۱.۳ میلیارد یورو) برای تسویه این پرونده موافقت کرد؛ مبلغی که حدود ۵۰۰ هزار اثر مشمول را پوشش میدهد.
جاستین نلسون، وکیل اصلی این نویسندگان، گفت: «این بزرگترین وصول خسارت حقوق نشر در تاریخ است که تاکنون ثبت شده.»
این پرونده نخستین مورد از موج شکایتهای علیه شرکتهای هوش مصنوعی است که به توافق ختم میشود.
شرکتهای متا، اوپناِیآی، گوگل و مایکروسافت نیز با شکایتهای حقوق نشر از سوی نویسندگانی مواجهاند که اتهاماتی مشابه درباره سرقت آثار مطرح کردهاند. چند نویسندهای که از پیوستن به توافق جمعی خودداری کردند، پروندههای جداگانهای علیه آنتروپیک در جریان دارند.
این حکم چه معنایی دارد
در حالی که سایر پروندهها مسیر خود را در دادگاهها طی میکنند، توافق هفته گذشته شاید تنها فصل اول از نبرد حقوقی بسیار طولانیتری باشد.
در رای اولیه سال گذشته، قاضی حکم داد استفاده این شرکت از کتابهایی که بهطور قانونی خریداری شدهاند، بر اساس قانون آمریکا مصداق استفاده منصفانه است.
با این حال، این رای بین کتابهایی که شرکت آنها را خریده و اسکن کرده و میلیونها کتابی که پیشتر بهطور قاچاق به دست آورده بود، تفاوت قائل شد.
آپارنا سریدار، معاون مشاور حقوقی آنتروپیک، در بیانیهای به واشنگتن پست گفت: «رای تاریخی دادگاه در ژوئن ۲۰۲۵ همچنان به قوت خود باقی است. موضوعی که دربارهاش به توافق رسیدیم، نحوه به دست آوردن بخشی از این مواد بود، نه اینکه آیا میتوانستیم از آنها برای توسعه [هوش مصنوعی] استفاده کنیم یا نه.»
با این حال، برای برخی این اسناد از محرمانه خارجشده شاید حکم ماندگارتری صادر کرده باشد؛ توهم اندکی را که شاید هنوز باقی مانده بود درباره اینکه بزرگترین شرکتهای فناوری جهان ارزش فرهنگی را میفهمند، از میان برده است؛ چه برسد به اینکه برای حرمت آفرینش انسانی ارزشی قائل باشند.