اکران فیلم «ادیسه» نولان موج بزرگی از علاقه به خواندن منظومه باستانی هومر و یادگیری زبان یونانی ایجاد کرده است، هرچند برخی سنتگرایان از این اقتباس سینمایی چندان راضی نیستند.
فیلم اودیسه کریستوفر نولان به تسلط خود بر گیشه جهانی ادامه میدهد و تنها دو هفته پس از اکران در سینماها بیش از ۶۵۰ میلیون دلار در سراسر جهان فروخته است. این غول سینمایی همین حالا هم پرفروشترین فیلم لایو اکشن سال به شمار میرود و در مسیر عبور از مرز وسوسهانگیز یک میلیارد دلار است.
آگهی
آگهی
قابل توجهتر این که فقط مردم را راهی سالنهای سینما نکرده است...
از زمان اکران، این فیلم باعث شده بسیاری دوباره به سراغ آثار کلاسیک بروند و منظومه باستانی هومر را بخوانند. گزارش شده که فروش این کتاب در بریتانیا در سال جاری نسبت به ۲۰۲۵ هفتاد درصد افزایش یافته است؛ ساعات شنیدن روزانه «اودیسه» در فرانسه در اواسط ژوئیه در اسپاتیفای نسبت به ماه قبل بیش از ۷۵۲ درصد بالا رفته است؛ و بر اساس دادههای سرکانا بوکاسکن، فروش کتاب در آمریکا از ابتدای سال ۷۶ درصد رشد کرده است.
فراتر از عادتهای مطالعه، اکران فیلم نولان باعث اوج گرفتن علاقه به یادگیری زبان یونانی هم شده است.
بر اساس گوگل ترندز (به نقل از پریپلی و روزنامه تایمز (منبع به زبان انگلیسی)) جستوجوی عبارت «learn Greek» جهش داشته و در دوهفته اخیر ۵ هزار درصد افزایش یافته است.
مدلین اینوس، کارشناس روندهای زبانی در پریپلی، گفت: «اودیسه هومر به زبان یونانی باستان سروده شده که تفاوت زیادی با زبان امروز یونان دارد. یونانی باستان این فرصت را میدهد که ارتباط نزدیکتری با متن اصلی هومر و دنیای کلاسیک برقرار شود، در حالی که یونانی مدرن میتواند به مردم کمک کند با فرهنگ معاصر یونان پیوند بزنند و با سخنگویان امروز گفتوگو کنند.»
اینوس افزود: «فرقی نمیکند کسی کنجکاو زبان هومر باشد یا یونانی امروز، همین جرقه اولیه میتواند به درک عمیقتر میراث زبانی و فرهنگی یونان منجر شود.»
در حالی که این فیلم در سینماها خبرساز شده و فروش کتاب و علاقه به میراث فرهنگی غنی یونان را بالا برده است، برخی اصالتگرایان از برداشت نولان از متن اصلی ناراضی ماندهاند، بهویژه به خاطر استفاده از زبان معاصر انگلیسی.
خیلیها این موضوع را به حساب آزادی عمل هنری گذاشته و اقتباس نولان را تحسین کردهاند، اما چهرههایی چون امیلی ویلسون، کلاسیکپژوه بریتانیایی-آمریکایی که ترجمه سال ۲۰۱۷ او از منظومه هومر نخستین برگردان منظومهای این اثر به انگلیسی از سوی یک زن بود، لب به انتقاد گشودهاند.
ویلسون در مقالهای برای لندن ریویو آو بوکس (منبع به زبان انگلیسی) مینویسد: «امید داشتم نزدیکی نولان به این مضامین هومری او را به اوج خلاقیت تازهای برساند و کمک کند شخصیتهای باورپذیرتری بیافریند. اما «اودیسه» همان ترکیب همیشگی عظمتطلبی و سطحینگری او را دارد... چشمانداز فیلم بیش از حد آشفته است و شخصیتهایش آن قدر پرداختنشدهاند که نتواند آنچه را نیمهکاره در حوزه ایدههای بزرگ وعده میدهد محقق کند، هرچند در نمایش انفجارهای بزرگ و غولهای عظیمالجثه بسیار موفق است.»
او میافزاید: «اودیسه نولان از بسیاری از عناصری که این منظومه را بزرگ میکند خالی است. درباره زمان، حافظه، تاریخ، جنگ یا نسبت میان بازگشت پیروزمندانه یک جنگجو و زندگی خانواده، دشمنان، همرزمان، دوستان و همسایگانش حرف قانعکنندهای برای گفتن ندارد.»
«از عمق روانشناختی، عاطفی، سیاسی و اخلاقی بیبهره است. ساختار رواییاش متکی به ترفند است. فیلمنامه افتضاح است. هیچ یک از شخصیتها انگیزهای باورپذیر برای اعمال یا گفتههای خود ندارند. هیچ صحنه جنسیای در کار نیست و همه غذاها هم وحشتناک به نظر میرسند.»
ویلسون همچنین گفت که «اگر کوچکترین نقشی در نوشتن این فیلمنامه داشتم از شرم سرم را بالا نمیآوردم» اما پذیرفت که این فیلم از نظر آگاهی فرهنگی نسبت به ادبیات یونان باستان و همچنین خود سینما تاثیر قابل توجهی داشته است.
او به روزنامه تایمز (منبع به زبان انگلیسی) گفت که «اکران اودیسه همچنان رویدادی است که باید آن را جشن گرفت» و این فیلم «مخاطبان را دوباره به سالنهای سینما برمیگرداند».
او افزود: «نولان تمام تلاشش را میکند تا عموم مردم را دوباره به خواندن کتاب عادت دهد و من سپاسگزارم.»
در نقد بخش فرهنگ یورونیوز از اودیسه نوشتیم: «در این پروژه غولآسای نولان و در نحوه فاصله گرفتن او از جهان هومری، نکات زیادی برای ستایش وجود دارد؛ او ترجیح میدهد روایتی ارائه کند که در آن جهانهای فراطبیعی به حاشیه رانده میشوند تا جا برای خوانشی مدرنیستی از روان اودیسئوس باز شود.»
با این حال مشکلات تدوین، ریتم ناهماهنگ و فقدان حس شوخی یا احساس از نقاط ضعف فیلم بودند. همچنین افزودیم: «چیزی کم است؛ نه مهارت فیلمسازی و نه جاهطلبی، بلکه لحظهای برای نفس کشیدن و احساس کردن در میانه سفری که گاه بیش از حد شبیه یک سفر وظیفهمندانه از α به β به γ به هادس و بازگشت از آن است.»
نقد کامل را اینجا بخوانید و ببینید اودیسه در ردهبندی ما از فیلمهای نولان و در فهرست بهترین فیلمهای ۲۰۲۶ تا امروز در چه جایگاهی قرار گرفته است.