چرا پردرآمدها از فرانسه می‌روند و مقصدشان کجاست؟

آیا فرانسه در حال از دست دادن شمار زیادی از ثروتمندان خود است؟ گزارش مهاجرت ثروت هنلی & Partners نشان می‌دهد فرانسه در سال ۲۰۲۵ با خروج خالص ۸۰۰ میلیونر روبه‌رو بوده است.

آگهی

آگهی

در نگاه اول چنین به نظر می‌رسد که ثروتمندان در حال ترک کشور هستند. با این حال برای درک بهتر، طبق گزارش ثروت جهانی یوبی‌اس، هنوز ۲.۴ میلیون نفر در فرانسه زندگی می‌کنند که دارایی خالص آنها بیش از یک میلیون یورو است.

در حالی که فرانسه همچنان به دلایلی روشن مانند کیفیت بالای زندگی و شور و شوق زندگی، مقصدی جذاب برای ثروتمندان به شمار می‌رود، روند کلی هرچند فعلا محدود، حاکی از آن است که برخی از ثروتمندترین شهروندان این کشور در حال مهاجرت هستند و مهم‌تر از آن سرمایه خود را نیز با خود می‌برند.

به گفته موسسه فرانسوی پژوهش در اداره عمومی و سیاست (iFRAP)، سال گذشته هر میلیونر خارج‌شده به طور متوسط ۵ میلیون یورو دارایی شخصی از کشور خارج کرده که در مجموع به معنای خروج حدود ۴ میلیارد یورو سرمایه از فرانسه است.

اگرچه تعداد میلیونرهایی که کشور را ترک می‌کنند تنها بخش بسیار کوچکی از کل جمعیت ثروتمند فرانسه را تشکیل می‌دهد، اقتصاددانان یادآور می‌شوند که خروج حتی تعداد نسبتا محدودی از افراد بسیار ثروتمند می‌تواند اثری نامتناسب بر اقتصاد بگذارد، زیرا آنها اغلب مالک کسب‌وکارها هستند، سرمایه‌گذاری‌ها را تامین مالی می‌کنند و درآمد مالیاتی قابل توجهی ایجاد می‌کنند.

چرا ثروتمندان فرانسوی مهاجرت می‌کنند؟

برای توضیح این که چرا بعضی از ثروتمندترین ساکنان فرانسه کشور را ترک می‌کنند، پاسخ واحدی وجود ندارد.

یکی از عوامل، تداوم بی‌ثباتی سیاسی در این کشور است؛ فرانسه در پنج سال گذشته شش نخست‌وزیر داشته، چندین بحران بودجه‌ای را تجربه کرده و درباره نحوه برنامه‌ریزی دولت‌های پی‌درپی برای مهار بدهی رو به افزایش کشور، ابهام وجود دارد.

احتمال پیروزی مارین لوپن در انتخابات ریاست‌جمهوری آوریل ۲۰۲۷ لایه دیگری از عدم قطعیت را اضافه کرده است.

هرچند حزب اجتماع ملی او تلاش کرده است به کسب‌وکارها و سرمایه‌گذاران اطمینان خاطر بدهد، اقتصاددانان تردید دارند تعهدات هزینه‌ای این حزب با مالیه عمومی از پیش تحت فشار فرانسه و قواعد بودجه‌ای اتحادیه اروپا قابل جمع باشد.

عامل مهم دیگر، تقویت کارزارهای ملی و بین‌المللی برای افزایش مالیات از ثروتمندان است.

جدیدترین جدال بر سر مالیات بر ابرثروتمندان

آخرین بحث بزرگ در فرانسه حول پیشنهاد گابریل زوکمان، اقتصاددان فرانسوی، می‌چرخد که خواستار وضع مالیات سالانه ۲ درصدی بر ثروت‌های بیش از ۱۰۰ میلیون یورو شده است.

این طرح همچنین شامل «مالیات خروج» بود که هدف آن جلوگیری از فرار سرمایه‌ای بود که پیشتر مالیات همبستگی بر ثروت (ISF) را تضعیف کرده بود. طبق این پیشنهاد، افراد ثروتمندی که تصمیم به ترک فرانسه می‌گرفتند، تا پنج سال پس از استقرار در خارج از کشور همچنان موظف به پرداخت این مالیات می‌بودند.

