یک کارزار مقابله با تبعیض سنی در بریتانیا نشان میدهد در سه سال گذشته در پرفروشترین فیلمها احتمال حضور بازیگری به نام «کریس» یا یک حیوان سخنگو بیشتر از قهرمان زن بالای ۶۰ سال است. ماجرا چیست؟
تا به حال دقت کردهاید چه تعداد نامتناسبی از ستارهها و چهرههای محبوب فیلمهای پرفروش هالیوود اسمشان کریس است؟
آگهی
آگهی
کریس ایونز، کریس همسورث، کریس پاین، کریس پرت...
حتی به این وضعیت «نبرد کریسها» هم میگویند و کاربران شبکههای اجتماعی کریس محبوب خود را رتبهبندی میکنند.
اسپویل: به ندرت کریس پرت در صدر قرار میگیرد و برنده واقعی همیشه باید کریستوفر واکن باشد. فقط هم زیادی زل نزنید به چشمهای آبی پاین؛ خیلی از ملوانها در آن اقیانوس غرق شدهاند.
با این حال، پرسش «کدام کریس بهترین کریس است؟» شاید پشت ظاهر شوخیآمیزش نکتهای بسیار نگرانکنندهتر از غرزدن درباره بازیگران خوشژن را پنهان کرده باشد. طبق دادههای کارزار کارزار Age Without Limits (منبع به زبان انگلیسی) موسسه بریتانیایی Ageing Better، اگر میخواهید روی پرده نقرهای موفق شوید، بهتر است مردی به نام کریس باشید تا زنی بالای ۶۰ سال.
این کارزار که سنگرایی را به چالش میکشد و تلاش میکند نگاه مردم به پیرشدن را تغییر دهد، ۱۰۰ فیلمی را که در سالهای ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در بریتانیا بالاترین فروش را داشتهاند، بررسی کرده است. آنها دریافتند در فقط پنج تا از ۱۰۰ فیلم پرفروش سه سال گذشته، یک زن بالای ۶۰ سال نقش اصلی را بازی میکند.
در مقابل، در شش فیلم، کریسی نقش اول مرد را بازی کرده است؛ که نیمی از آنها با بازی کریس پرت بودهاند (The Super Mario Bros Movie، Guardians of the Galaxy Volume 3، The Garfield Movie).
اگر کنجکاو شدهاید، پرفروشترین فیلمهای اکرانشده در بریتانیا طی سه سال اخیر که نقش اول زن بالای ۶۰ سال داشتهاند اینها هستند: Allelujah (۲۰۲۳) با بازی جنیفر ساندرز، My Big Fat Greek Wedding 3 (۲۰۲۳) با بازی نیا واردالوس، Book Club: The Next Chapter (۲۰۲۳) با بازی دایان کیتون، The Substance (۲۰۲۴) با بازی دمی مور و Freakier Friday (۲۰۲۵) با بازی جیمی لی کرتیس.
پیش از آن که اعتراض کنید، باید گفت دومین فیلم پرفروش ۲۰۲۵ در بریتانیا یعنی Bridget Jones: Mad About The Boy وارد این فهرست نشده است، چون رنه زلوگر هنوز سه سال تا ۶۰سالگی فاصله دارد.
اما صبر کنید، اوضاع از این هم بدتر است. پژوهش کارزار «سن بدون مرز» نشان میدهد احتمال این که شخصیت اصلی فیلم یک حیوان سخنگو باشد، چهار برابر بیشتر از احتمال آن است که بازیگر اصلی زن بالای ۶۰ سال باشد.
احتمالا پو در Kung Fu Panda و پدینگتن حالا باید کمی خجالتزده شده باشند.
اکنون کارزار «سن بدون مرز» از صنعت سینما میخواهد زنان مسن را بهتر در فیلمها نمایندگی کند؛ درخواستی که به گوش اما تامپسون، بازیگر ۶۷ساله بریتانیایی و برنده اسکار، رسیده است.
تامپسون در بیانیهای گفت: «زنان نیمی از جمعیت را تشکیل میدهند و ما هم پیر میشویم. پس داستانهای مربوط به ما کجاست؟ هرچه مسنتر میشویم، جالبتر میشویم. من میخواهم فیلمهای بیشتری ببینم که زنان در حال پیرشدن را در مرکز روایت قرار میدهند؛ ما جذاب، قابلهمذاتپنداری و مدتهاست که استحقاق صحنه اصلی را داریم.»
او افزود: «زنان مسن برای حضور روی پرده نیاز به اجازه ندارند. آنها همین حالا در جهان وجود دارند؛ این سینماست که باید خودش را با واقعیت هماهنگ کند.»
کارول ایستون، دارای نشان OBE و مدیرعامل مرکز «پیری بهتر»، گفت: «کاملا مضحک است که در سالهای اخیر اینقدر کم فیلم ساخته شده که یک زن مسن در مرکز و پیشانی داستان باشد. تا یکپنجم تماشاگران سینما در بریتانیا ۵۵ ساله و بالاترند و این گروه سنی هر سال صدها میلیون پوند برای سینما خرج میکند.»
