بهای بنزین در اروپا ممکن است بالا بماند و فشار تورمی را افزایش دهد. مشکل فوری فقط عرضه یا قیمت نفت خام نیست، بلکه ظرفیت محدود پالایش، اختلال در جریان تجارت و کمبود سوختهای نهایی بهویژه گازوییل است.
چشمانداز برقراری صلح میان ایران و آمریکا در ماههای اخیر باعث نوسان شدید قیمت نفت شدهاست. نفت خام برنت، شاخص بینالمللی، از پایان فوریه تاکنون در بازهای حدود ۷۳ تا ۱۲۶ دلار برای هر بشکه معامله شده و روز جمعه حوالی ۹۵ دلار بود.
آگهی
آگهی
قیمت سوخت در اروپا نیز همین روند را دنبال کردهاست. اما بنزین و گازوئیل همچنان بهطور ویژهای گران ماندهاند چون قیمت آنها علاوه بر بهای نفت خام، هزینه و ظرفیت موجود برای پالایش را هم منعکس میکند.
گرچه خودروهای برقی سهم روبهرشدی از ثبتنامهای جدید را به خود اختصاص میدهند، اما بنزین و گازوئیل همچنان سوخت نزدیک به ۹ خودروی سواری از هر ۱۰ خودروی سواری در جادههای اتحادیه اروپا هستند. بر اساس تازهترین دادههای ناوگان خودرویی انجمن خودروسازان اروپا (ACEA)، ۴۹.۲ درصد خودروها با بنزین و ۳۸.۴ درصد با گازوئیل کار میکنند و این دو سوخت در مجموع سهمی ۸۷.۶ درصدی دارند.
برخی دولتهای اروپایی پس از آغاز شوک انرژی، بهطور موقت مالیات سوخت را کاهش داده یا تدابیر حمایتی دیگری اتخاذ کردهاند، هرچند واکنشها در کشورهای مختلف متفاوت بودهاست. با این حال قیمت بنزین و گازوئیل همچنان نزدیک به اوجهای تاریخی خود باقی ماندهاست.
در هفته منتهی به ۳۱ اوت، میانگین قیمت بنزین در اتحادیه اروپا ۱.۹۵ یورو برای هر لیتر بود؛ حدود ۴ درصد کمتر از اوج خود در ژوئن ۲۰۲۲ یعنی ۲.۰۳ یورو. میانگین قیمت گازوئیل ۲.۰۴ یورو بود که حدود ۳ درصد پایینتر از رکورد ۲.۱۱ یورو در آوریل ۲۰۲۶ قرار داشت.
این ارقام از بولتن هفتگی نفت کمیسیون اروپا استخراج شده و شامل عوارض و مالیات است. این مجموعه تاریخی از ژانویه ۲۰۰۵ آغاز میشود.
سومیت ریتولیا، تحلیلگر ارشد عرضه پالایش و مدلسازی در شرکت «کپلر»، به یورونیوز بیزنس گفت: «دلیل اصلی افزایش فاصله میان قیمت نفت خام و قیمت سوخت در اروپا این است که مشکل روزبهروز بیشتر به پالایش و عرضه فرآوردهها مربوط میشود، نه صرفا عرضه نفت خام.»
او اضافه کرد: «ممکن است نفت خام در دسترس باشد، اما ظرفیت تبدیل آن به فرآوردههای مناسب، بهویژه گازوئیل، بهطور چشمگیری محدود شدهاست.»
قیمت گازوئیل همچنین بر خانوارهایی که خودروی دیزلی ندارند هم اثر میگذارد. این سوخت بخش بزرگی از حملونقل جادهای، کشاورزی و ساختوساز در اروپا را به حرکت درمیآورد، بنابراین افزایش پایدار قیمت آن میتواند در نهایت هزینه مواد غذایی و سایر کالاها را بالا ببرد.
آخرین آمار تورم منطقه یورو نشان داد که تورم به ۳.۳ درصد رسیدهاست؛ افزایشی که عمدتا ناشی از رشد قیمت انرژی است.
