باستانشناسان در جریان کاوشها در غار هوهل فِلس دو پیکره پرنده تراشیدهشده از عاج ماموت کشف کردهاند. این اشیای کوچک نشان میدهد انسانها حدود ۴۰ هزار سال پیش نیز حس چشمگیری برای هنر داشتهاند.
این دو پیکره که یک تیم از دانشگاه توبینگن آنها را در لایههای زیرین غار کشف کرده، به احتمال زیاد ساختهی انسانهای متعلق به فرهنگ اورینیاسی است که در دورهی پارینهسنگی جدید در این منطقه زندگی میکردند.
آگهی
آگهی
پیکرهای که بهتر حفظ شده، پرندهای را در حالتی آرام نشان میدهد، احتمالاً هنگام خوابیدن روی تخمها. پیکرهی دیگر پرندهای را با بالهای گشوده به تصویر میکشد، هرچند بال چپ آن شکسته است. باستانشناسان این دو پیکره را در فاصلهای حدود یکونیم متر از یکدیگر پیدا کردند.
مجسمههای مینیاتوری از عاج ماموت
هر دو مجسمه آنقدر کوچکاند که روی ناخن انگشت جا میگیرند و فقط ۱٫۳ و ۰٫۷ گرم وزن دارند. یکی از آنها، پرندهای با بالهای گشوده و طول فقط دو سانتیمتر، در حال حاضر کوچکترین اثر هنری شناختهشده از عصر یخبندان است که تاکنون در این منطقه کشف شده است.
نیکلاس کونارد، باستانشناس دانشگاه توبینگن و سرپرست حفاریها، در بیانیهای میگوید: «در اینجا از عاج ماموت فقط برای ساختن شکلی ساده از بدن پرنده استفاده نشده است.» او اضافه میکند: «مشاهدات دقیق از طبیعت در قالب پیکرههایی بازآفرینی شده که جزئیاتشان حتی امکان بررسی این را میدهد که کدام گونهی پرنده به تصویر کشیده شده و مشغول چه کاری است.»
پرندهی آرام که کشیده و به صورت تخت به تصویر درآمده، ممکن است هنگام خوابیدن روی تخمها یا نشستن بر لانهای پر از تخم نشان داده شده باشد. پیکرهی دوم با بالهای گشوده و گردن کشیده میتواند پرندهای را در حال نمایش جفتگیری، برخاستن یا فرود آمدن روی آب نشان دهد.
شنههون یا آوِرهون؟
باستانشناسان هنوز در مورد گونهی دقیق پرنده و رفتارهایی که به تصویر کشیده شده به طور کامل مطمئن نیستند. یکی از احتمالات این است که این پیکرهها شنههون را نشان میدهند؛ پرندهای سردزی که استخوانهای آن بارها در محوطههای پیشاتاریخی این منطقه پیدا شده است.
با این حال ممکن است این پیکرهها پرندگانی بزرگتر و شبیه قرقاول را به تصویر کشیده باشند؛ از جمله آوِرهون، گونهای جنگلزی که به ظاهر چشمگیر و آیینهای مفصل جفتگیریاش معروف است. جزئیات این کَندهکاریها امکان مقایسهی شکل بدن، حالت ایستادن و نحوهی نمایش پرها را فراهم میکند اما اندازهی بسیار کوچک و اجرای ساده و نمادین پیکرهها تعیین دقیق گونه را دشوار کرده است.
آنچه قطعی است اینکه هر دو گونهی پرنده در دوران یخبندان در اروپا زندگی میکردند.
غار هوله فِلس (که اغلب هولر فِلس هم نامیده میشود) در دورهی اورینیاسی، حدود ۴۳ تا ۲۸ هزار سال پیش، محل سکونت انسانهای خردمند اولیه بود؛ دورانی پس از آنکه نئاندرتالها از اروپا ناپدید شده بودند.
در این دوره، انسانها شاهد شکوفایی چشمگیری در فرهنگ و هنر بودند و برخی از کهنترین سازهای موسیقی، زیورآلات و آثار هنری پیکرهوار شناختهشده را آفریدند. از مشهورترین یافتههای این غار «ونوس هوله فِلس» است؛ پیکرهی زنانهای از عاج که حدود ۴۱ هزار سال قدمت دارد و با برجستهسازی سینهها و باسن، بهعنوان یکی از قدیمیترین نمونههای هنر پیکرهوار در اروپا شناخته میشود.
هوله فِلس یکی از شش غار در کوهستان شِوابیَن آلب است که بهعنوان بخشی از میراث جهانی یونسکو تحت حفاظت ویژه قرار دارند. این منطقه یکی از مهمترین چشماندازهای باستانشناسی برای مطالعهی آغازهای هنر انسانی در اروپا به شمار میرود.
از آغاز حفاریهای باستانشناسی در دههی ۱۸۶۰، در این غار شمار زیادی یافته کشف شده که بین ۳۳ تا ۴۳ هزار سال قدمت دارند؛ از جمله چند نمونه از قدیمیترین سازهای موسیقی شناختهشده.
این پیکرهها تا ۴ آوریل ۲۰۲۷ در موزهی تاریخ پیش از تاریخ و هنر عصر یخبندان در شهر بلابویرن به نمایش گذاشته میشوند.