حامیان می‌گویند مالیات موسوم به زوکمان می‌تواند سالانه حدود ۲۰ میلیارد یورو درآمد ایجاد کند، در حالی که تنها حدود ۱۸۰۰ خانوار را در بر می‌گیرد. آنها همچنین استدلال می‌کنند که تمرکز ثروت در دهه‌های اخیر شتاب گرفته و ثروتمندترین خانوارها باید سهم بیشتری در تامین مالی خدمات عمومی بپردازند.

این پیشنهاد سال گذشته در مجمع ملی تصویب شد اما سنا آن را مسدود کرد. سپس در جریان بررسی بودجه ۲۰۲۶ در مجمع ملی رد شد.

در ادامه، قانون مالی ۲۰۲۶ جای آن را گرفت که به جای مالیات گسترده بر ثروت، مالیات ۲۰ درصدی بر دارایی‌های لوکس مانند قایق‌های تفریحی، جت‌های شخصی، خودروهای اسپرت و جواهرات وضع کرد؛ به شرطی که این دارایی‌ها در هلدینگ‌های خانوادگی غیر‌فعال با ارزشی دست‌کم ۵ میلیون یورو نگهداری شوند.

همه بر این باور نیستند که مالیات‌ستانی از ثروت به ناچار به خروج ثروتمندان منجر می‌شود. توماس پیکتی، اقتصاددان فرانسوی، می‌گوید خطرات فرار سرمایه اغلب بزرگ‌نمایی می‌شود و همکاری بیشتر بین‌المللی می‌تواند مالیات بر ثروت را بسیار موثرتر کند.

پیکتی معتقد است نابرابری فزاینده ثروت حاصل دهه‌ها کاهش مالیات برای ثروتمندترین خانوارها است و استدلال می‌کند که مالیات‌های طراحی‌شده با دقت می‌تواند نابرابری را کاهش دهد بدون آن که به شکل قابل توجهی به سرمایه‌گذاری آسیب بزند.

منتقدان اما می‌گویند فرانسه بسیاری از این ایده‌ها را از پیش آزمایش کرده است. آنها معتقدند حتی خروج تعداد نسبتا کمی از کارآفرینان و سرمایه‌گذاران می‌تواند اثر نامتناسبی بر رشد اقتصادی داشته باشد، زیرا آنها مالک کسب‌وکارها هستند، طرح‌های جدید را تامین مالی می‌کنند و اشتغال ایجاد می‌کنند.

تاریخ طولانی مالیات‌ستانی از ثروت در فرانسه

در سال ۱۹۸۲ فرانسوا میتران، رئیس‌جمهوری وقت، مالیات همبستگی بر ثروت (ISF) را وضع کرد که دارایی خالص افراد بسیار ثروتمند را هدف می‌گرفت. به گزارش کمیسیون اروپا، این مالیات در طول دوره اجرا ۶۳.۵ میلیارد یورو درآمد ایجاد کرد و در آخرین سال اجرای خود در ۲۰۱۷ حدود ۴.۱ میلیارد یورو به همراه آورد.

با این حال به گفته اریک پیشه، اقتصاددان فرانسوی، این مالیات به فرار سرمایه‌ای به ارزش حدود ۲۰۰ میلیارد یورو انجامید و رشد سالانه تولید ناخالص داخلی را حدود ۰.۲ درصد کاهش داد.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری کنونی، در سال ۲۰۱۷ مالیات همبستگی بر ثروت را حذف و آن را با مالیات بر ثروت املاک (IFI) جایگزین کرد؛ مالیاتی سالانه که بر افرادی اعمال می‌شود که دارایی خالص ملکی آنها، که به فعالیت تجاری اختصاص نیافته، از ۱.۳ میلیون یورو بیشتر است.

به گفته دولت فرانسه، این مالیات اکنون سالانه حدود ۱.۱ میلیارد یورو درآمد ایجاد می‌کند.

