مخالفان بنیامین نتانیاهو با توافق بر سر معرفی رئیس جدید کنست و مذاکره با یکی از احزاب مذهبی متحد او، تلاش‌ها برای تشکیل دولتی تازه در اسرائیل را پیش می‌برند؛ تحولاتی که نگرانی در حزب لیکود درباره احتمال پایان نخست‌وزیری نتانیاهو را افزایش داده است.
با این حال، اختلاف بر سر همکاری با احزاب عرب و معافیت مذهبی‌ها از سربازی همچنان مانع رسیدن مخالفان به توافقی برای تشکیل دولت است.
آگهی
آگهی
گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش و رهبر حزب «یاشار»، روز یکشنبه ماموریت تشکیل دولت را دریافت کرد و اکنون می‌کوشد مجموعه‌ای از احزاب با مواضع متفاوت را برای کنار زدن نتانیاهو گرد هم آورد. او و آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما»، پس از دیدار روز دوشنبه اعلام کردند بر سر واگذاری ریاست کنست به یکی از اعضای حزب یاشار توافق کرده‌اند.
این توافق می‌تواند نخستین گام عملی مخالفان برای گرفتن بخشی از قدرت از دست نتانیاهو باشد. امیر اوحانا، رئیس کنونی کنست و از نزدیکان نخست‌وزیر، اختیار تعیین دستور کار پارلمان را دارد و مخالفان نگران‌اند که از این موقعیت برای به تاخیر انداختن روی کار آمدن دولت جایگزین استفاده کند.
کنست جدید قرار است روز سه‌شنبه، دهم نوامبر، آغاز به کار کند. احزاب مخالف نتانیاهو در مجموع ۶۷ کرسی از ۱۲۰ کرسی آن را در اختیار دارند؛ اکثریتی که برای انتخاب رئیس پارلمان کافی است، اما هنوز به ائتلافی برای اداره کشور تبدیل نشده است.
چرا تغییر رئیس کنست برای مخالفان مهم است؟
به گزارش رسانه اسرائيلی وای‌نت، آیزنکوت و لیبرمن دیدار دوشنبه خود را «محتوایی و مثبت» توصیف کرده و گفته‌اند به توانایی‌شان برای تشکیل دولتی باثبات با عمر چهار سال اطمینان دارند. آن‌ها از حل برخی اختلاف‌ها نیز خبر داده‌اند، اما درباره مهم‌ترین موضوع، یعنی ترکیب دولت آینده، هنوز توافقی اعلام نشده است.
توافق تازه درباره ریاست کنست، اختلاف پیشین بر سر نامزد این سمت را تا حدی برطرف کرده است. لیبرمن پیش‌تر از ریاست یائیر لاپید حمایت می‌کرد، اما اکنون دو طرف پذیرفته‌اند که این جایگاه به حزب آیزنکوت برسد. رسانه‌های اسرائیلی احتمال داده‌اند خود آیزنکوت این مسئولیت را بر عهده بگیرد.
اهمیت این سمت برای مخالفان به روند انتقال قدرت برمی‌گردد و پس از آنکه فرد مامور تشکیل دولت موفقیت خود را به رئیس‌جمهور اطلاع دهد، رئیس کنست تا یک هفته فرصت دارد جلسه رای اعتماد و ادای سوگند دولت را برگزار کند. مخالفان می‌خواهند این فاصله تا حد ممکن کوتاه باشد تا نتانیاهو فرصت کمتری برای منصرف کردن نمایندگان از حمایت از ائتلاف تازه داشته باشد.
اردوگاه آیزنکوت خواستار برگزاری رای‌گیری برای تغییر رئیس کنست هم‌زمان با آغاز به کار پارلمان شده است. اوحانا در پاسخ گفته اگر درخواست با امضای ۶۱ نماینده به دستش برسد، رای‌گیری را ظرف یک هفته برگزار خواهد کرد.
تنش بر سر این موضوع به بیرون از پارلمان نیز کشیده شده است. بیش از ۱۶۰ مقام ارشد پیشین ارتش، دستگاه‌های اطلاعاتی و پلیس در نامه‌ای به مسئولان امنیتی هشدار داده‌اند که گروه‌هایی از فعالان راست‌گرا قصد دارند مانع ورود نمایندگان و خانواده‌هایشان به ساختمان کنست شوند.
