«گاودی– میرو– گومیس: بازخوانی» نگاهی معاصر و جذاب به سه نابغه کاتالان است که با تلفیق آثار تاریخی و نوآوری دیجیتال، زبان خلاق مشترک آنها را واکاوی میکند.
اگر از بیشتر مردم بخواهید بزرگترین چهرههای فرهنگی کاتالونیا را نام ببرند، احتمال زیاد نخستین نامهایی که شنیده میشود آنتونی گائودی و خوان میرو است. بسیار کمتر کسی نام خوآکیم گومیس را میبرد. با این حال بدون دوربین او، شاید درک جهان از معماری گائودی کاملا متفاوت شکل میگرفت.
آگهی
آگهی
در زمانی که آثار این معمار رادیکال حتی بخشی از محافل هنری خود بارسلون آنها را بهجای دیدگاهی پیشرو، صرفا نامتعارف و عجیب میدانستند، گومیس اهمیت این آثار را درک کرد.
گومیس که عکاس، مدرنیست و از دوستان نزدیک میرو بود، فرمها، بافتها و جزئیات شگفتانگیز آثار گائودی را ثبت کرد. او با این کار فقط بناهای این معمار را حفظ نکرد؛ بلکه در شکلگیری شیوهای که نسلهای بعدی چشمانداز گائودی را میبینند، تفسیر میکنند و ارج میگذارند، نقش داشته است.
همین پیوند کمتر دیدهشده میان معمار، هنرمند و عکاس در مرکز گائودی–میرو–گومیس: بازخوانی قرار دارد؛ نسخهای بازآفرینیشده از نمایشگاهی پیشین بنیاد خوان میرو که به بررسی ارتباط میان معماری گائودی، هنر میرو و عکاسی خوآکیم گومیس میپردازد.
این نسخه تازه که بهگونهای نمادین در سرتاسر طبقه سومِ بهتازگی مرمتشدهِ خانه گائودی، کاسا باتیو_،_ برپا شده، گفتوگوی میان این سه چهره خلاق را با نصبهای دیجیتال غوطهورکننده، هوش مصنوعی و فناوری سهبعدی که با همکاری بنیاد خوان میرو و استودیوی خلاق Tomorrow Bureau توسعه یافته، گسترش میدهد.
این آثار خیرهکننده با استفاده از هوش مصنوعی، فوتوگرامتری با وضوح بالا و اسکن سهبعدی، جزئیاتی را آشکار میکنند که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند. در یک بخش، رد ابزار و فرسایش روی مجسمههای میرو که برای نخستین بار به این شیوه اسکن شدهاند، به نمایش درآمده و در بخش دیگر، بازپرداخت آرشیو گومیس از راه بازتفسیر مولد قرار دارد.
Euronews Culture در گفتوگویی با ژوآنا ساگورو، همکیوریتور این نمایشگاه و مدیر هنری Casa Batlló Contemporary، درباره بازکشف میراث نادیدهگرفتهشده گومیس، این که فناوری چگونه شیوه تجربه هنر را تغییر میدهد، و این که چرا ایدههای رادیکال گائودی و میرو همچنان الهامبخش هنرمندان امروز است، صحبت کرده است.
Euronews Culture: میتوانید ما را به ابتدای شکلگیری این نمایشگاه برگردانید؟ ایده کنار هم آوردن گائودی، میرو و گومیس چطور مطرح شد؟
ژوآنا ساگورو: همه چیز از یک گفتوگو شروع شد. ما تازه داشتیم برنامهریزی برای نخستین سال نمایشگاهها در اینجا، در طبقه دوم کاسا باتیو، را آغاز میکردیم، بنابراین به بنیاد خوان میرو رفتیم و با آنها صحبت کردیم. فقط سعی میکردیم فکر کنیم که چه کاری میتوانیم با هم انجام دهیم، تاثیر کاسا باتیو بر آثار میرو چیست.
