دونالد ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، می‌گوید فعلا قصد ندارد حملات تازه‌ای علیه ایران آغاز کند؛ تصمیمی که به گفته او، با درخواست کشورهای منطقه برای پرهیز از تشدید جنگ گرفته شده است.
با این حال، ادامه محاصره دریایی و اختلاف بر سر شروط مذاکره نشان می‌دهد عقب‌نشینی از تهدید حمله فوری، هنوز به توافقی برای پایان درگیری تبدیل نشده است.
آگهی
آگهی
رئیس‌جمهور آمریکا دوشنبه ۹ نوامبر، پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر، از درخواست قطر، عربستان سعودی، امارات، بحرین و کویت برای خودداری از حملات جدید سخن گفت. او در عین حال بر آمادگی نظامی آمریکا و ادامه محاصره تاکید کرد.
این موضع‌گیری، ارزیابی‌هایی را که پس از انتخابات از احتمال حمله قریب‌الوقوع سخن می‌گفتند، نیازمند بازنگری می‌کند. اما برای دولت‌های منطقه که باید درباره امنیت، سرمایه‌گذاری و روابط خارجی خود تصمیم بگیرند، هنوز روشن نیست مهلت تازه دیپلماسی چقدر دوام می‌آورد و چه نتیجه‌ای خواهد داشت.
دو تحلیل مرکز سوفان و شورای آتلانتیک، منتشرشده پیش از سخنان دوشنبه‌شب ترامپ، به همین بلاتکلیفی از دو زاویه پرداخته‌اند: تغییر محاسبات طرف‌های جنگ پس از انتخابات و نگرانی متحدان آمریکا از تعهداتی که ممکن است با هر تحول سیاسی در واشنگتن تغییر کند.
تهران میان اعلام پیروزی و احتیاط در برابر ترامپ
فردریک کمپ، رئیس شورای آتلانتیک، در مقاله‌ای درباره واکنش متحدان آمریکا به انتخابات می‌نویسد که شکست جمهوری‌خواهان برای بسیاری از مقام‌های خارجی، هم مایه آسودگی بوده و هم یادآور نگرانی قدیمی آن‌ها درباره تغییرات پی‌درپی سیاست خارجی واشنگتن. به روایت او، یک مقام اماراتی نتیجه انتخابات را نشانه توانایی دموکراسی آمریکا برای اصلاح مسیر خود در پاسخ به خواسته‌های رای‌دهندگان می‌دانست، اما نگران بود که تکرار این تغییر مسیرها، برنامه‌ریزی برای روابط بلندمدت با آمریکا را دشوارتر کند.
کمپ که در روزهای اخیر با مقام‌ها و تحلیلگران در خاورمیانه، اروپا و آسیا گفت‌وگو کرده، می‌نویسد: «متحدان به‌شدت تحت تاثیر تاب‌آوری دموکراسی آمریکا قرار گرفته‌اند و تا اندازه‌ای هم آسوده‌خاطر شده‌اند، اما این موضوع از نگرانی آن‌ها درباره قابل اتکا بودن راهبردی آمریکا کم نمی‌کند.»
در برداشت این نویسنده، نگرانی متحدان واشنگتن به شخص ترامپ یا پیروزی یک حزب محدود نمی‌شود. آن‌ها می‌خواهند بدانند تعهدات امنیتی و اقتصادی آمریکا تا چه اندازه با تغییر دولت یا ترکیب کنگره دوام می‌آورد؛ موضوعی که برای کشورهای عربی خلیج فارس، پس از حملات ایران و آسیب به زیرساخت‌هایشان، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. به نوشته کمپ، این کشورها ممکن است ناچار شوند نوسان سیاست خارجی آمریکا را به‌عنوان عاملی دائمی در محاسبات امنیتی و اقتصادی خود در نظر بگیرند.
مرکز سوفان می‌نویسد مقام‌های ایرانی نتیجه انتخابات را نشانه‌ای از موفقیت راهبرد خود در تحمیل هزینه به آمریکا معرفی کرده‌اند. محمدباقر قالیباف گفته آمریکایی‌ها به جنگ «نه» گفته‌اند و تهران از این پیام استقبال می‌کند. محسن رضایی نیز شکست جمهوری‌خواهان را به آنچه شکست راهبردی آمریکا در میدان جنگ و تنگه هرمز می‌خواند، پیوند زده است.