آیا متحدان مذهبی نتانیاهو از او جدا می‌شوند؟
در کنار تلاش برای تغییر رئیس کنست، مذاکره با احزاب یهودی فوق‌ارتدوکس، موسوم به حریدی، به یکی از مسیرهای اصلی تشکیل دولت بدون نتانیاهو تبدیل شده است.
این احزاب سال‌ها از متحدان او بوده‌اند، اما ناتوانی دولت پیشین در تصویب قانونی برای معافیت گسترده طلاب مذهبی از سربازی، نارضایتی رهبرانشان را به همراه داشته است. اکنون حزب «یهودیت متحد تورات» در حال بررسی پیشنهادهای مخالفان نتانیاهو است، هرچند در داخل این حزب هنوز بر سر پیوستن به دولت آیزنکوت توافقی وجود ندارد.
به گزارش وای‌نت، این حزب در مذاکرات پیشنهاد کرده بود یعقوب آشر، رئیس آن، به‌طور موقت ریاست کنست را بر عهده بگیرد تا امکان پیشبرد قانون سربازی فراهم شود. توافق دوشنبه آیزنکوت و لیبرمن بر سر واگذاری این سمت به حزب یاشار، عملا این پیشنهاد را کنار زده است.
آشر همچنین از امضای درخواست برکناری اوحانا خودداری کرده و گفته تغییر رئیس کنست باید همراه با تشکیل دولت جدید انجام شود؛ موضعی که نشان می‌دهد این حزب هنوز حاضر نیست بدون دریافت تضمین، از اردوگاه نتانیاهو فاصله بگیرد.
خواسته مذهبی‌ها نیز تنها تصویب قانون نیست چرا که آن‌ها تضمین می‌خواهند که ترتیبات مربوط به سربازی در برابر ابطال احتمالی از سوی دیوان عالی اسرائیل دوام بیاورد.
روزنامه جروزالم‌پست گزارش داده که برخی مقام‌های ارشد حریدی در پاسخ به هشدار نتانیاهو درباره اعتماد به آیزنکوت گفته‌اند توافقی که با او حاصل شود، ممکن است از نظر حقوقی باثبات‌تر باشد.
راه رسیدن به ۶۱ کرسی از کجا می‌گذرد؟
مشکل اصلی مخالفان نتانیاهو این است که ۱۹ کرسی از مجموع ۶۷ کرسی آن‌ها در اختیار دو فهرست عرب است. شماری از احزاب یهودی مخالف نخست‌وزیر، از جمله حزب لیبرمن، همکاری ائتلافی با این احزاب یا حتی تشکیل دولتی متکی به حمایت بیرونی آن‌ها را رد کرده‌اند.
بدون این ۱۹ کرسی، احزاب یهودی مخالف نتانیاهو تنها ۴۸ نماینده دارند. به همین دلیل، جذب احزاب مذهبی می‌تواند مسیر دیگری برای تشکیل دولت فراهم کند: هفت کرسی «یهودیت متحد تورات» و شش کرسی «شاس»، در کنار این ۴۸ نماینده، اکثریتی حداقلی با ۶۱ کرسی می‌سازد.
با این حال، شاس فعلا در اردوگاه نتانیاهو باقی مانده و به نوشته وای‌نت، در مذاکرات جاری مشارکت ندارد. جروزالم‌پست از ارزیابی‌هایی در دو اردوگاه سیاسی خبر داده که بر اساس آن‌ها، آریه درعی، رهبر شاس، ممکن است در صورت پیوستن یهودیت متحد تورات به دولت آیزنکوت، حاضر به همراهی شود.
لیبرمن که سال‌ها از منتقدان جدی معافیت مذهبی‌ها از سربازی بوده، اکنون مخالفت اصولی خود با حضور در دولتی مشترک با احزاب حریدی را کنار گذاشته است. او پیشنهاد کرده قانون سربازی مورد حمایت خودش در سال ۲۰۱۸، با توجه به نیازهای تازه ارتش بازنگری شود، اما هنوز متنی مورد توافق طرف‌ها ارائه نشده است.