چرا اروپا با کمبود گازوئیل روبهروست
موجودی ذخایر سوخت در اروپا پایین است و درگیریها در خاورمیانه و حمله به پالایشگاههای روسیه عرضه جهانی فرآوردههای نفتی را مختل کردهاست.
پس از حمله همهجانبه روسیه به اوکراین، اروپا بخش بزرگی از تامین گازوئیل و سوخت جت خود را به ایالات متحده، هند و خاورمیانه منتقل کرد.
آلن گِلدر، معاون ارشد پالایش، مواد شیمیایی و بازارهای نفت در شرکت «وود مکنزی»، گفت: «در مورد گازوئیل و سوخت جت، اروپا واردکننده بزرگ است و همینجا قیمتهای جهانی تعیین میشود. قیمتها در اروپا بالاست، اما در همه جا بالاست؛ فقط در اروپا شدت بیشتری دارد، چون اینجا مقصد اصلی واردات است.»
با محدود شدن صادرات فرآوردههای نفتی از خاورمیانه و روسیه، خریداران سنتی گازوئیل روسیه، از جمله ترکیه و برزیل، هرچه بیشتر برای تامین محموله از ایالات متحده، هند و سایر نقاط با خریداران اروپایی رقابت میکنند. به همین دلیل، اختلال در یک منطقه میتواند با تغییر مسیر تجارت، عرضه جهانی را هم محدودتر کند.
حاشیه سود پالایش که بر قیمت در پمپ بنزین اثر میگذارد، در سطوح بالایی قرار دارد. به گزارش رویترز، محمولههای بنزین Eurobob E5 در معاملات بندری با پریمیوم ۶۲.۰۷ دلار برای هر بشکه نسبت به قراردادهای آتی برنت معامله شدهاند؛ رقمی که تنها اندکی کمتر از رکورد ۶۲.۱۰ دلار در ژوئن ۲۰۲۲ است.
همزمان، قراردادهای آتی گازوئیل اروپا روز سهشنبه به رکورد پریمیوم ۷۸.۹۱ دلار برای هر بشکه نسبت به آتیهای برنت رسید و سپس روز چهارشنبه تا حدود ۷۷ دلار پایین آمد.
حاشیه سود پالایش نشان میدهد ارزش بنزین یا گازوئیل چقدر از ارزش نفت خامی که برای تولید آن استفاده شده بیشتر است.
بنابراین قیمتی که برای هر لیتر بنزین در جایگاه پرداخت میشود، شامل مواردی بیش از هزینه نفت خام است. شکل زیر با استفاده از شاخصهای اخیر بازار و اتحادیه اروپا نشان میدهد نفت خام، پالایش، توزیع و مالیات چگونه در قیمت یک لیتر بنزین سهم دارند. این یک تصویر تقریبی است، نه تجزیهوتحلیل دقیق قیمت در سطح اتحادیه اروپا.
در اروپا، پالایشگاهها با ظرفیت بالا و در کنار سطح پایین ذخایر فعالیت میکنند. دادههای شرکت مشاوره هلندی «اینسایتز گلوبال» نشان میدهد ذخایر مستقل بنزین در هاب آمستردام-روتردام-آنتورپ در اواخر اوت به ۷۵۲ هزار تن کاهش یافته که پایینترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۱ بوده و سپس در هفته بعد دوباره افزایش یافتهاست.
پالایشگاههای اروپا و آمریکا همین حالا هم با نرخهای بالایی کار میکنند. ریتولیا گفت عملیات پالایشگاههای اروپایی در حدود بالاترین سطح سه تا چهار سال اخیر است، در حالی که استفاده از ظرفیت پالایشگاههای آمریکا در هفته پایانی اوت به حدود ۹۸ درصد رسیدهاست. این وضعیت همچنین به این معناست که ظرفیت مازاد چندانی برای واکنش به یک اختلال احتمالی در عرضه وجود ندارد.
