کارشناسان با استفاده از فناوریهای پیشرفته، بخشهای قابلتوجهی از متن دو طومار زغالشدهی متعلق به شهر باستانی هرکولانیوم را رمزگشایی کردهاند.
تقریبا دو هزار سال پیش، فوران مهیب و ویرانگر کوه آتشفشانی وزوو، مجموعه عظیمی از طومارهای باستانی را در زیر لایههای ضخیمی از خاکستر سوزان دفن کرد و آنها را به تودههایی سیاه و زغالسنگمانند تبدیل کرد.
آگهی
آگهی
اکنون، پژوهشگران موفق شدهاند بدون باز کردن فیزیکی این طومارهای بهشدت شکننده، دو مورد از آنها را به صورت مجازی خوانده و اثری را کشف کنند که به نظر میرسد متعلق به یکی از فلاسفه شناختهشده مکتب رواقی باشد.
این دستاورد شگرف و تاریخی، ثمره پروژه «چالش وزوو» است؛ یک تلاش تحقیقاتی و بینالمللی که با هدف خوانش دیجیتالی طومارهایی شکل گرفت که پس از دفن شدن شهرهای پمپئی و هرکولانیوم در زیر خاکستر و سنگپا در سال ۷۹ میلادی، به طرز معجزهآسایی حفظ شدند.
پاپیروسشناسانی که وظیفه مطالعه و حفظ این دستنوشتههای باستانی را بر عهده دارند، در اواخر ژوئن اعلام کردند که توانستهاند بخش سالممانده از طوماری موسوم به «PHerc. 1667» را به صورت دیجیتالی باز کنند.
این عملیات منجر به کشف حدود ۱.۵ متر متن پیوسته به زبان یونانی شد که در قالب ۲۰ ستون نوشته شده است. علاوه بر این، تیم محققان موفق شدند بیش از ۷۰ ستون متن را از طومار دوم بازیابی کنند.
برنت سیلز، همبنیانگذار چالش وزوو و دانشمند علوم کامپیوتر در دانشگاه کنتاکی، در بیانیهای در این خصوص گفت: «برای نزدیک به دو هزاره بسیاری از این متون از نظر فیزیکی حفظ شده بودند، اما از نظر فکری و علمی کاملا غیرقابل دسترس باقی مانده بودند.»
او افزود: «امروز، پس از سالها کار مستمر میانرشتهای که ترکیبی از تصویربرداری پیشرفته، هوش مصنوعی، تحقیقات آکادمیک و یک رقابت نوآورانه است، ما سرانجام قادر به خواندن آنها هستیم.»
عبور اشعه ایکس از دل تاریخ
در طول چند سال گذشته، دکتر سیلز و تیم تحقیقاتیاش از یک دستگاه «سنکروترون» (شتابدهنده ذرات) استفاده کردهاند تا درون این طومارهای زغالشده را با اشعه ایکس با وضوح بالا تصویربرداری کرده و جوهری را که رومیان باستان برای نوشتن به کار میبردند، تشخیص دهند.
در مرحله بعد، حروفی که توسط هوش مصنوعی نمایان میشوند، در اختیار پاپیروسشناسان قرار میگیرند تا متن را به دقت ترجمه کنند.
فدریکا نیکولاردی، پاپیروسشناس از دانشگاه فدریکو دوم ناپل، در این بیانیه توضیح داد که بخشی از طومار ۱۶۶۷ در دهه ۱۹۸۰ میلادی به صورت فیزیکی باز شده بود، اما لایههای روی هم افتاده به قدری نوشتهها را محو و مخدوش کرده بودند که این طومار از سوی کارشناسان امتیاز «خوانایی صفر» را دریافت کرده بود.
کشف آثار ناشناخته از مکتب رواقی
خطاطی و نوع نگارش طومار ۱۶۶۷ نشان میدهد که قدمت این دستنوشته به قرن دوم یا سوم قبل از میلاد بازمیگردد و این امر، آن را به یکی از قدیمیترین طومارهای مجموعه هرکولانیوم تبدیل میکند.
این تاریخگذاریِ زودهنگام به این معناست که این اثر نمیتواند نوشتهی «فیلودموس گادارایی» باشد؛ فیلسوف اپیکوری قرن اول قبل از میلاد که نوشتههایش بخش عمدهای از کتابخانه کشفشده در هرکولانیوم را به خود اختصاص داده است.
کارشناسان بر این باورند که متن کشفشده بیشتر شبیه به یک رساله از مکتب رواقی در باب اخلاق و رفتار انسانی است. این متن به طور خاص از «آریستوکرئون»، برادرزاده و شاگرد «کریسیپوس» فیلسوف بسیار تأثیرگذار مکتب رواقی، نام میبرد.
از آنجایی که بخش بسیار ناچیزی از نوشتههای خود کریسیپوس در تاریخ به جا مانده است، در صورتی که این انتساب تایید شود، این کشف یک افزوده بسیار مهم و بنیادین به سوابق تاریخیِ اندیشه رواقیون اولیه خواهد بود.
افقهای جدید در باستانشناسی متون
در کشفی جداگانه، پژوهشگران موفق شدند عنوان یک کتاب جدید را در درون طومار «PHerc. 139» شناسایی کنند.
در انتهای این طومار به کتاب هشتم از اثر فیلودموس با عنوان «درباره خدایان» اشاره شده است. اگرچه پیش از این محققان از وجود این رساله آگاه بودند، اما کشف جدید نشان میدهد که این اثر فلسفی بسیار گستردهتر از تصورات پیشین بوده و حداقل در هشت جلد نگاشته شده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
کارشناسان اکنون در نظر دارند سایر متون موجود در مجموعه هرکولانیوم را برای یافتن جلدهای دیگری که ممکن است به همین مجموعه تعلق داشته باشند، مورد بازبینی قرار دهند.
این موفقیتها تنها آغاز راه است؛ در حال حاضر بیش از ۶۰۰ طومار از مجموعه هرکولانیوم هنوز باز نشده و ناخوانده باقی ماندهاند.
تاریخنگاران گمان میکنند ویلای مجللی که این کتابخانه عظیم در آن کشف شده، زمانی متعلق به پدر همسر ژولیوس سزار بوده است؛ مکانی که اکنون با کمک هوش مصنوعی در حال بازگو کردن رازهای باستانی خود است.