با این حال، همین تحلیل تاکید می‌کند که در تهران درباره پیامد عملی انتخابات اتفاق‌نظر وجود ندارد. ترامپ همچنان فرمانده کل نیروهای مسلح است و کنگره جدید از سوم ژانویه ۲۰۲۷ آغاز به کار می‌کند. پس از آن نیز تلاش دموکرات‌ها برای محدود کردن جنگ به آرای کافی، ابزارهای قانونی و عبور از موانعی چون وتوی رئیس‌جمهور نیاز خواهد داشت.
به نوشته سوفان، برخی در ساختار سیاسی ایران نگران‌اند که رئیس‌جمهوری تضعیف‌شده در داخل، در برابر تهران خطرناک‌تر شود. این نگرانی توضیح می‌دهد چرا ادبیات پیروزی در اظهارات مقام‌های ایرانی، با هشدار درباره پاسخ شدید به حمله احتمالی همراه شده است.
مقاله شورای آتلانتیک همچنین نشان می‌دهد که اظهارات جی‌دی ونس درباره نقش جنگ در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، در منطقه با دقت دنبال شده است. کمپ می‌نویسد تقریبا در همه گفت‌وگوهایش با تحلیلگران خاورمیانه، به پیام معاون رئیس‌جمهور آمریکا اشاره شده؛ پیامی که در آن ونس جنگ را دلیل شکست حزبش معرفی کرده بود. به روایت نویسنده، برخی از این تحلیلگران سخنان ونس را تلاشی برای فاصله گرفتن از جنگ، با نگاه به انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸، ارزیابی کرده‌اند؛ برداشتی که البته به معنای اعلام نامزدی او یا تغییر قطعی سیاست دولت نیست.
در همین مقاله، کمپ از شکل‌گیری این ارزیابی در میان کارشناسان منطقه خبر می‌دهد که نتیجه انتخابات ممکن است هم تهران را به پافشاری بیشتر بر شروطش ترغیب کند و هم ترامپ را برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای مصمم‌تر سازد. با این حال، اظهارات تازه ترامپ درباره خودداری از حملات جدید در مقطع کنونی نشان می‌دهد که نمی‌توان پیش‌بینی مقاله درباره حمله محدود به اهداف راهبردی ایران را تصمیم قطعی واشنگتن تلقی کرد.
سخنان تازه ترامپ فعلا احتمال ازسرگیری فوری عملیات گسترده را کاهش می‌دهد، اما اختلاف دیپلماتیک پابرجاست. ایران خواهان رفع محاصره، کاهش بخشی از تحریم‌ها و توقف درگیری‌ها پیش از ورود به مذاکرات بعدی است؛ واشنگتن نیز شروط پیشنهادی تهران را نپذیرفته است.
در چنین وضعیتی، تفسیر نتیجه انتخابات به عنوان تضمین عقب‌نشینی آمریکا می‌تواند فاصله میان ارزیابی سیاسی تهران و تصمیم‌های عملی واشنگتن را بیشتر کند.
کشورهای عربی به دنبال فرصتی برای پایان جنگ
برای کشورهای عربی خلیج فارس، طولانی شدن درگیری با تهدید علیه کشتیرانی، تاسیسات انرژی و امنیت اقتصادی همراه بوده است. تاکید ترامپ بر درخواست این کشورها برای پرهیز از حمله، نشان می‌دهد تلاش آن‌ها برای اثر گذاشتن بر تصمیم واشنگتن ادامه دارد.
مرکز سوفان به وضعیت عربستان اشاره می‌کند؛ کشوری که هم با حملات حوثی‌ها روبه‌روست و هم درباره میزان حمایت عملی آمریکا از خود با تردیدهایی رو به رو شده است. به نوشته این مرکز، واشنگتن در ماه سپتامبر درخواست ریاض برای مداخله مستقیم در عقب راندن حوثی‌ها را نپذیرفت و به کمک محدودتر، از جمله همکاری اطلاعاتی، بسنده کرد.
از نگاه این تحلیل، شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان ممکن است تمایل ترامپ به درگیری بیشتر در یمن را کمتر کند. در عین حال، این احتمال نیز مطرح است که دولت آمریکا فشار بر حوثی‌ها را راهی برای فشار بر ایران بداند؛ سناریویی که هنوز نمی‌توان آن را تصمیم قطعی واشنگتن دانست.
توافق همکاری هسته‌ای غیرنظامی آمریکا و عربستان نیز ممکن است در کنگره با بررسی و پرسش‌های بیشتری روبه‌رو شود؛ به‌ویژه درباره محدودیت‌های غنی‌سازی و نسبت این توافق با عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل؛ اتفاقی که به مجموع نگرانی‌های عربستان می‌افزاید.
