امسال هم در پایان تابستان چند صد رمان تازه برای فصل موسوم به «رنتغه ادبی» منتشر میشود، اما این فصل در دیگر کشورهای اروپایی چه حال و هوایی دارد؟
سونیا دوویر، فیلیپ ژنادا، امه لی نوتومب، فیلیپ بسون، آناندا دوی. همه آنها یک وجه مشترک دارند: در فصل ادبی ۲۰۲۶ حضور خواهند داشت. تا ماه اکتبر حدود ۴۶۱ رمان، از جمله ۳۴۴ رمان فرانسوی، راهی کتابفروشیها میشود؛ رقمی که نسبت به سال پیش، زمانی که ۴۸۴ عنوان منتشر شده بود، اندکی کاهش نشان میدهد.
آگهی
آگهی
برای ناشران و کتابفروشان این دوره زمانی اجتنابناپذیر است، بهویژه در دورهای که کتابخوانی هر چه کمتر در زندگی روزمره ما حضور دارد. ششمین بارومتر مرکز ملی کتاب فرانسه (CNL) که در ۲۰۲۵ منتشر شده، گزارش میدهد: «سهم فرانسویهایی که خودجوش خود را خواننده میدانند، در همه گروهها کاهش یافته است؛ بهویژه در میان خوانندگان منظم (۵ واحد کمتر نسبت به ۲۰۲۳)». این مطالعه همچنین تاکید میکند: «در ۱۲ ماه گذشته ۶۳ درصد فرانسویها اعلام کردهاند دستکم پنج کتاب خواندهاند (۶ واحد کمتر نسبت به ۲۰۲۳) و سهم کتابخوانی روزانه کاهش یافته است (۴ واحد کمتر نسبت به ۲۰۲۳)؛ کاهشی که سطح کتابخوانی را به پایینترین میزان در ۱۰ سال گذشته رسانده است».
رژین هاچوندو، رئیس مرکز ملی کتاب، تاکید میکند: «این وظیفه مشترک ماست که جایگاه مرکزی کتابخوانی را در زندگیمان دوباره یادآور شویم. خواندن زمانی اساسی و زمانی برای خودِ انسان است که باید حتما حفظ شود».
این واقعیت در میان جوانان حتی آشکارتر است: به گفته مطالعه «جوانان فرانسوی و کتابخوانی» که در ۲۰۲۶ منتشر شد، آنها به طور متوسط روزانه ۳ ساعت و ۱ دقیقه را پای صفحهنمایشها میگذرانند، در حالی که تنها ۱۸ دقیقه را صرف خواندن کتاب میکنند. رئیس مرکز ملی کتاب در توضیحی دیگر میگوید: «کتابخوانی منظم در حال کاهش است و جوانان بسیار غالبا همزمان با خواندن کتاب کار دیگری هم انجام میدهند».
در بلژیک و سوئیس، نگاهها به سوی فرانسه است
هرچند فصل انتشار تازههای ادبی در فرانسه اهمیتی ویژه دارد، اما در چند کشور اروپایی دیگر هم وجود دارد.
در سوئیس این پدیده چنین گسترهای ندارد. نیکولا ژویار، روزنامهنگار متخصص ادبیات در شبکه آر تی اس، در گفتوگو با یورونیوز میگوید: «در اینجا سروصدای رسانهای بسیار کمتر است و در آن مقطع جوایز [ادبی] هم کمتر است». او اضافه میکند: «این اصلا همان پدیده نیست.»
با این حال او اذعان میکند که سوئیس بیش از گذشته خود را با بازار فرانسه هماهنگ میکند. او ادامه میدهد: «تعداد هرچه بیشتری از ناشران برنامه انتشارشان را با همین تقویم تنظیم میکنند تا بهترین عناوینشان را در این زمان منتشر کنند». یکی از دلایل این است که ناشران سوئیسی به این ترتیب در فرانسه دیدهشدن بیشتری به دست میآورند. او توضیح میدهد: «کتابهای کموبیش زیادی هستند که صادر میشوند و حتی شروع کردهاند در بعضی جوایز ظاهر شوند.» نیکولا ژویار در جمعبندی میگوید که فصل ادبی سوئیس «هرچه بیشتر به یک موعد ثابت برای ناشران، بهویژه ناشران جوانتر، تبدیل میشود».
