دونالد ترامپ روز یکشنبه بار دیگر مدعی شد که به‌زودی با ایران بر سر پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز به توافق خواهد رسید. همچنین کاخ سفید اعلام کرد که او روز دوشنبه با نخست‌وزیر قطر، میانجی اصلی مذاکرات با ایران، دیدار می‌کند. با این حال، به گزارش نیویورک‌تایمز، گزینه‌های نظامی هنوز روی میز ترامپ است.
به گزارش اکسیوس به نقل از منابع آگاه، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، می‌خواهد که فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد.
آگهی
آگهی
آقای ترامپ نیز همچنان مایل است به تلاش‌های دیپلماتیک فرصت بدهد تا ببیند آیا دستیابی به توافق ممکن است یا نه. با این حال، مشخص نیست حاضر است چقدر صبر کند.
او در گفتگویی با «سی‌بی‌اس نیوز» که روز جمعه ضبط شده بود و شامگاه یکشنبه پخش شد، گفت که به‌دنبال تشدید جنگ نیست و افزود: «فکر نمی‌کنم دلیلی برای این کار وجود داشته باشد.»
رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین گفت که مواد هسته‌ای ایران «زیر هزاران تن سنگ مدفون است.»
با این حال، آمریکا نیروهای بسیاری را در منطقه مستقر کرده است و اگر آقای ترامپ نظرش را عوض کند و دستور ازسرگیری حملات را بدهد، ارتش آمریکا آماده است در مدت کوتاهی وارد عمل شود.
اما آقای ترامپ چه گزینه‌هایی را برای ادامه مقابله با ایران در دست بررسی دارد؟
ازسرگیری کوتاه‌مدت و شدید جنگ
به گزارش نیویورک‌تایمز به نقل از چند مقام آمریکایی، بلندپروازانه‌ترین طرحی که ارتش‌های آمریکا و اسرائیل تدوین کرده‌اند، اجرای عملیاتی کوتاه اما فشرده طی چند روز است. به گفته این منابع، زیرساخت‌های انرژی، تاسیسات هسته‌ای و زرادخانه‌های موشکی و پهپادی ایران احتمالا در فهرست اهداف این عملیات خواهند بود.
این مقامات تاکید کردند که انتظار ندارند چند روز نبرد به سقوط حکومت ایران بینجامد و برای رسیدن به این هدف، روی تداوم فشار اقتصادی حساب می‌کنند.
هر گزینه‌ای که مستلزم عملیات رزمی گسترده باشد، حمله با هواپیماهای تهاجمی مستقر بر دو ناو هواپیمابر حاضر در منطقه، جنگنده‌های مستقر در پایگاه‌های زمینی خاورمیانه و بمب‌افکن‌های دوربرد بی‑۱ و بی‑۲ مستقر در خاک آمریکا را در بر می‌گیرد.
انتظار می‌رود سومین ناو هواپیمابر نیز حدود دو هفته دیگر به منطقه برسد. در صورت صدور دستور از جانب آقای ترامپ، در مجموع ده‌ها جنگنده، بمب‌افکن و هواپیمای پشتیبانی در عملیات شرکت خواهند کرد. بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی در منطقه، اروپا و ایالات متحده و همچنین بیش از ۱۲ ناو جنگی به ماموریت کلی مرتبط با ایران اختصاص یافته‌اند.
به گزارش نیویورک‌تایمز، ارتش‌های آمریکا و اسرائیل در هفته‌های اخیر تمرین‌های خود را افزایش داده‌اند و هواپیماهایشان برای تمرین مانورهای تهاجمی بر فراز عراق پرواز کرده‌اند. پنتاگون و وزارت خارجه آمریکا نیز به‌عنوان اقدامی احتیاطی، کارکنان خود را از پایگاه‌ها و مراکزشان در منطقه خارج کرده‌اند.
به گفته مقامات نظامی، ایالات متحده اخیرا یک آتشبار دیگر از سامانه ضدموشکی پاتریوت به اسرائیل تحویل داده است.