فرانسوا اولاند همچنین «ابرمالیات» موسوم به مالیات ۷۵ درصدی را بر درآمدهای سالانه بیش از یک میلیون یورو برقرار کرد تا ثروتمندان را وادارد برای بیرون کشیدن کشور از بحران اقتصادی، سهم بیشتری بپردازند.

با این حال عالی‌ترین نهاد قضایی فرانسه، شورای قانون اساسی، نسخه اولیه این مالیات را در اواخر سال ۲۰۱۲ رد کرد و آن را ناعادلانه دانست، زیرا افراد را در سطحی بسیار بالا مشمول مالیات می‌کرد.

دولت اولاند در بودجه ۲۰۱۴ این مالیات را اصلاح کرد و بار آن را از دوش افراد برداشت و بر شرکت‌ها گذاشت، به این معنا که کارفرمایان موظف شدند بر بخش از حقوقی که از یک میلیون یورو فراتر می‌رود ۵۰ درصد مالیات بپردازند.

این مالیات سرانجام در سال ۲۰۱۵ منقضی شد، پس از آن که کمتر از میزان پیش‌بینی‌شده درآمد کسب کرد؛ تنها ۱۶۰ میلیون یورو در سال ۲۰۱۳ و ۲۶۰ میلیون یورو در ۲۰۱۴.

در همان زمان، ثروتمندترین مرد فرانسه، برنار آرنو مدیرعامل ال‌وی‌ام‌اچ، تابعیت بلژیک را دریافت کرد و ژرار دوپاردیو، بازیگر مشهور، هم به بلژیک نقل مکان کرد و سپس تابعیت روسیه را گرفت.

اکثریت مالیات‌دهندگان فرانسوی با نرخ ۷۵ درصد مخالف بودند، هرچند نظرسنجی‌ها نشان می‌دادند شش نفر از هر ۱۰ رای‌دهنده از افزایش مالیات بر درآمد ثروتمندان حمایت می‌کنند.

ثروتمندان به کجا می‌روند؟

بسیاری از کشورها فعالانه تلاش کرده‌اند خود را به مقصدی جذاب برای مهاجرت ثروتمندان تبدیل کنند. امارات متحده عربی به دلیل نبود مالیات بر درآمد شخصی، همچنان یکی از بزرگ‌ترین مقاصد جهان برای آنها است.

در اروپا، ایتالیا پس از آن که دولت جورجا ملونی رژیم مالیات ثابت ۱۵ درصدی را برای برخی ساکنان خارجی معرفی کرد، به یکی از بزرگ‌ترین برندگان این رقابت تبدیل شده است.

طبق این رژیم، افراد واجد شرایط می‌توانند بدون توجه به میزان درآمدی که در خارج از کشور به دست می‌آورند، مالیات سالانه ثابتی بر درآمد خارجی خود بپردازند؛ امری که این کشور را برای کارآفرینان و سرمایه‌گذاران دارای دارایی‌های بین‌المللی بسیار جذاب کرده است.

سوئیس مدت‌ها است با ارائه ترتیبات مالیاتی ترجیحی برای برخی ساکنان خارجی، ثروتمندان را به خود جذب می‌کند و موناکو نیز به دلیل نبود مالیات بر درآمد شخصی، همچنان یکی از مقاصد محبوب ابرثروتمندان اروپایی است.

پرتغال نیز از طریق رژیم مالیاتی «ساکن غیرعادی» هزاران ثروتمند را جذب کرده، هرچند اصلاحات اخیر این رژیم را کمتر سخاوتمندانه از گذشته کرده است.

در نهایت خروج خالص ۸۰۰ میلیونر تنها بخش بسیار کوچکی از جمعیت ثروتمند فرانسه را تشکیل می‌دهد. با این حال این روند بازتاب پرسش گسترده‌تری است که دولت‌ها در سراسر اروپا با آن روبه‌رو هستند: چگونه می‌توان درآمد مالیاتی را افزایش داد و با نابرابری مقابله کرد بدون آن که سرمایه‌گذاری و سرمایه به خارج از کشور منتقل شود.

هرچه جابه‌جایی افراد و سرمایه آسان‌تر می‌شود، یافتن این تعادل دشوارتر می‌شود.