در بلژیک، نوزیکا دووه، سردبیر مجله «Le Carnet et les Instants»، در گفتوگو با یورونیوز این دوره را «دورهای نسبتا پارادوکسیکال» توصیف میکند. او توضیح میدهد: «به دلیل جاذبه فصل ادبی فرانسه، توجه رسانهها و افکار عمومی به کتاب و ادبیات بسیار زیاد است و در عین حال این فضا با کتابهایی که در فرانسه منتشر میشوند اشباع شده است. [...] ناشران بلژیکی در این دوره حضور دارند، اما میدانند که از نظر تجاری نمیتوانند با ساختارهایی بسیار بزرگتر و قدرتمندتر رقابت کنند، بنابراین تمام توان خود را برای فصل پاییزی انتشار کتاب نمیگذارند».
نوزیکا دووه نکته دیگری را هم یادآور میشود: «برای بیشتر ناشران ادبی در بلژیک فرانسویزبان، نخستین نقطه اوج سال نمایشگاه کتاب بروکسل است که در ماه مارس برگزار میشود». به همین دلیل، آغاز سال نیز برای ادبیات بلژیک یک موعد مهم به شمار میآید.
پدیدهای مهم در دیگر کشورهای اروپا
در اسپانیا این دوره را «temporada editorial de otoño» (به معنای «فصل پاییزی نشر») مینامند. پپا بلانس، روزنامهنگار Cadena SER (منبع به زبان فرانسوی)، در گزارشی توضیح میدهد: «اگرچه سطح فعالیتها در این کشور به اندازه فرانسه نیست، ناشران هر سال عناوین مهمی را برای اوایل ماه سپتامبر آماده میکنند». او اضافه میکند: «رویدادها نیز بخش بزرگی از این ماه را به خود اختصاص میدهند».
در آلمان نیز پایان تابستان مترادف با انتشار آثار ادبی است، هرچند باز هم دامنه آن به اندازه فرانسه نیست. آن سوی راین، این دوره را Bücherherbst (به معنای «پاییز کتاب») یا Literaturherbst (به معنای «پاییز ادبی») مینامند. رسانهها در این زمان مهمترین تازهها را معرفی میکنند و این دوره را برای کتابفروشیها زمانی مهم میدانند. روزنامه Tagesspiegel (منبع به زبان فرانسوی) مینویسد که این رویداد «از مدتها پیش برنامهریزی میشود».
به ویژه اینکه این دوره انتشار آثار ادبی چند هفته پیش از نمایشگاه کتاب فرانکفورت برگزار میشود؛ رویدادی که هر سال در ماه اکتبر برپا میشود و یکی از قرارهای مهم صنعت کتاب به شمار میآید. به نوشته Deutsche Welle (منبع به زبان فرانسوی)، در همین نمایشگاه است که جایزه «Deutscher Buchpreis» اهدا میشود؛ جایزهای که به الگوی گنکور فرانسه طراحی شده است.
در ایتالیا، پائولو آمبروزینین، رئیس «Associazione librai italiani»، در گفتوگو با یورونیوز میگوید: «در پاییز است که بخشی از مهمترین عناوین سال متمرکز میشود، هرچند در سالهای اخیر این رویکرد به بازار تغییر کرده و ناشران، برای جلوگیری از انبوه عناوین در پاییز، شروع کردهاند تولید خود را در طول سال متعادلتر پخش کنند».
رونق ادبی بریتانیا شاید بیش از هر جای دیگر به آنچه در فرانسه میشناسیم شباهت داشته باشد، هرچند بر پایه تقویمی متفاوت است. کیت اسکیپر، مدیر عملیات شبکه کتابفروشی واتراستونز، در گفتوگو با The Guardian (منبع به زبان فرانسوی) توضیح میدهد: «Super Thursday روز هیجانانگیزی برای کتابفروشان است، چون صدها کتاب تازه در همان روز وارد کتابفروشیها میشود».
این روز معمولا در نخستین یا دومین پنجشنبه ماه اکتبر برگزار میشود. کیت اسکیپر ادامه میدهد: «این همیشه روزی فوقالعاده شلوغ است، اما باز کردن یکباره این همه عنوان بزرگ برای کریسمس هیجان خاصی دارد». به نوشته The Guardian (منبع به زبان فرانسوی)، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۹۰۰ عنوان به مناسبت همین «Super Thursday» منتشر شده بود.
این حجم استثنایی اما در سال بعد به شکل محسوسی کاهش یافت؛ تعداد انتشارها تقریبا به نصف رسید و ناشران راهبردی را در پیش گرفتند که نشریه The Bookseller (منبع به زبان فرانسوی) آن را با این شعار خلاصه کرد: «کمتر منتشر کنید، اما بهتر منتشر کنید».