اگرچه آقای ترامپ تاکنون بارها «کوه کلنگ» را به‌عنوان یکی از اهداف احتمالی حملات تعیین کرده و گفته است که استفاده از بمب ۱۰ تنی «GBU-43/B»، مشهور به «مادر همه بمب‌ها» (MOAB) را علیه آن بررسی می‌کند، او در گفتگو با «سی‌بی‌اس نیوز» گفت: «[ایرانی‌ها] مشکلات دیگری دارند. توجهشان به کوه کلنگ نیست. اگر لازم بود به کوه کلنگ حمله کنیم، که فعلا نیازی به این کار نیست، ظرف یک ساعت کارش را تمام می‌کردیم. کارش یکسره می‌شد. آن را تحت نظر خواهیم داشت.»
از سوی دیگر، به گفته کارشناسان تسلیحاتی، این بمب بالای سطح زمین منفجر می‌شود و موج انفجار آن در محدوده وسیعی پخش می‌شود. بنابراین، بعید است بتواند مجموعه‌ای زیرزمینی مانند «کوه کلنگ» را که در دل سنگ گرانیت قرار دارد، نابود کند. این‌که چنین حمله‌ای ارزش انجام دادن دارد نیز بسیار نامشخص است.
بنا بر گزارش‌ها، ایران شمار زیادی از سانتریفیوژهای پیشرفته‌ای را که می‌توانند اورانیوم را غنی‌سازی کنند، انبار کرده است، اما مواد هسته‌ای لازم برای ساخت بمب همچنان دست‌نخورده زیر آوار ناشی از حمله ژوئن ۲۰۲۵ باقی مانده‌اند.
مزایا
عملیاتی چندروزه خسارات بیشتری به زرادخانه موشکی و پهپادی ایران وارد می‌کند. شاید ایران در زمینه محدود کردن برنامه هسته‌ای خود و بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز امتیاز بدهد.
معایب
این رویکرد پیش‌تر نتیجه نداده است. ایران در تلافی به کشورهای حاشیه خلیج فارس حمله خواهد کرد و این اقدام تقریبا به‌طور قطع قیمت انرژی و نرخ تورم را در سراسر جهان بالا خواهد برد. ایران گفته است که این بار مراکز داده بیشتری را هدف قرار خواهد داد و به کابل‌های اینترنت و ارتباطات در عمق آب‌های خلیج فارس و دریای عمان نیز حمله خواهد کرد. دفاع از کشورهای خلیج فارس فشار بیشتری بر ذخایر موشک‌های رهگیر پنتاگون در سراسر جهان وارد می‌کند که پیش از این نیز کاهش یافته‌اند.
کلی ای. گری‌کو، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون، گفت: «آمریکا نیروی کافی برای آغاز یک عملیات گسترده را دارد، اما محدودیت مهمات احتمالا آن را کوتاه می‌کند و نیروهای آمریکایی را در معرض خطری بیشتر از ماه فوریه قرار می‌دهد. اگر آمریکا دور دیگری از جنگ را آغاز کند، زمان پایانش را به‌تنهایی تعیین نمی‌کند. ایران هم در این تصمیم نقش دارد.»
حمله نظامی محدودتر
گزینه دوم نظامی در عمل نسخه‌ای کوتاه‌تر و محدودتر از طرح نخست خواهد بود. به گفته مقامات، احتمالا بسیاری از اهداف مرتبط با انرژی از فهرست حذف خواهند شد و حملات عمدتا بر مراکز نظامی و هسته‌ای متمرکز خواهند بود. منطق این رویکرد آن است که در چنین شرایطی احتمال حمله تلافی‌جویانه ایران به زیرساخت‌های انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس کمتر خواهد بود.
به گفته مقامات، همین گزینه محدودتر نیز از نظر دامنه و شدت، به‌مراتب گسترده‌تر از حملات محدودی خواهد بود که ایالات متحده در هفته‌های اخیر به جزیره قشم ایران انجام داده است.
