غاری پیشاتاریخی که نزدیک فریدیس در شمال اسرائیل کشف شده، پنجرهای کمنظیر به دورهای کمتر شناختهشده از تکامل انسان گشوده است. این محوطه که صدها هزار سال بسته بوده، ابزار سنگی، بقایای جانوری و نشانههای سکونت طولانی را حفظ کرده است.
باستانشناسی به ندرت با مکانی روبهرو میشود که در طول صدها هزار سال تقریبا از دگرگونیهای طبیعی و انسانی دور مانده باشد.
آگهی
آگهی
این همان چیزی است که اکنون در غاری در حوالی فریدیس، نزدیک تقاطع زخرون یعقوب رخ داده است؛ جایی که پژوهشگرانی از اداره آثار باستانی اسرائیل و دانشگاه حیفا در آن مشغول کاوش محوطهای با قدمتی میان ۴۰۰ هزار تا ۲۵۰ هزار سال پیش هستند.
این کاوشها به سرپرستی (منبع به زبان اسپانیایی) باستانشناس کوبی وردی و امیت گابای و با همراهی پروفسور ران شیملمیتس انجام میشود. مسئولان این پروژه این محوطه را یکی از مهمترین یافتههای چند دهه اخیر برای درک دورهای از تکامل انسان میدانند که شواهد اندکی از آن حفظ شده است.
این غار به آنچه فرهنگ آشولی-یبرودی نامیده میشود تعلق دارد؛ سنتی فناورانه که در اواخر پارینهسنگی زیرین در لوانت رایج بود. به گفته پژوهشگران، وضعیت استثنایی حفظشدگی این محل را به «کپسول زمان»ی واقعی تبدیل کرده که میتواند اطلاعاتی فراهم کند که به دشواری میتوان از دیگر محوطههای منطقه به دست آورد.
دورهای سرنوشتساز در تاریخ گونه ما
دورهای که این محوطه به آن تعلق دارد، پیش از گسترش نئاندرتالها و انسانهای از نظر کالبدی مدرن بوده است. متخصصان این بازه را دورهای از دگرگونیهای عمیق در شیوه زندگی، چگونگی برقراری روابط و سازگاری با محیط میدانند.
به گفته شیملمیتس، در طول آن هزارهها رفتارهایی شکل گرفت که بعدها در میان جوامع انسانی معمول شد؛ از جمله تشکیل گروههای پرشمارتر، سکونت طولانیمدت در برخی فضاها و سازمان اجتماعی پیچیدهتر.
شواهد بهدستآمده همچنین حاکی از استفاده گسترده از آتش و اقامتهای نسبتا طولانی در غارهاست؛ رفتاری که معمولا با همکاری بیشتر میان افراد و انتقال نظاممند دانش درون جوامع پیوند خورده است.
پژوهشگران بر این باورند که این دگرگونیها بخشی از بنیانهای فرهنگی و فناورانهای را گذاشت که بعدها ویژگی بارز نئاندرتالها و انسان خردمند بود.
ابزارها، جانوران و چشماندازی سرشار از منابع
در میان یافتههای ثبتشده تاکنونی، شمار زیادی ابزار سنگ چخماق دیده میشود که با استفاده از فنون پیشرفته برای آن دوره ساخته شدهاند. باستانشناسان تبرهای دستی کوچک، خراشندهها و تیغههای برش بسیار دقیقی را شناسایی کردهاند.
در جریان کاوش، بقایای استخوانی جانورانی چون اسب، گوزن و الاغ وحشی نیز به دست آمده است. در کنار اینها نشانههایی از وجود آب در پیرامون غار یافت شده که احتمالا این منطقه را به نقطهای بهویژه جذاب برای گروههای شکارچیگردآورنده تبدیل کرده بود.
وردی اهمیت علمی این کشف را با محوطه مشهور ناهال معروت (منبع به زبان اسپانیایی) مقایسه میکند؛ سایتی که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و آن نیز برای مطالعه پیشاتاریخ در لوانت اهمیتی بنیادی دارد.
اداره آثار باستانی اسرائیل و دانشگاه حیفا قصد دارند یک برنامه پژوهشی گسترده تدوین کنند که امکان بازسازی دقیقتر شیوه زندگی این جوامع انسانی، نحوه بهرهبرداری آنان از منابع موجود و چگونگی تحول فناوریهایشان را فراهم آورد.
پس از پایان مطالعات، نهادهای دخیل امیدوارند این محوطه را برای بازدید عمومی آماده کنند تا این کشفیات را نزدیکتر کنند؛ هم به ساکنان منطقه و هم به دانشجویان و بازدیدکنندگان علاقهمند به تکامل انسان.