آنها گفتند: «ما دقیقا درباره همین موضوع یک نمایشگاه برگزار کردهایم.» عنوان نمایشگاه اصلی میرو، گومیس، گائودی بود و تمرکز زیادی بر عکسهای گومیس داشت که کار میرو را ثبت میکرد و سپس در گفتوگو با معماری گائودی قرار میگرفت. برای من خیلی هیجانانگیز بود، چون میشد یک ارتباط مستقیم میان کار گائودی، بهویژه این بنا، و آثار میرو دید.
به نظرم وقتی میرو از نقاشی فاصله گرفت و شروع کرد به نگاه کردن به عناصر سهبعدی، این آثار گائودی بود که به آنها رجوع کرد؛ او به شکلهای الهامگرفته از طبیعت در کار گائودی نگاه کرد تا مجسمهها و برنزهها را خلق کند. او همچنین مجموعهای از چاپهای دستی (اچینگ) را با عنوان گائودی انجام داد.
اما هیجانانگیزترین نکته برای من این بود که پیش از آن چیز زیادی درباره خوآکیم گومیس نمیدانستم. بعد شروع کردم به دیدن عکسها و فهمیدن این که کار او در ثبت کاسا باتیو و همچنین آثار گائودی در سراسر بارسلون چقدر مهم بوده است.
بخش مهمی از این نمایشگاه گفتوگو میان آثار اصلی و نصبهای دیجیتال تازه است. میتوانید توضیح دهید این آثار دیجیتال چگونه خلق شدهاند و چه چیزی به شیوه تجربه این آثار توسط بازدیدکنندگان اضافه میکنند؟
ساگورو: فکر میکنم شاید رادیکالترین کاری که در این نمایشگاه نسبت به نسخه اصلی انجام دادهایم این است که به Tomorrow Bureau فقط سفارش ساخت قطعات دیجیتال را ندادیم، بلکه طراحی صحنه و فضاهای صوتی را که در سراسر نمایشگاه حضور دارند هم به آنها سپردیم تا محیطی بسازند که در آن بتوانیم این ارتباط را به شیوهای متفاوت درک و کشف کنیم.
در نتیجه اچینگها از میرو را داریم، مجسمههای برنزی را داریم، و در کنار آنها اسکنهای با وضوح بالایی قرار گرفته که از نسخههای اصلی آثار میرو تهیه شده و سپس فروگشایی شدهاند؛ در اینجا به این اشیا درست مانند یک باستانشناس نگاه میشود و با استفاده از تازهترین فناوریهایی که امروز در اختیار داریم میتوانیم این اشیا را به گونهای متفاوت ببینیم.
همین روند درباره عکسها هم اتفاق میافتد؛ آرشیوی از عکسهایی را که عمدتا در دهه ۱۹۴۰ گرفته شدهاند برمیداریم و سپس با استفاده از هوش مصنوعی یک پایگاه داده زنده خلق میکنیم تا قطعه دیجیتال دیگری بسازیم که این دانش را با تکنیکهایی که در سال ۲۰۲۶ در اختیار داریم یک گام جلوتر ببرد.
Tomorrow Bureau در حال فروکاوی و خلق آثار دیجیتال است و میتواند از محدودیتهایی که مرمت، بهدرستی، بر این اشیا تحمیل میکند یا محدودیتهایی که مثلا جاذبه، به دلیل سنگینی این قطعات، ایجاد میکند، فراتر برود.
در مورد اثر دیجیتال، آزادی زیادی وجود دارد؛ میتوان آنها را چرخاند و با دقتی خیرهکننده وارد جزئیات شد. کار دیجیتال و فیزیکی در تعادلی کنار هم قرار میگیرند و فکر میکنم، و امیدوارم، این همان چیزی باشد که توانستهایم در این نمایشگاه به دست بیاوریم.
ما همچنین یک کاروسل از آثار گومیس ساختهایم؛ در این کاروسل کل آرشیوی را که توانستیم دیجیتالی کنیم، قرار دادهایم؛ آرشیوی که حتی در نمایشگاه اصلی هم بهخوبی در دسترس نبود، زیرا دنیای دیجیتال امکانهای بسیار بیشتری و انعطافپذیری بالاتری به ما میدهد.
