امسال هم در پایان تابستان، به مناسبت «فصل ادبی»، صدها رمان تازه منتشر میشود؛ اما این رویداد نزد همسایگان اروپایی ما چگونه است؟
سونیا دوویلر، فیلیپ ژنادا، آملی نوتومب، فیلیپ بسون و آناندا دویی، همگی یک وجه مشترک دارند: حضور در «رونتره ادبی» سال ۲۰۲۶. تا ماه اکتبر حدود ۴۶۱ رمان، از جمله ۳۴۴ رمان فرانسوی، راهی کتابفروشیها میشود؛ رقمی که نسبت به سال قبل، زمانی که ۴۸۴ عنوان منتشر شده بود، کمی کاهش یافته است.
آگهی
آگهی
برای ناشران و کتابفروشها، این دوره مقطع مهمی است، بهویژه در دورهای که کتابخوانی هرچه کمتر در زندگی روزمره ما حضور دارد. ششمین شاخص مرکز ملی کتاب فرانسه (CNL) که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، گزارش میدهد: "سهم فرانسویهایی که خودبهخود خود را کتابخوان میدانند، در همه گروهها کاهش یافته است؛ بهخصوص در میان خوانندگان منظم (۵ واحد کمتر نسبت به ۲۰۲۳)". این مطالعه همچنین تاکید میکند: "در ۱۲ ماه گذشته، ۶۳ درصد فرانسویها گفتهاند دستکم پنج کتاب خواندهاند (۶ واحد کمتر نسبت به ۲۰۲۳) و سهم کتابخوانی روزانه کاهش یافته است (۴ واحد کمتر نسبت به ۲۰۲۳) و به پایینترین سطح خود در ۱۰ سال گذشته رسیده است".
رژین هاشوندو، رئیس CNL، میگوید: "وظیفه مشترک ماست که دوباره بر جایگاه مرکزی کتابخوانی در زندگیهایمان تاکید کنیم. خواندن زمانی حیاتی و زمانی برای خودِ فرد است که باید حتما از آن محافظت کرد".
این روند در میان جوانان حتی شدیدتر است: بر اساس مطالعه «جوانان فرانسوی و کتابخوانی» که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، آنها به طور متوسط روزی ۳ ساعت و ۰۱ دقیقه پای صفحهنمایشها میگذرانند، در حالی که فقط ۱۸ دقیقه را صرف خواندن کتاب میکنند. رئیس CNL همچنین توضیح میدهد: "کتابخوانی منظم رو به کاهش است و جوانان بسیار زیاد پیش میآید که همزمان با خواندن، کار دیگری هم انجام دهند".
در بلژیک و سوئیس، نگاهها متوجه فرانسه است
هرچند «رونتره ادبی» در فرانسه اهمیتی ویژه دارد، این فصل در چند کشور دیگر اروپا نیز وجود دارد.
در سوئیس، این پدیده ابعاد مشابهی ندارد. نیکولا ژویار، روزنامهنگار متخصص ادبیات در شبکه RTS، در گفتوگو با یورونیوز میگوید: "هیاهوی رسانهای بسیار کمتر است و در آن مقطع جوایز ادبی کمتری هم وجود دارد" و اضافه میکند: "این همان پدیدهای نیست که در فرانسه میبینیم".
با این حال او اذعان میکند که بازار کتاب سوئیس هرچه بیشتر با بازار فرانسه هماهنگ میشود. این روزنامهنگار ادامه میدهد: "تعداد رو به افزایشی از ناشران، تقویم انتشار خود را با این دوره تنظیم میکنند تا بهترین کتابهای خود را در همین زمان منتشر کنند". یکی از دلایل این کار آن است که ناشران سوئیسی به این ترتیب میتوانند در فرانسه دیدهشدن بیشتری به دست آورند. او توضیح میدهد: "کتابهای زیادی به خارج صادر میشوند و حتی شروع کردهاند به حضور در برخی جوایز ادبی". در مجموع، نیکولا ژویار نتیجه میگیرد که «رونتره ادبی» سوئیس "هرچه بیشتر به یک موعد مهم برای ناشران، بهویژه ناشران جوانتر، تبدیل میشود".