او ادامه داد: «نمایش بازیگران مسن در نقشهای مهم سینمایی آنقدر با نسبت زنان مسن در میان تماشاگران سینما ناهمخوان است که این کمنمایی، صراحتا توهینآمیز است. متاسفانه این وضعیت فقط در سینما رخ نمیدهد؛ در بسیاری از انواع رسانه، حوزههای شغلی مختلف و عرصههای گوناگون زندگی عمومی، نقش زنان مسن کماهمیت جلوه داده میشود، به حاشیه رانده میشود و نادیده گرفته میشود.»
ایستون افزود: «همه ما باید در برابر سنگرایی و تلاقی آن با تبعیض جنسیتی بایستیم و به دروازهبانان فرهنگی بگوییم میخواهیم همه ابعاد و مراحل زندگی در آنچه میبینیم، میشنویم و میخوانیم بازتاب پیدا کند.»
مرکز «پیری بهتر» همچنین از ۴ هزار نفر از شهروندان بریتانیا نظرسنجی کرد تا اشتهای مخاطبان برای دیدن داستانهای بیشتر با محوریت زنان بالای ۶۰ سال را بسنجد.
یک نفر از هر سه نفر (۳۳ درصد) گفته است فیلمهای کافی با نقش اصلی زن بالای ۶۰ سال ساخته نمیشود؛ در حالی که تنها حدود یک نفر از هر ۳۰ نفر (۳ درصد) معتقد است فیلمهایی که در آنها بازیگران زن بالای ۶۰ سال نقش اصلی را بازی میکنند، بیش از اندازه ساخته میشود.
وقتی فقط از زنان پرسش شد، سهم افرادی که معتقد بودند فیلمهای کافی با بازیگران زن بالای ۶۰ سال در نقش اصلی ساخته نمیشود، تقریبا به دو نفر از هر پنج نفر (۳۹ درصد) رسید.
این پژوهش که توسط پژوهشگران دانشکده فیلم، رسانه و طراحی دانشگاه وست لندن انجام شده، نشان داد شخصیتهای زن ۶۵ ساله و بالاتر در دهه گذشته بیش از سه برابر کمتر از مردان همسن خود در فیلمهای بریتانیایی حضور داشتهاند.
همچنین مشخص شد شخصیتهای زن بالای ۵۰ سال در نمونه فیلمهای بررسیشده، ۱۴ درصد کمتر از مردان مسنتر سخن میگویند.
پژوهشگران همچنین دریافتند شخصیتهای زن مسنِ قدرتمند، فعال و چندبعدی بسیار نایاباند و زنان مسن بسیار بیشتر به صورت «منفعل، قابل ترحم، مسخره به خاطر این که مطابق سنشان رفتار نمیکنند و اغلب بیربط به خط اصلی داستان» تصویر میشوند.
هریت بیلیس، همسرپرست کارزار «سن بدون مرز»، گفت: «با ناتوانی در بازنمایی درست افراد مسن، و بهویژه زنان مسن، صنعت فیلم عملا در بهحاشیهراندن افراد مسن در جامعه مشارکت فعال دارد.»
او ادامه داد: «برای بسیاری از سالمندانی که به دلیل درونیکردن سنگراییای که هر روز در جامعه پیرامون خود میبینند ارزش خود را زیر سوال میبرند، این نبودِ نمایندگی فقط این تصور را تقویت میکند که هرچه پیرتر میشوند، اهمیتشان کمتر میشود. تعجبی ندارد که اینهمه زن هنگام پیرترشدن از احساس نامرئیبودن حرف میزنند، وقتی خود را در فرهنگ عامه یا تبلیغات بازتابیافته نمیبینند.»
بیلیس افزود: «سنگرایی رایجترین شکل تبعیض است اما هنوز به قدر کافی جدی گرفته نمیشود. سنگرایی کار، سلامت، روابط، جاهطلبی و اعتمادبهنفس را محدود میکند و در نهایت تعیین میکند زندگی چه کسانی ارزش سرمایهگذاری دارد. سنگرایی روی همه ما اثر میگذارد، اما ما همگی میتوانیم سهم خود را برای ریشهکنکردن آن ادا کنیم. زیر سوال بردن و بهچالشکشیدن آن از خود ما آغاز میشود.»
امسال تا این لحظه پیشرفتی حاصل شده است؟
خب، دنباله فیلم The Devil Wears Prada با بازی مریل استریپ ۷۶ساله از مرز ۶۰۰ میلیون دلار فروش جهانی گذشته و این دنباله را به یکی از موفقیتهای بزرگ سال ۲۰۲۶ تبدیل کرده است. با این حال، هم Project Hail Mary و هم The Super Mario Galaxy Movie جلوتر از آن هستند و تاکنون بهترتیب ۶۷۰ میلیون و ۸۰۰ میلیون دلار در گیشه جهانی فروختهاند.
در اولی یک صخره فضایی سخنگو نقش اول را دارد و در دومی کریس پرت.
امیدوار باشید این بار شانس نه به نام کریسها که به نام زنان مسن بخورد و هالیوود هم دست از این مسخرهبازیها بردارد.