هر دو، گائودی و میرو، به خاطر عبور از مرزها و آزمودن ایدههای تازه شناخته میشوند. اگر امروز زنده بودند، فکر میکنید فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و هنر دیجیتال را بهعنوان بخشی از همان فرایند خلاق میپذیرفتند؟
ساگورو: نمیتوانم مطمئن باشم، اما به نظرم نکته حتی جالبتر این است که هنرمندان معاصر و زنده امروز چشمانداز گائودی را پذیرفتهاند.
گائودی همچنان برای زمانه ما معنا دارد و به نظرم میرو هم همینطور. کنجکاوی، آمادگی برای تجربهگری و آن ذهنیت رادیکال و آیندهنگر هنوز هم الهامبخش هنرمندان معاصر است و تکنیکهایی که گومیس و میرو به کار میبردند تا امروز هم اهمیت دارند. دید هنری آنها و چشمانداز گائودی امروز حتی بیشتر از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
کسی جایی گومیس را «خالق فوتوشاپ» نامیده بود. بسیاری از تکنیکهایی که او بهعنوان عکاس استفاده میکرد تقریبا نوعی کلاژ است؛ نوعی دستکاری و تنظیم دیجیتال پیش از آن که چنین فناوریای وجود داشته باشد. بنابراین با هنرمندانی طرف هستیم که در دل کاری که انجام میدادند، تجربهگرا و رادیکال بودند و فکر میکنم همین روحیه است که باید ادامه پیدا کند.
دوست دارم تصور کنم که آنها هم فرصتها و فناوریهای تازه را میپذیرفتند، بیآن که شیء، مهارتِ دست، کارِ هنرمندان و آن چه این ابزارها امکانش را فراهم میکنند فراموش شود؛ از جمله قابلیت بازتولید کار، همان طور که من انجام دادهام، در مقیاسهای بزرگتر و در گسترهای وسیعتر.
برای بازدیدکنندگانی که ممکن است با هنر مدرن آشنا نباشند، آثار میرو در نگاه اول گاهی بسیار ساده یا حتی کودکانه به نظر میرسد. چه اندازه از این سادگی ظاهری در واقع حاصل فکر و تجربهگری دقیق است؟
ساگورو: فکر میکنم در سادگی زیبایی وجود دارد و در آثار هر سه هنرمند، نوعی شوق کودکانه دیده میشود؛ شوق خلق کردن، کاوش کردن.
در همین ساختمان میتوانم عناصر بازیگوشانه بسیاری را نشانتان بدهم؛ از دستگیرههای در که شبیه قارچ طراحی شدهاند گرفته تا جزئیات دیگر. میرو، گائودی و گومیس شیفته طبیعت بودند و به راهحلهای بسیار سادهای نگاه میکردند که شاید ساده به نظر برسند، اما بسیار ظریف و خیرهکنندهاند؛ چیزی که ممکن است کودکانه به نظر آید در واقع بسیار ظریف، کارآمد و بازیگوش است.
و نباید هرگز آن جنبه را فراموش کنیم.
در نهایت، وقتی بازدیدکنندگان نمایشگاه را ترک میکنند، دوست دارید چه چیزی با خود همراه ببرند؟ پیام یا پیوندی که امیدوارید پس از تجربه آثار این سه هنرمند در ذهنشان بماند چیست؟
ساگورو: دوست دارم مردم کار گومیس و نقشی را که در شناخته شدن بینالمللی گائودی داشته، کشف کنند.
و همچنین میخواهم رشتهای را که همه این هنرمندان را به هم وصل میکند درک کنند؛ یعنی کنجکاوی نسبت به زندگی و طبیعت، عشق به جهان طبیعی و عشقی ویژه به کاتالونیا.
این نمایشگاه لایهها و عناصر متفاوتی دارد. اگر بخواهید عمیقتر وارد زندگینامههای آنها شوید، بخشی برای این کار در نظر گرفته شده است. اگر بخواهید بیشتر به کار گومیس بپردازید، چنین امکانی وجود دارد.
میتوانید صرفا آن را تجربه کنید و پیوند میان هر سه نفر را احساس کنید.
گائودی–میرو–گومیس: بازخوانی تا ژانویه ۲۰۲۷ در کاسا باتیوِ بارسلون ادامه دارد.