به گزارش نیویورک‌تایمز، هدف آمریکا از حملات به قشم و حملات دیگر به پرتابگرهای موشکی و پهپادی در سراسر ایران، متوقف کردن حملات فزاینده ایران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز بوده است. برخی از این حملات محدود که گاه با توپخانه دوربرد آمریکا مستقر در کشورهای خلیج فارس انجام شده‌اند، به پرتابگرهای خالی موشک کروز اصابت کرده‌اند.
این حملات محدود آمریکا در چند هفته گذشته، نخستین بمباران اهدافی در داخل ایران از سوی ایالات متحده پس از حملات دو روزه اوایل سپتامبر بود.
مزایا
آقای ترامپ می‌تواند مدعی شود که ایالات متحده خسارت بیشتری به زرادخانه ایران وارد کرده است، اعلام پیروزی کند و خروج از منطقه را آغاز کند. عملیات محدودتر همچنین به پنتاگون امکان می‌دهد ذخایر محدود موشک‌های رهگیر خود را حفظ کند.
معایب
مقامات دولت آمریکا اذعان دارند که حمله‌ای محدود هیچ‌یک از اهدافی را که آقای ترامپ در آغاز جنگ تعیین کرده بود محقق نمی‌کند و ایران همچنان اهرم فشار قابل‌توجهی در تنگه هرمز خواهد داشت. ممکن است برخی مراکز هسته‌ای و موشکی و نیز پرتابگرهای پهپاد و انبارهای مهمات نابود شوند. اما مقاومت ایران و توانایی‌اش در بیرون آوردن تجهیزات از زیر آوار و بازسازی مراکز و تسلیحات آسیب‌دیده یا منهدم‌شده، فرماندهان آمریکایی را غافلگیر کرده است.
سپردن مذاکرات به ونس
پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، در نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، پیشنهاد کرد مقامات آمریکایی و ایرانی با یکدیگر دیدار کنند. او در نامه‌اش گفت که هدایت مذاکرات را از طرف ایالات متحده بر عهده خواهد گرفت. این نقشی غیرمعمول برای معاون رئیس‌جمهوری است، زیرا چنین مذاکراتی معمولا به ریاست یک فرستاده ویژه، مانند استیو ویتکاف و جرد کوشنر در دوره اخیر، یا وزیر خارجه انجام می‌شود. آقای ونس از آوریل تا ژوئن نقش پررنگی در مذاکرات بر سر تفاهم‌نامه‌ای با ایران داشت که به‌سرعت از هم پاشید.
در ابتدا به نظر می‌رسید که از این پیشنهاد استقبال شده است و مقاماتی از قطر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی همگی در برقراری ارتباط با طرف ایرانی نقش داشته‌اند. اما به گفته افراد آشنا با دیدگاه مذاکره‌کنندگان آمریکایی، برخی از آن‌ها در روزهای اخیر بدبین‌تر شده‌اند و نگران‌اند که تندروهای تهران هر توافقی را که در مذاکرات به دست آید، از اعتبار بیندازند.
به گزارش اکسیوس به نقل از یک منبع آگاه، انتظار می‌رود نخست‌وزیر قطر پیش از دیدار با آقای ترامپ، جداگانه با جی‌دی ونس دیدار کند.
بنابر این گزارش، آقای ونس در دو هفته گذشته شخصا در مذاکرات غیرمستقیم با ایران مشارکت داشته و تقریبا هر روز با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی گفتگو کرده است.
میانجی‌های قطری، همراه با دیگر بازیگران منطقه‌ای از جمله پاکستان، عربستان سعودی، مصر و ترکیه، به گفتگو با طرف ایرانی و کاخ سفید درباره پیش‌نویس پیشنهادی ادامه داده‌اند که در آن مجموعه‌ای از اقدامات برای دو روز پیش‌بینی شده است تا با اعتمادسازی متقابل، زمینه برای دستیابی به توافقی گسترده‌تر فراهم شود.