در مقابل، احزاب مذهبی علاوه بر سربازی، درباره حفظ مقررات مربوط به روز شنبه، قوانین غذایی یهودی، تغییر دین و مناسبات دین و دولت نیز تعهد می‌خواهند؛ خواسته‌هایی که سازگار کردن آن‌ها با مواضع لیبرمن، نفتالی بنت و یائیر گولان آسان نخواهد بود.
تلاش نتانیاهو برای حفظ متحدان و شکاف انداختن میان مخالفان
به گزارش جروزالم‌پست، نتانیاهو در روزهای اخیر با مقام‌های ارشد لیکود رایزنی کرده و از وزیران و متحدانش خواسته است برای جلوگیری از تشکیل دولت آیزنکوت وارد عمل شوند.
بخشی از این تلاش بر تماس با رهبران مذهبی و نزدیکان خاخام‌های بانفوذ متمرکز شده است. هم‌زمان، بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی، مامور تماس با چهره‌هایی در حزب آیزنکوت شده که با اتکای دولت آینده به احزاب عرب مخالف‌اند.
با این حال، جروزالم‌پست به نقل از مقام‌های لیکود نوشته است که اگر آیزنکوت پیشنهادی قابل قبول درباره سربازی به رهبران مذهبی بدهد، ابزارهای نتانیاهو برای جلوگیری از توافق محدود خواهد بود.
تلاش برای بازگرداندن لیبرمن به اردوگاه نتانیاهو نیز تاکنون نتیجه‌ای نداشته است. مقام‌های لیکود به این روزنامه گفته‌اند او حاضر نیست بار دیگر در دولتی به نخست‌وزیری نتانیاهو حضور داشته باشد.
لیبرمن از سوی دیگر مدعی شده است که پس از تشکیل دولتی با ۶۱ نماینده، احتمال جذب سه یا چهار نماینده لیکود نیز وجود دارد؛ ادعایی که مقام‌های این حزب رد کرده‌اند.
آیزنکوت از لزوم کنار گذاشتن برخی وعده‌ها می‌گوید
آیزنکوت برای تشکیل آنچه «دولت اضطراری ملی» می‌خواند، وعده اقدام‌های سیاسی «خلاقانه و غیرمتعارف» داده و آشکارا گفته است که احزاب مخالف برای کنار زدن نتانیاهو ناچار به مصالحه خواهند بود.
او گفته است: «هیچ‌کس نمی‌تواند همه وعده‌هایی را که در کارزار انتخاباتی داده عملی کند و همه ما باید مصالحه کنیم. رهبری همین است؛ اینکه بدانیم چه زمانی باید تصمیم گرفت و اولویت‌ها را تعیین کرد.»
در همین حال، تجمع‌هایی در اسرائیل برگزار شده که شرکت‌کنندگان در آن از احزاب مخالف خواسته‌اند کنار زدن نتانیاهو را بر مخالفت با همکاری با احزاب عرب مقدم بدانند. شهروندان عرب حدود یک‌پنجم جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند و نمایندگان آن‌ها می‌توانند در سرنوشت دولت آینده نقشی تعیین‌کننده داشته باشند.
آیزنکوت برای تشکیل دولت ۲۸ روز فرصت دارد که امکان تمدید آن برای ۱۴ روز دیگر نیز وجود دارد. اگر تلاش او و مراحل بعدی تشکیل دولت به نتیجه نرسد، اسرائیل ممکن است بار دیگر به انتخابات برود و نتانیاهو تا آن زمان در راس دولت موقت باقی بماند.
توافق بر سر ریاست کنست و آمادگی بخشی از متحدان مذهبی نتانیاهو برای مذاکره با مخالفان، موقعیت او را دشوارتر کرده است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال، تا زمانی که آیزنکوت نتواند حمایت لازم برای یک دولت مشخص را به دست آورد، نتانیاهو همچنان فرصت دارد از اختلاف‌های رقبایش برای حفظ قدرت استفاده کند.