گِلدر همچنین به نزدیک شدن فصل تعمیرات پاییزی و خطر توفانهای موسمی که میتواند پالایشگاههای ساحل خلیج آمریکا را مختل کند اشاره کرد. او گفت حاشیه سود بالا ممکن است اپراتورها را تشویق کند تعمیرات را به تعویق بیندازند، اما هشدار داد که طولانی شدن این تعویق میتواند مشکلات پایداری ایجاد کند و خطر توقفهای ناخواسته را افزایش دهد.
افزایش قیمت سوخت تا چه مدت ادامه خواهد داشت؟
به گفته ریتولیا، با فروکش کردن تقاضای رانندگی در تابستان و خروج بازار از سوختهای گرانتر ویژه تابستان، ممکن است قیمت بنزین تا حدی بهطور فصلی کاهش یابد.
او گفت: «گازوئیل چنین دریچه فصلیای ندارد، بهویژه با نزدیک شدن تقاضای زمستانی و سختتر شدن استانداردها، بنابراین حاشیه سود گازوئیل میتواند در پاییز و حتی زمستان همچنان بالا بماند.»
عرضه گازوئیل بهطور خاص آسیبپذیر است، زیرا تعمیرات پاییزی پالایشگاهها میتواند تولید را درست در زمانی کاهش دهد که بازار به سوخت زمستانی تغییر میکند و تقاضا برای سوخت گرمایشی رو به افزایش میرود.
به گفته تحلیلگران، افزایش صادرات گازوئیل چین میتواند تا حدی فشار را کاهش دهد، هرچند پرسش اصلی این است که با توجه به تمایل چین برای اولویت دادن به امنیت عرضه داخلی، آیا این صادرات قابل تداوم خواهد بود یا نه. ریتولیا اضافه کرد هند نیز میتواند سوخت بیشتری به اروپا صادر کند، زیرا هم ظرفیت پالایشی در اختیار دارد و هم فرآورده برای صادرات.
حتی اگر قیمت نفت خام کاهش یابد، لزوما بهسرعت به افت محسوس قیمت در پمپها منجر نمیشود، چون گلوگاه اصلی در حال حاضر ظرفیت محدود مازاد پالایش، کمبود فرآوردههای نهایی و سطح پایین ذخایر است.
هر دو کارشناس تاکید کردند بازگشایی پایدار تنگه هرمز و ازسرگیری صادرات سوخت از خاورمیانه برای پایین آوردن قیمتها اهمیت زیادی دارد.
گِلدر گفت: «ادامه درگیریها باعث میشود قیمتها بهتدریج بالا بروند، چون تقاضای جهانی همچنان از عرضه جهانی پیشی میگیرد. اگر این وضعیت طولانی شود، تنها راهی که بازار جهانی به تعادل میرسد این است که تقاضا با قیمتهای حتی بالاتر سرکوب شود.»
او گفت بازارها میتوانند به یک توافق سیاسی قابلاعتماد و ازسرگیری عبور کشتیها از تنگه، بهسرعت واکنش نشان دهند.
گِلدر گفت: «اگر تنگه باز شود، احتمالا قیمت نفت خام بهطور قابلتوجهی کاهش پیدا میکند. پریمیوم گازوئیل آهستهتر پایین میآید، اما کاهش قیمت مشهود خواهد بود.»
کارشناسان معتقدند برای آنکه مصرفکنندگان اروپایی کاهش محسوسی در قیمتها احساس کنند، باید چند عامل همزمان رخ دهد؛ از جمله بازیابی صادرات فرآورده از خاورمیانه و روسیه، تداوم دسترسی بالا به ظرفیت پالایش، افزایش صادرات از تامینکنندگان جایگزینی مانند هند و چین و در نهایت بازسازی سطح ذخایر.
ریتولیا گفت: «در غیر این صورت رقابت برای محمولههای موجود گازوئیل احتمالا همچنان شدید خواهد ماند.»