به گفته منابع منطقه‌ای، در روز نخست، آمریکا محاصره دریایی را لغو می‌کند و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند. در مقابل، ایران بر اساس توافقی که یک سال پیش در قاهره به دست آمد، رسما از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دعوت می‌کند تا بازرسان خود را به تاسیسات هسته‌ای بمباران‌شده اعزام کند.
در روز دوم، تنگه هرمز بازگشایی می‌شود و پس از آن، مذاکرات هسته‌ای با تمرکز بر ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران از سر گرفته می‌شود.
با این حال، منابع آگاه می‌گویند انتخابات میان‌دوره‌ای روند مذاکرات غیرمستقیم را کند کرده است.
به گزارش نیویورک‌تایمز، یکی از اختلاف‌های اصلی میان ایران و آمریکا بر سر ترتیب اجرای تعهدات است. ایالات متحده می‌خواهد پیش از آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور یا لغو تحریم‌ها، تکلیف مواد هسته‌ای ایران روشن شود. ایران می‌خواهد این مواد را تا پایان روند نزد خود نگه دارد تا در عمل تضمینی در اختیار داشته باشد. اختلاف‌های دیگری نیز درباره محدودیت توان موشکی، فعالیت‌های هسته‌ای آینده و بازرسی‌ها وجود دارد.
مزایا
تجربه نشان داده است که راه‌حل دیپلماتیک تنها راه اعمال محدودیت‌های بلندمدت بر برنامه هسته‌ای یک کشور است. بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر آقای ترامپ بتواند به محدودیت‌هایی مشابه برجام در دوره باراک اوباما دست یابد، بخت با او یار بوده است. ایران بر اساس آن توافق ۹۷ درصد ذخایر اورانیوم خود را از کشور خارج کرد. آقای ترامپ در سال ۲۰۱۸ به مشارکت آمریکا در همان توافق پایان داد.
معایب
کسی نمی‌داند چه کسانی در ایران تصمیم می‌گیرند و اکنون در خود کشور آشکارا درباره حرکت شتابان به‌سوی ساخت بمب هسته‌ای بحث می‌شود.
ادامه وضع موجود تا زمانی که آمریکا بتواند خارج شود
در این سناریو، ایالات متحده وضع موجود را می‌پذیرد. محاصره دریایی مانع صادرات نفت ایران می‌شود و اسکورت و گشت‌زنی نیروهای آمریکایی عبور روزانه ۱۱ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت غیرایرانی را تضمین می‌کند. به این ترتیب، آقای ترامپ می‌تواند تصمیم‌گیری را به امید یافتن راه‌حلی بلندمدت به تعویق بیندازد.
او همچنین می‌تواند برای دستیابی به توافقی محدود بر سر بازگشایی تنگه هرمز مذاکره کند، تحریم‌ها را پابرجا بگذارد و به‌تدریج نیروهای آمریکایی را خارج کند. در این صورت، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس خود با ایران درباره نحوه اداره تنگه به توافق خواهند رسید. چنین توافقی به مسایل هسته‌ای و موشکی یا ساختار رهبری ایران نمی‌پردازد. این در حالی است که همین مسایل آقای ترامپ را در ماه فوریه به جنگ کشاند.
مزایا
این راهبرد بلندمدت به صبر نیاز دارد. صبر هم از نقاط قوت آقای ترامپ به شمار نمی‌رود. با این حال، شاید موثرترین راه برای درهم شکستن مقاومت رهبران ایران در بلندمدت باشد.
معایب
حفظ محاصره پرهزینه است و اگر وضعیت بلاتکلیف میان جنگ و صلح ادامه پیدا کند، بعید است متحدان اروپایی و عرب آمریکا در آن مشارکت کنند. مردم ایران میان حکومت خود و ایالات متحده و اسرائیل گرفتار شده‌اند و این وضعیت می‌تواند رنج آن‌ها را بیشتر کند. زمان مشخصی هم برای پایان درگیری وجود نخواهد داشت و ممکن است این مناقشه در سال‌های باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری آقای ترامپ ادامه یابد و به دوره جانشین او نیز کشیده شود.