در بلژیک، این "دورهای نسبتا پارادوکسیکال" است؛ نوسیكا دویز، سردبیر نشریه «لو کارنه و لزانستان» در گفتوگو با یورونیوز چنین برآوردی دارد و میگوید: "به واسطه جاذبه رونتره ادبی فرانسه، توجه رسانهها و افکار عمومی به کتاب و ادبیات بسیار زیاد است و در عین حال، فضا با کتابهایی که در فرانسه منتشر میشوند اشباع میشود. [...] ناشران بلژیکی در این دوره حضور دارند، اما میدانند که از نظر تجاری نمیتوانند با ساختارهایی بسیار بزرگ و قدرتمند رقابت کنند. بنابراین همه توان خود را روی رونتره پاییزی نمیگذارند".
نوسیكا دویز نکته دیگری را نیز یادآوری میکند و میگوید: "برای اغلب ناشران ادبی در بلژیک فرانسویزبان، نخستین نقطه اوج سال نمایشگاه کتاب بروکسل است که در ماه مارس برگزار میشود"؛ موضوعی که توضیح میدهد چرا آغاز سال نیز برای ادبیات بلژیک موعدی مهم به شمار میرود.
پدیدهای مهم در دیگر نقاط اروپا
در اسپانیا این دوره را «تمپورادا ادیتوریال د اوتونیو» ("فصل انتشار پاییزی") مینامند. پپا بلانس، روزنامهنگار، در مقالهای در Cadena SER (منبع به زبان فرانسوی) توضیح میدهد که اگرچه در این کشور "سطح فعالیت به اندازه فرانسه نیست، ناشران هر سال از ابتدای سپتامبر چند عنوان مهم را آماده انتشار میکنند" و اضافه میکند: "رویدادهای ادبی نیز بخش بزرگی از این ماه را به خود اختصاص میدهند".
در آلمان هم پایان تابستان با موج تازه انتشار کتابها همراه است، هرچند این موج باز هم به اندازه فرانسه نیست. در آن سوی راین، این دوره را Bücherherbst ("پاییز کتاب") یا Literaturherbst ("پاییز ادبی") مینامند. رسانهها در این زمان مهمترین تازههای بازار را معرفی میکنند و این دوره را برای کتابفروشیها مهم میدانند. روزنامه Tagesspiegel (منبع به زبان فرانسوی) توضیح میدهد که این رویداد "از مدتها پیش برنامهریزی میشود".
مهمتر از همه، این دوره انتشار کتاب چند هفته پیش از برگزاری نمایشگاه کتاب فرانکفورت در ماه اکتبر است؛ رویدادی سالانه که یکی از مهمترین موعدها برای صنعت نشر به شمار میرود. در همین نمایشگاه است که جایزه «دویچر بوخپغایس» اعطا میشود؛ جایزهای که به گزارش Deutsche Welle (منبع به زبان فرانسوی) بر پایه الگوی جایزه گنکور فرانسه شکل گرفته است.
در ایتالیا هم، پائولو آمبروزینین، رئیس انجمن کتابفروشان ایتالیا (Associazione librai italiani)، در گفتوگو با یورونیوز میگوید: "پاییز زمانی است که بخشی از مهمترین انتشارهای سال در آن متمرکز میشود، هرچند در سالهای اخیر این نگاه به بازار تغییر کرده و ناشران، برای جلوگیری از انبوه عناوین در پاییز، شروع کردهاند به توزیع بهتر تولیدات خود در طول دیگر ماههای سال".
«رونتره ادبی» بریتانیا شاید بیش از همه به آنچه در فرانسه میبینیم شباهت داشته باشد، هرچند بر پایه تقویمی متفاوت شکل گرفته است. کیت اسکیپر، مدیر اجرایی زنجیره کتابفروشی واتراستونز، در گفتوگو با The Guardian (منبع به زبان فرانسوی) میگوید: "سوپر ترزدی روز هیجانانگیزی برای کتابفروشیهاست، زیرا صدها کتاب تازه در یک روز وارد کتابفروشیها میشود".
این روز معمولا در نخستین یا دومین پنجشنبه ماه اکتبر برگزار میشود. او ادامه میدهد: "این روز همیشه بسیار پرکار است، اما باز کردن یکباره این همه عنوان مهم برای کریسمس واقعا هیجانانگیز است". در سال ۲۰۲۴، به گزارش The Guardian (منبع به زبان فرانسوی)، بیش از ۱٬۹۰۰ عنوان کتاب در همین روز «سوپر ترزدی» منتشر شد.
این حجم انتشار استثنایی، سال بعد به شکل قابل توجهی کاهش یافت؛ تعداد انتشارها تقریبا نصف شد و ناشران راهبردی را در پیش گرفتند که نشریه The Bookseller (منبع به زبان فرانسوی) آن را با شعار "کمتر منتشر کنید، اما بهتر منتشر کنید" خلاصه کرد.