اسرائیل و هزینه نزدیک شدن به یک حزب آمریکایی
در اسرائیل، نتیجه انتخابات آمریکا با بن‌بست تشکیل دولت پس از انتخابات داخلی هم‌زمان شده است. واگذاری ماموریت تشکیل دولت به گادی آیزنکوت، رقیب بنیامین نتانیاهو، بحث درباره هزینه‌های رابطه نزدیک نخست‌وزیر اسرائیل با جمهوری‌خواهان را تقویت کرده است؛ هرچند مامور شدن آیزنکوت به معنای تشکیل دولت یا پایان نخست‌وزیری نتانیاهو نیست.
ترامپ سوم نوامبر، پیش از روشن شدن نتیجه انتخابات آمریکا، اعلام کرد کمک سالانه نزدیک به چهار میلیارد دلار به اسرائیل در پایان ۲۰۲۶ متوقف خواهد شد. اما جزئیات اجرای این تصمیم را توضیح نداد؛ تفاهم‌نامه فعلی، کمک سالانه ۳٫۸ میلیارد دلاری را تا سپتامبر ۲۰۲۸ در نظر گرفته است. بنابراین، این اعلام سیاسی را نباید با قطع عملی و قطعی کمک‌ها یکسان دانست.
سوفان این تحول را نشانه‌ای از آسیب‌پذیر شدن حمایت آمریکا از اسرائیل می‌داند، اما یادآوری می‌کند که اختلاف آیزنکوت و نتانیاهو در بسیاری از مسائل امنیتی محدود است. پایان حکومت حماس در غزه و مقابله با حزب‌الله از اهداف مشترک آن‌هاست.
آیزنکوت در مقابل وعده داده با خشونت شهرک‌نشینان علیه فلسطینی‌ها برخورد کند و درآمدهای مالیاتی توقیف‌شده تشکیلات خودگردان را آزاد سازد. حامیانش امیدوارند این اقدامات به ترمیم روابط خارجی اسرائیل کمک کند؛ نتیجه‌ای که به تشکیل دولت و اجرای این وعده‌ها وابسته است.
متحدان آمریکا نگران دوام تعهدات واشنگتن‌اند
فردریک کمپ، رئیس شورای آتلانتیک، معتقد است که بسیاری از مقام‌هایی که در اروپا، خاورمیانه و آسیا با آن‌ها گفت‌وگو کرده، از امکان تغییر مسیر سیاست آمریکا از طریق انتخابات استقبال می‌کنند، اما همچنان درباره ثبات سیاست خارجی این کشور تردید دارند.
به روایت او، متحدان آمریکا می‌خواهند بدانند توافق‌های امنیتی و اقتصادی آن‌ها تا چه اندازه از رقابت‌های حزبی و تغییر دولت‌ها مصون می‌ماند. مقام‌های منطقه‌ای مورد اشاره کمپ، چین را قابل پیش‌بینی‌تر توصیف کرده‌اند، هرچند این ارزیابی لزوما به معنای ترجیح اتحاد با پکن نیست.
کمپ پیش از سخنان تازه ترامپ، احتمال حمله‌ای محدود به اهداف راهبردی ایران و سپس اعلام موفقیت از سوی رئیس‌جمهور آمریکا را مطرح کرده بود.اظهارات دوشنبه‌شب ترامپ اما فعلا بر خودداری از حملات تازه و ادامه فشار متمرکز بوده است.
در همین چارچوب، سنتکام هفتم نوامبر از تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» خبر داد؛ گروهی حدودا ۲۰ نفره مستقر در فلوریدا برای هماهنگی میان نهادهای آمریکایی با هدف محدود کردن انتقال تسلیحات، فناوری‌های دوکاربردی و اقلام تحریم‌شده از مرزهای زمینی ایران و دریای خزر. این اعلامیه به‌خودی‌خود به معنای استقرار نیرو در مرزهای ایران یا اجرای محاصره زمینی نیست.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
کمپ در پایان، امکان همکاری دوحزبی در سیاست خارجی را کاملا منتفی نمی‌داند و به تجربه هری ترومن پس از شکست انتخاباتی ۱۹۴۶ اشاره می‌کند. با این حال، برای دولت‌های خاورمیانه، سنجش سیاست تازه آمریکا به تصمیم‌های نزدیک‌تری وابسته است: اینکه فرصت داده‌شده به میانجی‌ها به توافق برسد، محاصره ادامه پیدا کند یا واشنگتن دوباره به گزینه نظامی بازگردد.